Klimat Polski jest klimatem ciepłym umiarkowanym przejściowym. Charakteryzują go zmienne i różnorodne typy pogodowe. Jest kształtowany przez czynniki meteorologiczne i nie meteorologiczne. Do czynników meteorologicznych zalicza się rodzaj mas powietrza napływających nad terytorium Polski, fronty atmosferyczne i ich rozkład w danych porach roku, oraz rozkład centrów barycznych (niżów i wyżłów). Ważne czynniki nie meteorologiczne to m.in. szerokość geograficzna i związana z nią horyzontalna wysokość Słońca, a co za tym idzie ilość dostarczanej energii do powierzchni Ziemi; wysokość n.p.m.; ukształtowanie terenu (występowanie terenów górzystych i nizinnych); rodzaj podłoża; bliskość dużych zbiorników wodnych (mórz i oceanów, w Polsce duże oddziaływanie na klimat ma Morze Bałtyckie i Ocean Atlantycki).

Nad teren Polski najczęściej napływają następujące masy powietrza: arktyczno - kontynentalne, arktyczno -morskie, polarno - kontynentalne, polarno - morskie, zwrotnikowo - kontynentalne, zwrotnikowo - morskie.

W lecie przeważają fronty polarne, w zimie występuje przewaga frontów arktycznych od północy, a od południa frontów polarnych.

Na klimat w Polsce mają wpływ układy ciśnienia (stałe układy baryczne): silniejszy w zimie Niż Islandzki, bardziej intensywny latem Wyż Azorski przynoszący powietrze zwrotnikowe, sezonowo występujące układy ciśnienia znad Azji (ogólnie: w lecie - niże, w zimie - wyże), latem i wczesną jesienią napływ wyżu zwrotnikowego znad Afryki i Azji Mniejszej oraz występujący zimą i wiosną wyż arktyczny przynoszący powietrze z północy.

Czynniki kształtujące pogodę to temperatura, wiatry i opady. Poza tym występowanie terenów nizinnych i górzystych oraz odległości od dużych cieków wodnych, jezior, mórz i oceanów.

Rozkład temperatur w Polsce

Rozkład temperatur w Polsce jest zróżnicowany, średnia roczna temperatura na terenie kraju waha się od 7-8°C.

Na zachodzie i Kujawach temp. wynosi ok. 8°C, w Polsce centralnej 7,5 - 8°C, w części północno-wschodniej oraz na wschodzie Pojezierza Kaszubskiego wynosi mniej niż 7°C. Na wschodzie kraju występują temperatury zbliżone do 7°C, w obszarach górskich ok. 7,5° a wysoko w górach spada poniżej 0°C.

Najniższe temperatury występują w styczniu, najchłodniejszym regionem w tym miesiącu są obszary wschodnie, i tam temperatura wynosi od -4 do -5°C, a w części północno-wschodniej spada poniżej -5°C. W Polsce środkowej temperatura wynosi około -3°C, na zachodzie waha się od -2°C do -1°C, na terenach górzystych od

-4°C do -8°C (w Tatrach -7°do -8°C), a nad Morzem Bałtyckim waha się od -2°C do -1°C.

Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, średnia temperatura w lipcu wynosi od 16-19°C. Najchłodniejszym terenem w tym miesiącu są obszary górskie od 18 do 12°C (w Tatrach ok. 9°C), decydujący wpływ na tę zależność ma wysokość n.p.m., z której wzrostem spada temperatura powietrza. Na terenach wyżynnych, nizinnych i Pojezierzu Wielkopolskim temperatura waha się od 18 do 19°C. W południowo-wschodniej części Polski (Kotlina Sandomierska, okolice Krakowa) oraz w okolicach stolicy występują temperatury przekraczające 19°C. Na Pojezierzu Mazurskim i na Wybrzeżu temperatury kształtują się w okolicach 18°C.

W Polsce zachodniej amplituda temperatury wynosi 19°C, w Polsce centralnej waha się od 21°C do 22°C, a na wschodzie kraju przekracza 23°C.

Rozkład wiatrów w Polsce

Polskę charakteryzuje występowanie wiatrów zmiennych. Przez ok. 60% dni wietrznych w ciągu roku, wieją wiatry zachodnie. W górach występują wiatry typu fenowego, tzw. wiatry lokalne, np. przynoszący ocieplenie halny w Tatrach, nad Bałtykiem i większymi jeziorami występują bryzy morskie i lądowe.

