Od wielu tysięcy lat ludność przemieszcza się w celu wymiany posiadanych dóbr oraz informacji. Z upływem czasu wykształciły się tereny do których przybywa ludność w celu kupna bądź sprzedaży towarów. Są to na przykład giełdy oraz targi, na których osoby posiadający nadmiar pewnych artykułów oferowali je kupującym. Dziedzina gospodarki, która umożliwia wymianę wszelkiego rodzaju dóbr, począwszy od producenta a na konsumencie kończąc, opierając się za regule sprzedaży oraz kupna określana jest jako handel.

Rola jaką handel odgrywał na przestrzeni wieków w naszej gospodarce była bardzo różna, tak jak historia naszego kraju. Zachodzące zmiany w polityce, gospodarce, ustroju naszego państwa determinowały poziom handlu.

Dużą rolę handel odegrał po zakończeniu działań wojennych, czyli po1945 roku. Wspomagał on wtedy odbudowe oraz próby ustabilizowania polskiej gospodarki. Polska w związku z ogromnymi stratami poniesionymi w czasie wojny posiadała bardzo znikome możliwości eksportu. Ogromne natomiast było zapotrzebowanie za import potrzebnych do odbudowy i egzystowania artykułów. Oczywiście ogólne saldo wymiany miało współczynnik ujemny. Duży procent importu towarów z krajów zachodnioeuropejskich oraz Stanów Zjednoczonych, był nieodpłatny bądź był prowadzony na zasadzie kredytu.

Odbudowa polskiej gospodarki do poziomu jaki ona miała w latach poprzedzających okres wojenny trwała do roku 1949. Na relacje handlowe z innymi państwami w kolejnych latach w dużym stopniu oddziaływały: napięta sytuacja na całym świecie spowodowana wybuchem, tak zwanej "zimnej wojny"; intensywna industrializacja państwa polskiego oraz zwiększenie kooperacji z państwami socjalistycznymi. W roku 1949 powstała Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, czyli w skrócie RWPG.

Wprowadzenie do handlu dużej liczby ograniczeń zaogniło relacje na rynku międzynarodowym. Stany Zjednoczone w roku 1951 wypowiedziały nam traktat handlowy podpisany w roku 1931, Polska straciła tym samym status uprzywilejowania. W roku 1959 nasz kraj został stowarzyszonym członkiem tzw. GATT, natomiast od 16 października 1967 roku otrzymała pełne członkostwo. Było to równoznaczne z przyznaniem Polsce klauzuli dotyczącej największego uprzywilejowania handlowego z innymi państwami członkowskimi.

Do roku 1971 współpraca państw socjalistycznych w ramach układu RWPG charakteryzowała się faworyzowaniem państw należących do układu o bardziej rozwiniętej gospodarce. Umożliwiało to tym krajom dojście do przemysłowej struktury gospodarczej bez wzajemnej kompensacji. Doprowadziło to do zahamowania dalszego rozwoju zagranicznego handlu w zakresie RWPG oraz doprowadziło do sytuacji takiej, że produkcja w przemyśle wzrastała szybciej niż eksport. Była to sytuacja odwrotna niż w państwach należących do EWG.

Na skutek poprawy układów z ówczesną Republiką Federalną Niemiec w roku 1970 w polskim handlu doszło do dużych zmian. Duży wzrost zanotowała wymiana towarów, a w szczególności import z państw kapitalistycznych, miało to wydźwięk w około 10-krotnym wzroście ujemnego salda jeśli chodzi o handel. Do tak dużej nadwyżki importu w stosunku do eksportu, doprowadziło zakupienie w państwach o wysokim rozwoju gospodarczym, na zasadzie kredytu dużych ilości środków do produkcji oraz artykułów czysto konsumpcyjnych. Przy pomocy zakupionych maszyn etc. chciano unowocześnić przemysł krajowy oraz zintensyfikować jego rozwój. Miało to doprowadzić w kolejnych latach do zwiększenia eksportu, wyrównania wymiany handlowej oraz do osiągnięcia nadwyżki, która pozwoliłaby rozpocząć spłatę powziętych kredytów.

