Bolesław Chrobry, Mieszko II

Władysław Łokietek, Kazimierz Wielki

Bolesław Chrobry: syn Mieszka II, koronowany w 1025

Mieszko II: syn Bolesława Chrobrego, koronowany 1025, traci koronę w 1031 roku

Władysław Łokietek: syn księcia kujawskiego, sieradzkiego i łęczyckiego Kazimierza, koronowany w 1320 roku

Kazimierz Wielki: syn Władysława Łokietka, koronowany w 1333 roku

w skład państwa wchodzą (na początku panowania Mieszka II): Wielkopolska, Małopolska, Mazowsze, Śląsk, Pomorze Gdańskie, Kujawy, ziemia łęczycko-sieradzka, ziemia lubuska, Milsko, Łużyce, Grody Czerwieńskie

w skład państwa wchodzą: w chwili śmierci Łokietka - Wielkopolska, Małopolska, ziemia łęczycko-sieradzka; za panowania Kazimierza Wielkiego dochodzą: Mazowsze, Kujawy, Ruś Halicko-Wołyńska, ziemia chełmska, Podole, Santok i Drezdenko

polityka wewnętrzna: ogólnie rzecz biorąc nie poświęca się jej dużo uwagi, główny nacisk na politykę zagraniczną i podboje. Bolesław Chrobry rozwija organizację kościelną, co łączy się z rozbudową administracji państwowej: uzyskanie zgody papieskiej na utworzenie w Gnieźnie arcybiskupstwa oraz biskupstw w Kołobrzegu, Wrocławiu i Krakowie.

Jako główny element spajający ziemie piastowskie uważana jest korona królewska rządzącego nimi władcy.

Działania chrystianizacyjne okazały się jednak niewystarczające, czego dowiodły bunty ludowe w Wielkopolsce w czasie panowania Mieszka II: część z tych wystąpień miała najprawdopodobniej charakter antykościelny, z celem powrotu do praktyk pogańskich.

Obaj władcy musieli walczyć o panowanie nad ziemiami polskimi z rodzeństwem, spór Mieszka II z Bezprymem zakończył się utratą przez niego korony i głębokim kryzysem państwa.

Liczne wyprawy wojenne powodowały zwiększenie obciążeń podatkowych ludności. Za panowania drugiego Piasta doprowadziło to do masowych buntów przeciwko władzy królewskiej (Wielkopolska).

polityka wewnętrzna: Władysław Łokietek zajmuje się głównie walką o władzę w poszczególnych dzielnicach dawnego państwa piastowskiego. Na bardziej aktywne działania w sferze wewnętrznej nie starcza sił i czasu. Odzyskuje za to koronę (1320). Podobnie jak syn stacza walkę z niechętnymi silnej władzy centralnej możnymi (Łokietek: bunt wójta Alberta w 1311, Kazimierz Wielki: bunt Maćka Borkowica, wojewody poznańskiego - 1354).

Nie do przecenienia są natomiast zasługi Kazimierza Wielkiego, jeśli chodzi o działania na rzecz rozwoju kraju (jego gospodarki i społeczeństwa):

- rozwój osadnictwa miast i wsi;

- budowa sieci zamków obronnych;

- rozwój rzemiosła i handlu;

- kodyfikacja prawa w postaci statutów wiślickich i piotrkowskich;

- uporządkowanie systemu podatkowego;

- przeprowadzenie reformy monetarnej;

- reforma sądownictwa;

- założenie pierwszego na ziemiach polskich uniwersytetu (1364).

polityka zewnętrzna: Główne kierunki zainteresowań pierwszych Piastów: północ (Pomorze) i zachód. Toczono też walki o Grody Czerwieńskie na wschodzie, podejmowano próby ingerencji w sprawy południowych sąsiadów.

Bolesław Chrobry - na zachodzie i południu: początkowo sojusz z cesarzem niemieckim Ottonem III, po jego śmierci wybuch wojny polsko - niemieckiej (1002 rok): Bolesław Chrobry zajmuje Milsko, Miśnię i Łużyce (obecna Saksonia). Rok później wkroczenie na Morawy i Czechy i odmowa złożenia z nich hołdu cesarzowi niemieckiemu, Henrykowi II. W reakcji na to Henryk II (popierany przez znaczną część Czechów) organizuje w 1004 roku wyprawę odwetową. Bolesław wyparty z Czech. Rok później (1005) "karna" ekspedycja cesarska dociera pod Poznań, wobec czego Bolesław zawiera niekorzystny pokój (rezygnacja ze zdobytych ziem - z wyjątkiem Moraw). W 1007 Chrobry ponownie zajmuje Milsko i Łużyce. W odpowiedzi w 1010 roku strona niemiecka podejmuje wyprawę odwetową, która zatrzymuje się na Głogowie (Śląsku). Kolejna akcja zbrojna cesarza niemieckiego ma miejsce w 1012 roku, a w 1013 pokój w Merseburgu przyznaje Bolesławowi Chrobremu Milsko i Łużyce, jednak na zasadzie podległości lennej cesarzowi. Ostatnią fazą wojen polsko - niemieckich Bolesława I stanowią dwie wielkie akcje zbrojne w latach 1015-17, zorganizowane przez Henryka II. Obie zatrzymane przez wojska piastowskie na linii Odry. 1018 - pokój w Budziszynie. Na jego mocy państwo polskie uzyskuje Milsko i Łużyce, cesarz niemiecki zaś - Miśnię. Na północy Bolesław Chrobry podejmuje próby chrystianizacji Pomorza Zachodniego - nieudana wyprawa biskupa Wojciecha. Politycznie jednak śmierć misjonarza pomaga utworzyć arcybiskupstwo w Gnieźnie. Na wschodzie rywalizacja z władcami Rusi Kijowskiej: Włodzimierzem Wielkim i Jarosławem Mądrym. Nieudana wyprawa Chrobrego mająca na celu uwolnienie z więzienia polskiego faworyta do tronu kijowskiego, Świętopełka (1013). Władzę w Kijowie przejmuje Jarosław Mądry. Chrobry uznaje go, za co uzyskuje akceptację piastowskiego panowania nad Grodami Czerwieńskmi.

