Góry Świętokrzyskie położone są w środkowej części Wyżyny Kieleckiej. Cechą charakterystyczną tych gór jest pasmowy przebieg wzniesień i obniżeń biegnących równolegle z północnego zachodu na południowy wschód. Pasma są długie, równoległe do siebie a grzbiety maja łagodny, falisty przebieg, dna dolin szerokie i płaskie. Płynące rzeki tworzą liczne doliny przełomowe które, urozmaicają krajobraz tego regonu.

Główną strukturą budującą Góry Świętokrzyskie jest trzon pochodzący z okresu paleozoicznego. Osłonięty jest pokrywą permsko - mezozoiczną. Trzon dzieli się na dwie części: część północna łysogórska

i część południowa kielecka. Oddziela je głęboka dyslokacja zwana świętokrzyską. Jednostki te są zróżnicowane pod względem budowy i historii geologicznej. Jednostka południowa kielecka była sfałdowana podczas orogenezy kaledońskiej i hercyńskiej natomiast część północna łysogórska w hercyńskiej wtedy kiedy utworzyły się główne struktury budujące Góry Świętokrzyskie. Kolejne odmłodzenie już nieznaczne nastąpiło podczas orogenezy alpejskiej. Gór Świętokrzyskie budują: łupki ilaste, arkozy, szarogłazy, kwarcyty pochodzące

z okresu prekambryjskiego i staropaleozoicznego. Utwory te poprzecinane są licznymi żyłami diabazów

i lamprofirów. Występują również wapienie, dolomity, margle, łupki ilaste, piaskowce z okresu dewonu

i dolnego karbonu. Osłaniająca trzon, powierzchnia również charakteryzuje się odmienną budową geologiczna, budują ją: zlepieńce z górnego permu zwane zlepieńcami zygmuntowskimi, biegną one niezgodnie do utworów paleozoicznych.

Wyróżnia się również: iłowce, piaskowce, wapienie i margle. Występują w niej również utwory trzeciorzędowe widoczne w części południowej są to: wapienie, piaski, iłowce z którymi występują złoża gipsów i siarki. Na całym obszarze gór występują na powierzchni utwory czwartorzędowe są to m.in. lessy. Pasmem stanowiącym część osiowa tego regionu jest pasmo biegnące na długości około 70 km od Dobrzeszewa do Opatowa. W skład tego pasma wchodzą z zachodu na wschód pasma: Dobrzeszowskie, Oblęgorskie, Góry Tumlińskie, Pasmo Masłowskie (Klonówka, 473 m n.p.m.). Pasmem najwyższym jest Pasmo Łysogór

z najwyższym szczytem Łysicą 612 m n.p.m. oraz Pasmo Jeleniowskim z Szczytniakiem, 554 m n.p.m.

W obszarze gór w szczególności w ich środkowej części czyli ten najwyższej znajdują się charakterystyczne formy skalne gołoborza, na stromych zboczach skalnych, oraz głęboko wcięte doliny.

W północnej części tego regiony wyróżniamy Pasmo Klonowskie z grzbietami: Barcza (465 m n.p.m.), Bukowa Góra (482 m n.p.m.), Psarska Góra (412 m n.p.m.), Miejska Góra (424 m n.p.m.), oraz charakterystyczne ponieważ pokryte lessem Pasmo Bostowskiego (351 m n.p.m.). W części północno - zachodniej góry zostają obniżone, w tej części występują głównie utwory czwartorzędowe a główne o długości około 40 km to Pasmo Przedborsko-Małogoskie. W południowej części którą, od głównego pasma rozdziela Padół Kielecko - Łagowski, wydzielonych jest około 10 pasm, które różnią się pod względem budowy geologicznej są to pasma: Dymińskie, Daleszyckie, Orłowińskie, Cisowskie, Wygiełzowskie. Od Pasma Dymińskiego w kierunku południowo - zachodnim biegnie Pasmo Zelejowskie i Pasmo Chęcińskie. Rozdzielone są one Doliną Chęcińską.

Przebieg sieci rzecznej jest niezgody w stosunku do jednostek paleozoicznych. Głównymi rzekami stanowiącymi sieć rzeczną są w północnej części rzeki: Kamienna i Opatówka, będące dopływami Wisły. Nida, Wschodnia, Czarna, Koprzywianka w części południowej. Bobrza, Lubrzanka, Belnianka stanowiące dopływy Nidy.