Wybuch stanu wojennego w roku 1981 w państwie polskim, doprowadził do szybkiego zmniejszenia się zagranicznego handlu. Ograniczenia w handlu były spowodowane przez kilka zasadniczych przyczyn. Rząd polski chciał z uwagi na wysokie zadłużenie państwa utrzymać dodatni wskaźnik salda handlu. Cel został osiągnięty, dzięki restrykcyjnemu ograniczeniu importu przede wszystkim z państw kapitalistycznych. Niektóre z nich prowadziły politykę dążącą do izolacji Polski w 80' latach. Duży spadek zanotowały także obroty z USA, Francją oraz innymi państwami. Należało więc rozpocząć poszukiwania innych rynków. Lata 90' doprowadziły do zmian własnościowych, wymiany państw z którymi prowadziliśmy handel oraz struktury towarowej.

Pozycja polskiego handlu oraz jego udział w globalnej wymianie towarów, zarówno jeśli chodzi o eksport jak i o import, jest w porównaniu do potencjału gospodarki nieco niska. W roku 1994 biorąc pod uwagę wartość polskiego eksportu zajmowaliśmy niską 17 pozycję. Zmiana polityki gospodarczej w 1990 roku uwydatniła problem związany z niekonkurencyjnością dużej liczby polskich produktów, a także stosunkowo niewielkie nawiązanie polskiej gospodarki do międzynarodowego rynku. Nie zmienia to faktu, że jesteśmy dość ważnym światowym eksporterem całkiem sporej liczby towarów, na przykład:

  • Niektórych surowców mineralnych, takich jak:
    • Węgiel kamienny
    • Siarka
    • Miedź
    • Cynk
  • Produktów wytworzonych przez przemysł przetwórczy:
    • Obrabiarki
    • Maszyny włókiennicze
    • Meble
    • Statki
    • Konfekcja
    • Wyroby hutnicze
  • Produkty spożywcze i rolnicze

Po 1945 roku monopol na handel zagraniczny posiadało państwo. Przejście z centralnie sterowanej gospodarki do gospodarki wolnorynkowej w początkach 90' lat XX wieku oraz zmiany w ustroju państwa, doprowadziły do powiększenia się firm uczestniczących w handlu zagranicznym, a także zasadniczo zmieniła się struktura własnościowa przedsiębiorstw biorących udział w wymianie towarów. Każdego roku powiększa się procentowy udział sektora prywatnego, kosztem sektora państwowego. Swą dominację w imporcie sektor prywatny utrzymuje od 1992 roku, natomiast w eksporcie od roku 1994. Obroty towarami sektora państwowego charakteryzują się niższą dynamiką od sektora sprywatyzowanego. Duże różnice pomiędzy tymi sektorami uwidaczniają się w imporcie oraz eksporcie.

Lata 1950-70 były okresem handlu głównie z państwami socjalistycznymi, na które przypadało 66,2% wszystkich obrotów w roku 1970, przede wszystkim z państwami należącymi do RWPG (około 63%). Na handel z wysoko rozwiniętymi gospodarczo państwami przypadało około 27% całości obrotów, natomiast na państwa rozwijające się ciągle około 7%.

Główni partnerzy handlowi Polski w roku 1970:

  • Związek Radziecki - na który przypadało ok.35% eksportu oraz 38% importu
  • NRD - na który przypadało ok.9,3% eksportu oraz 11% importu
  • Czechosłowacja - na którą przypadało ok.35% eksportu oraz 38% importu

Największe obroty handlowe wśród krajów o wysoko rozwiniętej gospodarce w tym okresie utrzymywano z Wielką Brytanią (do roku 1969 jeśli chodzi o eksport, a do roku 1970 w przypadku importu).

Procesy dekolonizacyjne zachodzące na obszarze Azji oraz Afryki spowodowały rozwój kooperacji handlowych z państwami rozwijającymi się. Do najważniejszych polskich partnerów z tego regionu zaliczały się: Egipt, Indie oraz Pakistan.

Lata 80' - zmniejszeniu uległ handel z USA oraz z Francuzami, wzrósł natomiast z Brazylią, Chinami oraz Japonią.

Zmiany ustrojowe polski, zjednoczenie Niemiec oraz rozpad Związku radzieckiego oraz wiążącym się z tym komunizmem doprowadziły do wielkich zmian w polskim handlu.

