Jan Kazimierz urodził się 22 marca 1609 roku w Krakowie na Wawelu. Był synem króla Polski i Szwecji Zygmunta III Wazy oraz Konstancji z Habsburgów. Jako wnuk Katarzyny Jagiellonki (a zarazem prawnuk Zygmunta Starego), był spokrewniony z Jagiellonami. Kiedy jego starszy brat, Władysław, został w 1610 r. wybrany na cara rosyjskiego, wydawało się, że to on będzie sukcesorem korony polskiej. Jednak sprzeciw ojca, który pragnął rosyjskiej korony dla siebie, spowodował, że Władysław nie został carem, a perspektywa korony polskiej dla Jana Kazimierza oddaliła się. Po śmierci Zygmunta III poparł kandydaturę brata do tronu polskiego. W 1632 r. wyruszył wraz z Władysławem IV na odsiecz polskiej załodze w oblężonym przez Rosjan Smoleńsku. W okresie wojny trzydziestoletniej zaciągnął się na służbę u swego wuja, cesarza Ferdynanda II. Wziął udział w wojnie z Francją (w stopniu pułkownika). W 1638 r. wyruszył do Hiszpanii, gdzie miał objąć stanowisko hiszpańskiego admirała, a nawet wicekróla Portugalii (znajdowała się ona jeszcze wówczas pod panowaniem Hiszpanii). Jego plany nie zostały jednak zrealizowane, ponieważ w trakcie podróży został aresztowany z polecenia kardynała Richelieu. Francuzi posądzili go o szpiegostwo i uwięzili na dwa lata. Dopiero po interwencji brata, króla Polski Władysława IV, został w 1640 r. wypuszczony. Jan Kazimierz powrócił do Polski. Jednak już po trzech latach wyjechał do Włoch (1643 r.), by tam wstąpić do zakonu jezuitów. W roku 1644 został zwolniony przez papieża Innocentego X zwolniony ze ślubów zakonnych i mianowany kardynałem (choć nie miał święceń). W 1647 r. powrócił do kraju. Po śmierci brata (zrezygnował wcześniej z godności kardynała) przystąpił do rywalizacji o polski tron. Kontrkandydatem był jego brat, biskup Karol Ferdynand. Jana Kazimierza popierała Ludwika Maria, królowa wdowa, ale także stronnictwo papieskie i cesarskie. Nic więc dziwnego, że 17 listopada 1648 roku, zgromadzona na sejmie elekcyjnym szlachta wybrała go na nowego króla Polski. Tym bardziej, że Karol Ferdynand ostatecznie zrezygnował z ubiegania się o tron. W styczniu 1649 Jan Kazimierz koronował się, a w maju, uzyskawszy dyspensę, poślubił wdowę po bracie Ludwikę Marię Gonzagę. Jego panowanie przypadło na niezwykle trudny okres w historii Polski. W 1648 roku wybuchło powstanie kozackie pod dowództwem Bohdana Chmielnickiego. W 1655 roku rozpoczęła się wojna polsko - szwedzka (tzw. "potop szwedzki"), w trakcie której część polskiej magnaterii i szlachty opowiedziała się po stronie króla Szwecji, Karola X Gustawa. W obliczu tej zdrady, po zdobyciu przez Szwedów Warszawy i Krakowa, Jan II Kazimierz uszedł na Śląsk. Gotowy był nawet zrezygnować z korony. Jednak 1 kwietnia 1656 r. złożył we Lwowie śluby (oddał kraj pod opiekę Matki Boskiej), a pod koniec lipca tego roku kierował szturmem na Warszawę. Tymczasem w tym samym roku w Radnot został zawarty między Szwecją, Brandenburgią, Kozakami, Siedmiogrodem i popierającym Szwedów Bogusławem Radziwiłłem układ, który przewidywał rozbiór Rzeczypospolitej. W 1657 r. na jej terytorium wkroczyły wojska sprzymierzonego ze Szwedami księcia siedmiogrodzkiego Jerzego II Rakoczego. Dokonały one wielkich zniszczeń. Janowi II Kazimierzowi udało się doprowadzić do powstania antyszwedzkiej koalicji (Polska, Austria, Dania, Holandia, Tatarzy, Rosja). Na swoją stronę udało mu się też przeciągnąć Brandenburgię, jednak za cenę polskiego zwierzchnictwa nad Prusami Książęcymi. W 1658 r. doszło do zawarcia ugody z Kozakami w Hadziaczu, a w maju 1660 r. zawarto w Oliwie pokój ze Szwedami. Polska nie straciła żadnych ziem, ale Jan Kazimierz musiał zrezygnować ze swych roszczeń do szwedzkiej korony. Jan II Kazimierz próbował przeprowadzić reformy polityczne (wprowadzić elekcję vivente rege, czyli za życia króla; wprowadzić stałe podatki i podejmowanie uchwał sejmowych większością głosów). Plany te natrafiły na silny opór opozycji magnackiej. W roku 1665 wybuchła w kraju wojna domowa, wywołana przez Jerzego Lubomirskiego. Do decydującej bitwy rokoszu Lubomirskiego doszło w lipcu 1666 r. pod Mątwami. Bitwa ta zakończyła się porażką zwolenników króla. Jednak sam Lubomirski przeraził się krwawych skutków bitwy i trzy tygodnie później zawarł układ z królem. Lubomirski udał się na wygnanie. Znowu pojawiło się zagrożenie ze strony Turcji. Aby uchronić się od wojny na dwa fronty zawarto w 1667 r. w Andruszowie rozejm z Rosją. Był on dla Polski niekorzystny: Rzeczpospolita traciła na rzecz Rosji ziemię smoleńską, czernihowską, siewierską, część województwa witebskiego oraz Ukrainę po lewej stronie i Kijów (miał on należeć do Rosji tylko przez dwa lata, ale w praktyce już nie powrócił do Polski). Takie granice z Rosją utrzymały się aż do rozbiorów. Niepowodzenia w dziedzinie reform, narastająca opozycja magnacka, a także śmierć żony Ludwiki Marii skłoniły Jana Kazimierza do podjęcia decyzji o abdykacji (16 września 1668 r.). Następnie opuścił Polskę i udał się do Francji. Zmarł w Nevres 16 grudnia 1672 roku, na wieść o upadku Kamieńca Podolskiego. Cztery lata później jego zwłoki zostały sprowadzone do Polski i pochowane na Wawelu. Jego serce natomiast spoczęło w kościele Saint-Germain-des-Prés w Paryżu. Zakończył się ponad osiemdziesięcioletni okres panowania dynastii Wazów (Zygmunt III, Władysław IV i Jan II Kazimierz) w Polsce. Panowanie Jana Kazimierza współcześni oceniali negatywnie: w wyniku licznych wojen Polska została uszczuplona terytorialnie (głównie na rzecz Rosji) i zniszczona.