Patrząc na obraz całej Ziemi Bałtyk to zaledwie mała niebieska plama. Uwzględniając przeszłość geologiczną powstał niedawno. Jego rozwój był nieodłącznie związany z topnieniem lądolodu w czwartorzędzie.

Bałtyk jest jednym z młodych mórz Oceanu Atlantyckiego oraz najmłodszym w Europie. Rozwój Bałtyku był ściśle uzależniony od topnienia lodowca podczas zlodowacenia tzw. północnopolskiego a także podnoszenia się bądź obniżaniem terenu północnej Europy , jest to zjawisko izostazji inaczej równowagi pomiędzy pewnymi elementami skorupie ziemskiej. 11 tysięcy lat wstecz wody z topniejącego lodowca, wypływające z jego czoła, a więc od południowej. Norwegii, środkowej Szwecji a teraz ich odpowiednikiem są tzw. wały morenowe -Salpausselka, uformowały słodkowodne jezioro, które podczas dalszego łagodnienia klimatu a tym samym topnienia lądolodu oraz wynoszenia lądu (najszybciej miało to miejsce w Zatoce Botnickiej) to jezioro miało połączenie z Oceanem Atlantyckim poprzez duże jeziora w Szwecji. I tak oto 500 lat po owych procesach doszło do powstania zimnego Morze Yoldiowego , którego nazwa pochodzi od mięczaka - Yoldia Arctica. Topniejący przez wieki lądolód doprowadził do kolejnego wypiętrzania Skandynawii, a tego następstwem była strata połączenia z Oceanem Atlantyckim oraz powtórne przeobrażenie powstałego zbiornika- morza (miało to miejsce około 8 tys. lat wstecz) w jezioro, które zwano ancylusowym (kolejny gatunek ślimaka -Ancylus fluviata).

Jednocześnie nadal obniżały się południowe części tegoż jeziora ancylusowego , co sprawiło iż powstało powtórne połączenia zbiornika słodkowodnego z Atlantykiem poprzez cieśniny.

W ten oto sposób wykształciło się morze litorynowe (gatunek ślimaka -Littorina litorea), to morze zajmowało dużą powierzchnię oraz było bardziej zasolone niż obecnie. Z badań geologicznych można wnioskować., iż Bałtyk wiele razy zmieniał kształt oraz swoją powierzchnię. Z występowania złoża bursztynów okolice Grudziądza, czy na Kurpiach, można wnioskować, że morze sięgała dalej w głąb kraju, aż do górnej Wisły oraz do Mazur.

Bałtyk to małe i płytkie morze, połączony z otwartym oceanem cieśninami: Wielki Bełt i Mały Belt, cieśniny Sund, Kattegat oraz Skagerrak. Bałtyk ma powierzchnię 415 tysięcy km2 , a jego basen może pomieścić 21,7 tysięcy. km3 wody. Jest podzielony na pięć akwenów podstawowych: Bałtyk Południowy, Bałtyk Środkowy, Zatoka Ryska i Zatoka Fińska oraz Zatoka Botnicka (razem Południowy oraz Północny). Powierzchnia całego zlewiska Bałtyku to 1,7 miliona km2, a to jest około 17% obszaru całej Europy. Polskie wybrzeża mają dwie zatoki: Pomorską oraz Gdańską, 2 polskie największe wyspy to Wyspa Wolin oraz Uznam. W wodach Zatoki Gdańskiej mamy Zalew Wiślany (z Mierzeją Wiślaną) oraz Zatokę Pucką (z Rybitwią Mielizną).

Bałtyk jest morzem chłodnym. Temperatura jest uzależniona od położenia-szerokości geograficznej, oraz od stopnia zasolenia wody (i tak woda słabo zasolona szybciej zamarza). Temperatura w wodach południowej części Bałtyku wynosi od 0°C (zima) do 18°C (lato), natomiast średnio w zatokach aż +22°C. Powierzchniowe wody latem mają średnio temperaturę miedzy 15 a 23 stopnie, zimą natomiast poniżej 0 stopni. Wody Zatoki Botnickiej oraz Fińskiej zamarzają w zimie. Ale ostatnio zamarza tylko północna część. Jest to związane ze zmianami klimatycznymi, oraz ruchliwością morza, każdego roku płynie po jego wodach około 7000 statków, poza tym do Bałtyku dostają się liczne ciepłe wody z dużych miast (dla przykładu na wybrzeżu bałtyckim leży aż 7 kilku milionowych konurbacji miejskich, zatem morze jest zanieczyszczone (substancje ropopochodne), dlatego woda również nie zamarza , do tego jeszcze człowiek wykorzystuje lodołamacze, nie pozwalając morzu zamarznąć. Uwzględniając trudną wymianę wód pomiędzy Morzem Bałtyckim i Atlantykiem a także dopływ wody słodkiej rzekami to powierzchniowe wody mają niskie zasolenie, wynosi ono średnio 7 promila .Zasolenie wód jest większe gdy większa głębokość (nawet 15 - 17 promili), dla przykładu zasolenie w dolnych częściach cieśnin duńskich mają około 20 promili, Głębi gdańskiej-to 13-14 promili, natomiast w Zatoce Botnickiej czy Fińskiej-między 5 a 8 promili. Zasolenie Bałtyku jest 5 razy mniejsze niż wszystkich wód oceanicznych, poza tym w klimacie chłodnym jest niższe parowanie. Zasolenie Morza Bałtyckiego jest niskie, średnio wynosi 8 promili, a największe to 17 promili.