Od roku 1990 największym handlowym partnerem Polski są Niemcy oraz inne państwa należące do EWG (czyli Unii Europejskiej od 1993 roku). Bardzo znacznie zmniejszyła się wymiana handlowa z państwami WNP i innymi dawnymi krajami socjalistycznymi.

W roku 1995, aż 70% naszego eksportu szło do państw wysoko rozwiniętych, z czego 70% przypadało na państwa Unii.

W 90' latach XX wieku wiele fabryk, firm etc., które niegdyś produkowały towary na rynek wschodni, nie było w stanie sprostać wymogom zachodnim i upadło.

W latach 1990-99 przeprowadzono proces prywatyzacji w zakładach przemysłowych. W roku 2000 ludzie zatrudnieni w tak zwanym sektorze prywatnym stanowili 75% wszystkich pracujących w drugim sektorze gospodarki, czyli przemyśle. Sektor prywatny był dostarczycielem około 72% ogólnej sprzedanej liczby pochodzącej z przemysłowej produkcji.

Polska gospodarka, by dogonić prężnie rozwijające się gospodarki, choćby pastw Europy Zachodniej, potrzebuje restrukturyzacji sektora przemysłowego. Restrukturyzacja ta miałaby polegać na:

  • Dopasowaniu gałęzi przemysłowych do aktualnego zapotrzebowania na rynku krajowym, a także zagranicznym.
  • Rozwoju przemysły nowoczesnego, tak zwanego high-tech, czyli na przykład: przemysłu precyzyjnego, elektroniki, czy chemicznego.
  • Podniesieniu jakości produkowanych wyrobów, dzięki wykorzystaniu nowych technologii oraz maszyn.
  • Zmniejszenie kosztów produkcji, głównie dzięki obniżeniu materiałochłonności oraz energochłonności .
  • Powiększeniu roli jaką odgrywają w gospodarce nieduże przedsiębiorstwa, gdyż tam można dużo prościej oraz szybciej wprowadzać nowinki techniczne.
  • Zmniejszaniu dystansu dzielącego regiony pod względem poziomu przemysłu poprzez tak zwaną deglomerację dużych ośrodków przemysłowych
  • Stałym podnoszeniu kwalifikacji zawodowych pracowników oraz na stworzeniu zaplecza naukowego.

Obecnie proces restrukturyzacji na największą skalę rozwinął się na obszarach o dużej koncentracji ciężkiego przemysłu. Takim rejonem jest na przykład Górnośląski Okręg Przemysłowy, gdzie reformy dotykają: huty, kopalnie, koksownie oraz energetykę.

Stare huty oraz działające obok elektrownie, nie przynoszące zysków kopalnie są zamykane. Mało wykwalifikowana siła robocza wstrzymuje prawidłową restrukturyzację, co powoduje brak wymaganych na ten cel funduszy. Z bardzo podobnymi kłopotami spotyka się restrukturyzacja w pozostałych ośrodkach. W związku z czym polska polityka stara się zachęcić zagraniczne przedsiębiorstwa do inwestycji w polski przemysł. Tworzy się na przykład SSE czyli Specjalne Strefy Ekonomiczne, których zadaniem jest wspomaganie procesów restrukturyzacyjnych w regionach, które są zagrożone strukturalnym bezrobociem oraz gospodarczym załamaniem. Popularne SSE są tworzone na czas dwudziestolecia. Od państwa zależy jaki obszar ona obejmie, jaki będzie jej profil oraz w jaki sposób Zachęci się zagranicznych inwestorów. Głównie polegają one na ulgach podatkowych w zależności jak bardzo kosztowna będzie to inwestycja oraz ile stworzy wolnych etatów. Pierwszą taką strefę ekonomiczną utworzono w Mielcu. Dziś na terenie całej Polski działa już kilkanaście Specjalnych Stref Ekonomicznych.

Dnia 21 grudnia 1992 roku Polska, Słowacja, Czechy oraz Węgry utworzyły Środkowopolskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu, w skrócie CEFTA, którego zadaniem jest stopniowe eliminowane ograniczeń celnych w współpracy handlowej.

W roku 1991 rozpoczęto tworzenie euroregionów, by wzmocnić kooperację między państwami sąsiednimi. Dziś mamy osiem takich regionów, kolejne cztery się tworzą.