Przywileje szlacheckie nadawali władcy polscy aby osiągnąć zamierzony własny cel lub przypodobać się szlachcie. Zazwyczaj na dłuższą metę przywileje szkodziły polskiej gospodarce i polityce. Były skrzętnie wykorzystywane w celu manipulacji panującym królem. Pośrednio przyczyniły się do upadku Polski. Przywileje można traktować jako swoistego rodzaju "łapówki" działające na linii władca - szlachta.

Do najważniejszych z nich zaliczamy:

Przywilej koszycki.

Nadany w Koszycach, w 1374 roku przez Ludwika Węgierskiego. Przywilej ten obejmował całą szlachtę. Poza poradlnym, czyli podatkiem w wysokości 2 groszy od łanu, przywilej ten zwalniał szlachtę z płacenia podatków. Obowiązek uczestniczenia w pospolitym ruszeniu miał dotyczyć tylko i wyłącznie terytorium Rzeczpospolitej. Władca mógł nałożyć nadzwyczajny podatek dopiero po uzyskaniu akceptacji ze strony szlachty. W ramach wypraw zagranicę szlachcie wypłacano odszkodowanie, także wtedy gdy szlachcic dostał się w niewolę władca musiał go wykupić. Również duchowieństwo obejmowało ograniczenie płacenia podatków, ponieważ królowi szczególnie zależało na zatwierdzeniu przed Episkopat postanowień króla odnośnie jego córek. Postanowieniem przywileju koszyckiego było także zagwarantowanie pozostawienia urzędów ziemskich tylko i wyłącznie, dożywotnio Polakom osiadłym na danym terytorium, na którym mieścił się urząd. Następstwem przywileju było dziedziczenie tronu polskiego poprzez ród andegaweński. Król miał od tej pory ograniczoną władzę. Spadła polityczna pozycja miast, a szlachta zyskała przewagę w państwie. Niezależnie od dynastii (jej działań oraz planów) najważniejszym podmiotem politycznym w Polsce stała się wspólnota jednocząca całą szlachtę narodu.

Przywilej piotrkowski.

Został nadany w 1388 roku przez Władysława Jagiełłę. Gwarantował wykupienie z niewoli nawet podczas walk w granicach Polski. Nie dopuszczał do obstawienia urzędu starosty oraz sędziego ziemskiego znajdujących się na tym samym terenie jednej osobie. Przywilej piotrkowski został nadany ponieważ władca chciał przypodobać się szlachcie.

Przywilej czerwiński

Przywilej czerwiński został nadany w 1422 roku pod Czerwińskiem. Okolicznościami nadania przywileju było pospolite ruszenie zwołane poprzez króla z racji wojny z Krzyżakami. Postanowieniami przywileju była między innymi nietykalność majątkowa w przypadku braku wyroku sądowego. Sprawowanie poprzez tą samą osobę funkcji sędziego ziemskiego oraz starosty. Jest to jedna z pierwszych prób wprowadzenia rozdzielności sądowniczej władzy i władzy wykonawczej. Po pewnym czasie starostą mógł zostać tylko i wyłącznie członek miejscowych ziemskich włodarzy. Starosta był urzędnikiem pełniącym swą funkcję dożywotnio (via facti). Również od tej pory król bez wcześniejszej zgody królewskiej rady nie miał prawa polecić bicia monety.

Statut warcki.

Został nadany w 1423 roku przez Władysława Jagiełłę. Pozwalał usuwać sołtysów i dawał zgodę na przymusowe wykupienie ich ziemi. Nadawał wojewodom prawa ustanawiania maksymalnych cen na wytwory rzemieślnicze, a także prawo do kontrolowania miar oraz wag w mieście.

Przywilej jedliński.

Przywilej jedliński został nadany w Jedlni w 1430 roku za przyczyną Władysława Jagiełły. Zapewniał on bezpośrednio nietykalność majątkową oraz osobistą bez prawomocnego wyroku sądowego. Pierwsze jego sformułowanie miało miejsce w Brześciu Kujawskim w 1425 roku. Zmiany oraz rozszerzenie miały miejsce w Krakowie w 1433 roku.

Przywilej krakowski.

Został nadany w 1433 roku przez Władysława Jagiełłę. Nadawał szlachcie wyłączność na sprawowanie urzędów krajowych oraz ziemskich (włączając w to urzędy sędziowskie), a także poniektórych urzędów kościelnych. Król dokonywał nominacji na urzędników. Przywilej krakowski został nadany w celu zapewnienia ciągłości dynastii.

Przywilej piotrkowski.

Przywilej piotrkowski został nadany w Piotrkowie, w 1496 roku za sprawą Jana Olbrachta. Szlachta została zwolniona od ceł nakładanych na towary należące do dóbr własnych czy sprowadzanych dla potrzeby własnej. W ciągu roku ze wsi mógł odejść tylko i wyłącznie jeden chłop. Zapis ten zwany był "przywiązaniem chłopa do ziemi". Przywilej ten wprowadził również zakaz posiadania poprzez mieszczaństwo dóbr ziemskich.

Akt mielnicki.

Został nadany w 1501 roku przez Aleksandra Jagiellończyka. Senat dostał znaczną kontrolę nad władcą. Podnosił znaczenie magnaterii. Ograniczał wyjścia chłopów ze wsi - mogli ją opuszczać jedynie za zgodą pana.

Nihil Novi.

1505 rok. Nic nowego nie mogło zostać postanowione w obrębie ogólnopaństwowych praw i przywilejów szlacheckich bez senatu oraz izby poselskiej, czyli sejmu. Taki rozwój wypadków przyczynił się do ukształtowania sejmu składającego się z trzech odrębnych stanów. W jego skład wchodzili: monarchowie, senatorowie (czyli dygnitarze pełniący dożywotnio wysokie urzędy na przykład: biskupi, kasztelanowie, wojewodowie, marszałek koronny i nadworny, kanclerz, ministrowie etc.) i izba poselska (składająca się z przedstawicieli ziem oraz województw zatwierdzonych na sejmikach. Sejm zajmował się między innymi ustawodawstwem, podejmowaniem decyzji o pospolitym ruszeniu, uchwalaniem podatków. Z czasem sejm posiadał coraz większy wpływ na działalność królewskiego rządu. Zwłaszcza jeśli chodzi o dziedziny związane z prawem. Sąd najwyższy był sądem królewskim sejmowym. Jego obrady miały miejsce najczęściej w trakcie sesji sejmowych. Tylko i wyłącznie monarcha miał prawo do zwołania obrad sejmu czy też sejmików.