Fale powstające na M. Bałtyku są małe, ale podczas sztormu mają wysokość około 4-5 m, o długości 60-80 metrów, dlatego jest niebezpieczny dla żeglarzy.

Średni roczny bilans wód wygląda następująco: przychody to wody słodkie, które płyną rzekami (około 471 km3) oraz opad atmosferyczny (około 250 km3) do tego wody płynące z M. Północnego (około 450 km3). Zaś jako straty: parowanie (około 208 km3) oraz odpływ oceaniczny (około 963 km3). Ogólna wymiana wód to czas 42 lat, stąd Bałtyk jest podatny na liczne zanieczyszczenia.

Według konwencji morskich polski pas morza terytorialnego wynosi 12 mil morskich (czyli 22 km) a jego powierzchnia to 8682 km2. Natomiast strefa ekonomiczna to obszar 33,8 tys. km2 i tutaj Polska posiada całkowita swobodę w połowie ryb czy eksploatacji surowców mineralnych (np. ropy naftowej).

Batymetria Morza Bałtyckiego

Bałtyk to morze płytkie szelfowym, prawie 80% powierzchni znajduje się na głębokościach pomiędzy 50 a 100 metrów, a zaledwie 2% ma mniej niż 200 metrów. Na dnie Bałtyku są głębie i płycizny , na przykład ławice piaszczysto - kamieniste: Ławica Słupska- 8 metrów, czy Bornholmska lub Odrzańska- 6 metrów oraz głębie: Gdańska -118 m czy głębia Bornholmska - 105 m, lub głębia Arkońska - 50 m Średnia głębokość wód Bałtyku to 55 metrów, zaś maksymalna (Głębia Landsort) to 459 metrów czyli tyle co 2 budynki jak Pałac Kultury i Nauki (Warszawa).

Morze Bałtyckie

W południowej części spotykamy złoża ropy czy gazu ziemnego , a także bursztynu . Duże porty to: Szczecin, Gdańsk i Gdynia, także Kopenhaga, Sztokholm oraz Helsinki, czy Petersburg, Tallin, Ryga, Kłajpeda i Rostock.

Fauna Bałtyku jest uboga; przede wszystkim ryby: dorsze, śledź, płastugi, i szproty, makrele, łososie, węgorze europejskie; oraz ssaki morskie, takie jak: foka szara, czy morświny; także małże, kur rogacz, kiełże.

Zasolenie Morza Bałtyckiego

Uwzględniając trudną wymianę wód pomiędzy Morzem Bałtyckim i Atlantykiem a także dopływ wody słodkiej rzekami to powierzchniowe wody mają niskie zasolenie, wynosi ono średnio 7promila .Zasolenie wód jest większe gdy większa głębokość ( nawet 15 - 17 promili), dla przykładu zasolenie w dolnych częściach cieśnin duńskich mają około 20 promili, Głębi Gdańskiej-to 13-14 promili, natomiast w Zatoce Botnickiej czy Fińskiej-między 5 a 8 promili. Zasolenie Bałtyku jest 5 razy mniejsze niż wszystkich wód oceanicznych, poza tym w klimacie chłodnym jest niższe parowanie.

Zlodzenie Morza Bałtyckiego

Zlodzenie Bałtyku na polskim wybrzeżu jest małe, ale były kiedyś duże mrozy zimą i tak na przykład. 1986/1987, gdy wybrzeże zostało pokryte lodem.

Zmagania człowieka z morzem

Wiatry wywołują powstanie powierzchniowego prądu, który przemieszcza się na wschodnie wybrzeże, jednocześnie nadbudowywując piaszczyste mierzeje, na przykład mierzeję Helską oraz Wiślaną. Działalność człowieka, polegający na zabezpieczaniu brzegu przed niszczeniem, buduje betonowe opaski i inne. Do tego jeszcze falochrony jako ochrona dla portów. Człowiek musi ciągle walczyć z morzem.