Opady w Polsce

Najwyższe opady występują w górach i wzniesieniach, przeważnie na ich zachodnich zboczach. Rocznie W Sudetach i w Karpatach spada od 800-1200 mm deszczu, a w najwyższych partiach gór nawet 1400 mm rocznie. Najmniejsze opady występują w Polsce środkowej i wynoszą ok. 500 mm w stosunku rocznym, w Wielkopolsce wynoszą poniżej 500 mm. Na Pojezierzach i wyżynach spada średnio od 600 do 800 mm deszczu.

Najwyższe opady śniegu występują w partiach górskich (od 35 do 40% a niekiedy ok. 60%). Najmniej śniegu w Polsce spada na zachodzie, (od 5 do 6%), a od 18 do 20% na wschodzie.

Okres zalegania pokrywy śnieżnej w Polsce wynosi mniej niż 50 dni na terenach zachodnich i nadmorskich, w Polsce środkowej śnieg leży średnio 60 do 70 dni, na wschodzie Pojezierza Pomorskiego czas zalegania pokrywy śnieżnej trwa od 70 do 80 dni. Na wschodzie kraju i w górach leży dłużej niż 80 dni, z tym, że w wysokich partiach gór czas zalegania pokrywy śnieżnej wydłuża się nawet do 140 dni, co jest zależne od wysokości n.p.m. Na terenach nizinnych śnieg leży najdłużej w północno-wschodniej części Polski i dochodzi nawet do 100 dni.

Średnio okres wegetacyjny na terenach Polski trwa około 200 dni. Najkrócej trwa w górach (od 190 do 210 dni), nie przekraczając 180 dni w najwyższych partiach gór. Najkrótsze okresy wegetacyjne notuje się również na wschodzie Pojezierza Pomorskiego (od 190 do 200 dni) oraz na Pojezierzu Mazurskim i Suwalskim. Najdłuższy okres wegetacyjny przypada na terenach zachodnich i przekracza tam 220 dni, w Polsce centralnej waha się od 210 do 220 dni, a na wschodzie od 200 do 210 dni.

Rzeki w Polsce

Decydujący wpływ na ukształtowanie się układu wód w Polsce miały kolejne zlodowacenia przypadające na okres trzeci- i czwartorzędu. W okresie czwartorzędu wykształciło się wiele pradolin, które wykorzystują istniejące dzisiaj rzeki. Prawie wszystkie polskie rzeki uchodzą do Morza Bałtyckiego, bo aż 99,7%. Pozostały odsetek polskich rzek uchodzi do zlewiska Morza Czarnego i są to: Strwiąż i Orawa oraz do Morza Północnego: Orlica i Izera.

Największe rzeki polski to Wisła i Odra. Ich cechą charakterystyczną jest asymetria. Liczba i długość prawych dopływów przeważa nad liczebnością i długością lewych dopływów. Źródłem tej asymetrii jest m.in. kształtowanie się rzeźby terenu w okresie zlodowaceń. Jedynie Odra ma więcej dopływów po lewej stronie w biegu górnym i w biegu środkowym. Na Odrze występuje zjawisko działów wodnych, co służy powstawaniu kanałów.

Wisła (królowa polskich rzek) jest najdłuższą polską rzeką i ma 1047 km, drugą, co do długości jest Odra (ma 854 km, w Polsce 742 km). Dopływy obu rzek występują w stosunku 30:70, co oznacza, że procentowy stosunek lewej strony do prawej wynosi 30%:70% dopływów. Innymi ważnymi rzekami w Polsce są Warta, Bug, Noteć i Narew.

Rzeki w Polsce zasilane są przez opady deszczu i śniegu. W porze roztopów (przypadających na okres wiosenny w marcu i kwietniu) oraz w lipcu i w sierpniu (największe opady), stany wody w rzekach gwałtownie wzrastają i są najwyższe w ciągu roku. Pod koniec lata, jesienią i w zimie notowane są najniższe stany wód w rzekach. Najwyższą amplitudę ma Dunaj, bo różnica między najniższym a najwyższym stanem wody w rzece sięga 10 m. Również najwyższe Amplitudy mają rzeki górskie: w Karpatach wahają się między 6 a 9 m, w Sudetach od 5 do 7 m, natomiast na niżu dochodzą do 3-4 m.

Rzeki w Polsce płyną ze średnią prędkością 1 m/s. Średni przepływ Wisły to 0,8 m/s, a Odry 1 m/s.