Region Gór Świętokrzyskich posiada również specyficzny klimat, różniący się od klimatu terenów go otaczających. Temperatura średnia jest niższa o około 1 - 2 °C, sumy opadów są wyższe i wynoszą średnio około 800 mm, krótszy niż w pozostałych regionach jest okres wegetacyjny o około 1 do 3 tygodni.

Występująca tutaj roślinność stanowiła Puszczę Świętokrzyską, która, dziś obejmuje obszar około 32 tys. hektarów. Gatunkami dominującymi w niej są jadły tworzące lasy jodłowe często rosnące wraz ze świerkiem, sosną, bukiem, dębem, brzozą, modrzewiem, olszą. Jeśli chodzi o inne gatunki roślin to warto zwrócić uwagę na:

liczydło górskie, paprotnik, zanokcica, turzyce, zawilec, dzwonek syberyjski. Występują tu też gatunki alpejskie m.in. widłak, gnidosz. Spośród zwierząt zamieszkujących ten region wymienić należy przede wszystkim: zająca, sarnę, dzika, lisa, borsuka, daniela, kunę leśną, chomika. Występuje tu około 150 gatunków ptaków m.in. bocian czarny, żuraw, sokół, krogulec. W 1950 roku został na powierzchni 6064 ha utworzony Świętokrzyski Park Narodowy.

Obszar świętokrzyski to również obszar gdzie przez pewien okres rozwijało się górnictwo. Wydobywano i przerabiano w tym regionie m.in. rudy żelaza głównie w od Kamiennej a Pasmem Jeleniowskim i Łysogórskim. W okresie późnego średniowiecza eksploatowano miedź, ołów i wapienie. Przełom wieku XVIII i XIX to rozwój górnictwa i hutnictwa żelaza. (Zagłębie Staropolskie). Od XX wieku na obszarze Gór Świętokrzyskich wydobywa się wapienie znane pod nazwą marmuru chęcińskiego oraz kwarcyty w Wiśniówce. Liczne w tym regionie są kamieniołomy z działającymi przy nich zakładami cementowymi i wapienniczymi m.in. Sitkówka-Nowiny, Bukowa koło Małogoszczy. Dziś ośrodkiem przemysłowym, dla tego regionu

są Kielce, wykorzystujące doliny przełomowe i obniżenia. Główne drogi to: Skarżysko-Kamienna-Kielce, Kielce-Opatów w Padole Kielecko - Łagowskim.

Góry Świętokrzyskie to również atrakcyjne miejsce pod względem turystycznym, istniej tu bardzo wiele szlaków i ciekawych miejsc wartych odwiedzenia. Najbardziej atrakcyjnymi dla turystów są m.in. szlaki:

1. Oznaczony kolorem czerwony: Szlak im. Edmunda Massalskiego - długość 150 km, biegnie od Gołoszyc przez grzbiety Szczytniaka, Jeleniowską, Paprocice, Trzciankę, Ameliówkę, Klonówkę, Masłów, Tumlin, Górę Grodową, Miedzianą Górę, Perzową Górę aż do Kuźniak.

2. Szlak czerwony im. Sylwestra Kowalczewskiego - długość 18,5 km, biegnie od Chęcin na Górę Zelejową, Sitkówkę, Czerwoną Górę, przez Jaskinie Raj, , Zgórskie Góry, Białogon, Górę Brusznię do Karczówki.

3. Szlak oznaczony kolorem niebieski im. Edmunda Padechowicza - długość 69 km, wychodzi z Chęcin do jaskini Piekło, dalej Szewce, Słowik, Kielce, Mójczę, Niestachów, Daleszyce, Widełki do miejscowości Łagowa.

4. Szlak niebieski - długość 45,5 km, rozpoczyna się w Wąchocku dalej przez Rataje, Wykus, Bodzentyn, Św. Katarzynę, Ciekoty, Ameliówkę, Mąchocice Dolne do Cedzyny.

5. Szlak oznaczony kolorem zielonym - długość 15 km, biegnie od Łagowa, przez Płucki, Kobylą Górę, Wólkę Milanowską do Nowej Słupi.

6. Szlak oznaczony kolorem żółtym im. Henryka Orlińskiego - długość 34 km, biegnie od Widełek dalej przez Rudę, Dębno, Raków, Chańczę, Korytnicę do miejscowości Szydłowa.

Szlaki te przyciągają nie tylko krajobrazem, wiele z nich przebiega przez miejscowości, które posiadają bezcenne zabytki architektoniczne, świadczące o bogatej kulturze tego regionu. Oprócz szlaków Góry Świętokrzyskie posiadają dobrze rozwiniętą sieć dróg kołowych, którymi można dotrzeć do wielu miejsc.