Wielkie tragedie na morzu

Na Bałtyku są słabe ruchy wody morskiej, ponieważ fala pływowa z Morza Północnego, dochodzi tylko do płytkich ( 11 - 50 metrów głębokości), cieśnin duńskich. Wysokość pływów morskich na morzu wynosi 40 cm w cieśninie Kattegat, ale już 10 cm ( Zatoka Kilońska) i w granicach 5 - 2 cm na południowym wybrzeżu Bałtyku. Jeśli idzie o fale spowodowane wiatrem to osiągają nawet d 3 m. Największe takie fale Bałtyku osiągały ( w czasie sztormów 9 metrów wysokości). Bałtyk to akwen burzliwy( to właśnie l4 .01. 1993 roku prom "Jan Heweliusz" zatonął, w tej tragedii zginęło 55 osób, było to na trasie Świnoujście-Ystad). Kolejna katastrofa miała miejsce 28.01.1994 roku, prom "Estonia", zginęło aż 852 osoby).

Wzdłuż wybrzeża Morza Bałtyckiego istnieje szeroki pas pobrzeży polskich: Szczecińskie, Koszalińskie oraz Gdańskie. Młody krajobraz i rzeźba tych obszarów powstawała podczas ostatniego zlodowacenia.

Ciągle obserwujemy proces powstawania nowych mierzei, czy delt oraz klifów. Rozwój gospodarczy tego obszaru jest ściśle powiązany z działalnością morza. Największe ośrodki portowe pobrzeży zostały ulokowane na przeciwległych krańcach wybrzeża: i tak Szczecin to ujście Odry oraz Gdańsk to ujście Wisły. A piękne i szerokie plaże w sezonie przyciągają jak magnez rzesze wczasowiczów.

Krainy pobrzeży to: Pobrzeże Szczecińskie i Pobrzeże Koszalińskie oraz Pobrzeże Gdańskie, czy Żuławy Wiślane

Klimat regionu: jest raczej łagodny , mamy tutaj lata nieco chłodniejsze, zaś zimy cieplejsze jak gdzie indziej jesienią oraz zimą występują sztormy

Rzeki regionu to: Wisła i Odra , rzeki tzw. przymorza a więc: Rega, Parsęta, czy Wieprza, Słupia, Łupawa oraz Pasłęka.

Jeziora regionu to: przybrzeżne Wicko i Bukowo; jeziora deltowe Dębie i oraz Druzno, jezioro przybrzeżno - polodowcowe a więc jezioro Łebsko, Gardno oraz Jamno.

Surowce regionu to: gaz ziemny i ropa naftowa, oraz sól kamienna, także sole potasowo-magnezowe

Miasta regionu to: Gdańsk (463 tys. mieszkańców), Szczecin (418 tys. mieszkańców.),Gdynia (252 tys. mieszkańców), Elbląg i Koszalin (112 tys. mieszkańców), Słupsk (103 tys. mieszkańców), czy Kołobrzeg (47 tys. mieszkańców)

Gospodarka: to przede wszystkim, rybołówstwo i handel morski, oraz przemysł: stoczniowy, czy chemiczny,

Przemysł spożywczy; a także turystyka pobytowa lub uzdrowiskowa.

Zakłady przemysłowe to: Stocznia Szczecińska, także Rafineria Gdańska, czy Zakłady Chemiczne Zamech oraz Elbrewery ( Elbląg), oraz Polfa Starogard Gdański.

* Stolica bursztynu znajduje się w Gdańsku, tutaj bursztyn jest przerabiany na biżuterię przez wiele firm. Bursztyny są importowane z Rosji(obwód kaliningradzki).Wytwarzana u nas biżuteria z bursztynu jest eksportowana do wielu krajów na całym świecie.

* Wyspa Wolin w wieku IX - XI była autonomicznym państwem zamieszkiwanym przez kupców, ( plemię Wolinian). Stolicą był sam Wolin (inaczej Jomsborg), kiedyś duże miasto europejskie Europy. W miejscu osady każdego roku jest organizowany Światowy Festiwal Wikingów.

* Na szelfie Bałtyku znana firma Petrobaltic wydobywa złoża ropy naftowej i gazu ziemnego. Zasoby są bardzo bogate i mogą zaspokajać potrzeby energetyczne Trójmiasta na kilkadziesiąt lat. Do przetransportowania tych złóż z morza potrzeba wybudować długi odcinek przekazowy.

Południowe wybrzeża Bałtyku posiadają nieco inny charakter. W większej części pobrzeże jest wyrównane oraz niskie. Czasem spotykamy tutaj wybrzeża wysokie czyli klifowe. A także mierzeje, które stopniowo się wydłużają, co prowadzi do częściowego bądź całkowitego odizolowania zatoki od morza lub też powstania jezior bądź zalewów.