Rzeki w górach mają szybsze przepływy, od 1 do 2 m/s a w przy podwyższonym stanie wód płyną z prędkością nawet 2,3 m/s.

Wszystkie rzeki w Polsce zamarzają na zimę, ich zlodzenie na wschodzie Polski trwa mniej więcej od przełomu listopada/grudnia grudnia do przełomu marca/kwietnia, a na zachodzie kraju od przełomu grudnia/stycznia do początku lutego/marca.

Czas, przez jaki pokrywa lodowa zalega na rzekach jest różny. Na zachodzie kraju jest krótszy niż 20 dni, w Polsce centralnej czas zlodzenia waha się od 20 do 40 dni, i wydłuża się im bardziej na wschód (od 40 do 80 dni). Najdłuższy czas zlodzenia na rzekach obserwuje się na Pojezierzu Suwalskim - 80 dni. Rzeka Brda jest skuta lodem przez ok. 6 dni, na Bobrze lód utrzymuje się przez ok. 5 dni, na Nysie Łużyckiej i Przemszy - 1 dzień; rzeka Drawa praktycznie nie zamarza wcale. Na Nizinie Śląskiej czas zalegania lodu na rzece wynosi ok. 10 dni. Najgrubsza pokrywa lodowa na rzekach występuje na rzekach północno-wschodniej Polski i dochodzi do 90 cm.

Jeziora w Polsce

W Polsce występują głównie jeziora polodowcowe. Ich przeważająca część zlokalizowana jest w północnej części kraju, na pojezierzach. W sumie na terenie Polskie występuje około 9300 jezior i razem osiągają powierzchnię większą niż 1 hektar, co stanowi ok. 1% całkowitej powierzchni kraju. Najważniejsze Pojezierza to: Pojezierze Pomorskie (ok. 4100 jezior), Pojezierze Mazurskie (ok. 2500 jezior), Pojezierze Wielkopolskie (1700 jezior).

Typy jezior w Polsce

1. Jeziora polodowcowe, powstałe wskutek wypełnienia wodą zagłębień po lodowcu. Wśród jezior polodowcowych wyróżniamy m.in.:

  1. jeziora rynnowe zwane nizinnymi (powstały z rzek polodowcowych), np. Wigry, Gopło czy Hańcza.
  2. oczka polodowcowe powstałe przez stopienie martwych brył lodu pozostawionych przez lodowiec, mają kształt miskowaty i średnicę nie większą niż 100 m
  3. Jeziora cyrkowe powstałe w kotłach polodowcowych, w górach (Tatry - Czarny Staw i Morskie Oko, Karkonosze).

2) Jeziora przybrzeżne - utworzone przez odcięcie zatoki przez mierzeję (Łebsko)

3) Jeziora deltowe - tworzące się w ujściach rzek (np. Dąbie)

4) Starorzecza - powstałe przez odcinanie się meandrów rzecznych

5) Jeziora krasowe - powstałe w zagłębieniach krasowych przez rozpuszczenie np. skał wapiennych

6) Jeziora eoliczne (deflacyjne) - powstałe w zagłębieniach utworzonych przez wiatr, np. na wydmach, sandrach, w pasach nadmorskich.

7) Jeziora zaporowe - tworzą się przez osuwiska skalne tarasujące zagłębienia terenu, np. w wyniku zatarasowania doliny rzecznej.

8) Jeziora sandrowe - powstałe przez nierównomierne usypywanie stożków napływowych przez wody pochodzące z topnienia lodu.

9) Jeziora biogeniczne - utworzone w wyniku działalności zwierząt (bobrów) czy wzrost roślin

10) Jeziora antropogeniczne (sztuczne zbiorniki) - powstałe w wyniku działalności ludzkiej - przez budowę zapór (np. jez. Solińskie), glinianki, stawy.

W północnej Polsce, w utworach czwarto- i trzeciorzędowych, występują wody polowe (warstwowe), a na większej głębokości wody szczelinowe. Na obszarze Niecki Warszawskiej i Łódzkiej znajdują się wody artezyjskie oraz subartezyjskie. W Polsce południowej, czyli w górach i na wyżynach spotyka się wody szczelinowe oraz warstwowe (porowe). Wody krasowe występują na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim, w pasie wyżyn (Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, Wyżyna Lubelska, Nieckia Nidziańska), a także w Pieninach, Tatrach oraz w Sudetach (miejscami). Około 5% powierzchni kraju (12 tys. km2) pokryte jest przez bagna, torfowiska i mokradła.