Mieszko II - konflikt z cesarzem niemieckim Konradem II, wyprawa niemiecka odparta pod Budziszynem (1029). 1031 - piastowska wyprawa odwetowa do Saksonii, zakończona sukcesem. Wkrótce potem jednak ziemie polskie atakuje jednocześnie Jarosław Mądry, odbierając Grody Czerwieńskie oraz Konrad II, zajmując Milsko i Łużyce. Po śmierci Mieszka II (1034) od kraju odrywają się (bądź zostają oderwane): Mazowsze, Śląsk i Pomorze Gdańskie.

polityka zewnętrzna: główny cel to ponowne zjednoczenie dawnych piastowskich ziem. Najboleśniej przeżywane straty (i w związku z tym powtarzające się próby odzyskania utraconych terytoriów) to Pomorze Gdańskie (na rzecz Zakonu Krzyżackiego) i Śląsk (podporządkowane cesarzowi niemieckiemu Czechy). Podboje Kazimierza Wielkiego na wschodzie są zapowiedzią późniejszej (jagiellońskiej) zmiany kierunku polityki zagranicznej Polski z północno-zachodniego na wschodni.

Władysław Łokietek walczy o podporządkowanie sobie kolejnych ziem piastowskich: głównie z Wacławem II i III Przemyślidami (królami Czech) i Przemysłem II (księciem wielkopolskim). Zdobycie, a następnie utrata na rzecz Zakonu Krzyżackiego Pomorza Gdańskiego (Krzyżacy, wezwani na pomoc w walce z Brandenburczykami, odpierają atak, po czym sami zajmują ich miejsce. Z braku możliwości militarnych Łokietek prosi o pomoc sąd papieski. Ten przyznaje rację polskiemu księciu, ale Krzyżacy kolejnych wyroków nie wykonują). 1331 - bitwa pod Płowcami na Kujawach; mimo zwycięstwa Łokietka traci on panowanie nad ziemią kujawską.

Kazimierz Wielki wprowadza zupełnie nową jakość do stylu prowadzenia polityki zagranicznej przez polskich władców: na niespotykaną dotąd skalę dla osiągnięcia celów w tej sferze używa dyplomacji. Dzięki talentowi negocjacyjnemu, przenikliwości, cierpliwości, konsekwencji i wytrwałości udaje mu się osiągnąć większość tego, co zamierzał:

- pokój kaliski z Zakonem Krzyżackim (1343 rok): Polska odzyskała ziemię dobrzyńską i Kujawy, w rękach zakonu zostało, jako tzw. wieczysta jałmużna, Pomorze Gdańskie, ziemia chełmińska i michałowska. - wzmocnienie wpływów na Pomorzu Zachodnim: poprzez przymierza z książętami wołogojskimi (1343), wydanie za mąż za Bogusława V, księcia pomorskiego, swojej córki Elżbiety i adoptowanie ich syna Kaźka słupskiego (Kazimierza IV);

- 1349-52 opanowanie większości Rusi Halicko-Wołyńskiej (przy pomocy węgierskiej) a do 1366 roku ziemię chełmską i Podole;

- 1356 - podporządkowanie Koronie Mazowsza;

- 1365 hołd lenny Santoka i Drezdenka (ważnych ze względu na swoje pograniczne położenie, tuż przy ziemiach ekspansywnej Brandenburgii), 1368 rok: odzyskanie części Nowej Marchii.

Śląsk: ugoda z Janem Luksemburskim, roszczącym sobie po Przemyślidach prawo do Polskiego tronu (1335, Wyszehrad). Ustalono, że książę czeski zrzeknie się sowich pretensji w zamian za wysokie odszkodowanie oraz uznanie przez króla polskiego zwierzchnictwa Czech nad Śląskiem. Ostatecznie kwestię Śląska rozstrzyga pokój w Namysłowie (1348), zawarty po nieudanych próbach zbrojnego odzyskania przynajmniej jego części. Namysłów potwierdza władzę Luksemburgów nad tą dzielnicą Polski.