Klimat jest to charakterystyczny dla określonego obszaru układ stanów pogody zaobserwowanych w okresie wieloletnim. Jego podstawowymi elementami są: temperatura powietrza, wilgotność, zachmurzenie, opady, ciśnienie atmosferyczne, usłonecznienie oraz prędkości i kierunki wiatrów.

Polska znajduje się w strefie klimatu umiarkowanego o cechach przejściowych. Owa przejściowość wynika z faktu, iż nad obszarem naszego kraju ścierają się masy powietrza o różnych właściwościach - masy powietrza morskiego (wilgotnego) napływającego z zachodu znad obszaru Europy Zachodniej (znad Oceanu Atlantykiego) oraz kontynentalnego (suchego) ze wschodu znad rozległego lądowego obszaru Azji. Do głównych mas powietrza kształtujących klimat Polski należą:

  • powietrze polarno-morskie (PPm) - dociera znad północnego Atlantyku,
  • powietrze polarno-kontynentalne (PPk) - dociera znad Europy wschodniej i Azji,
  • powietrze zwrotnikowo-morskie (PZm) - dociera znad Wyżu Azorskiego,
  • powietrze zwrotnikowo-kontynentalne (PZk) - dociera znad północnej Afryki i obszaru Azji Mniejszej,
  • powietrze arktyczne (PA) - dociera znad Morza Arktycznego.

Największy wpływ ma klimat naszego kraju wywierają masy powietrza polarno-morskiego oraz polarno-kontynentalnego, które dopływają nad terytorium Polski niemal przez cały rok. Masy powietrza polarno-morskiego latem przynoszą ochłodzenie, zachmurzenie i wzrost wilgotności powietrza, a zimą powodują ocieplenie i występowanie mgieł. Masy powietrza polarno-kontynentalnego latem przynoszą pogodę słoneczną i upalną, z kolei zimą - słoneczną i mroźną.

Z początkiem jesieni nad terytorium Polski dociera niekiedy powietrze zwrotnikowo-kontynentalne. Przynosi ono słoneczną pogodę, która kształtuje tzw. "polską złotą jesień". Ponadto latem i zimą napływają masy powietrza zwrotnikowo-morskiego, które przyczyniają się do wzrostu ilości opadów latem, a w zimie powodują odwilże i mgły. Najrzadziej nad obszar Polski nasuwają się masy powietrza arktycznego, a następuje to głównie zimą i wiosną. Przynoszą one ze sobą silne mrozy i opady śniegu w okresie zimowym oraz przymrozki w okresie wiosennym.

Na obszarze Polski widać znaczne zróżnicowanie warunków klimatycznych pomiędzy wschodem i zachodem. Przyczyną tego jest fakt, iż na Polskę wschodnią większy wpływ wywierają masy powietrza kontynentalnego, z kolei na Polskę zachodnią - powietrza morskiego.

Temperatura powietrza:

Średnia roczna temperatura powietrza wynosi w naszym kraju 6 - 8,5ºC. Najcieplejszymi regionami są: Nizina Śląska (ponad 8,5ºC) oraz zachodnia część Kotliny Sandomierskiej (8ºC). Najniższe temperatury występują w górach, gdzie notuje się ich spadek z wysokością (średnio 0,6ºC na 100 m wzniesienia), co sprawia, iż występuje tam piętrowość klimatyczna. Na Kasprowym Wierchu średnia roczna temperatura powietrza wynosi 0,8ºC. Poza obszarami górskimi najzimniejszym regionem kraju jest Suwalszczyzna (około 6,5ºC), zwana "polskim biegunem zimna". Najcieplejszym polskim miesiącem jest lipiec, natomiast najzimniejszym - styczeń.

Opady atmosferyczne:

Występowanie opadów związane jest przede wszystkim z frontami atmosferycznymi, tzn. strefami granicznymi pomiędzy masami powietrza.

Średnia wartość opadów wynosi w Polsce 600 mm rocznie. Najwyższe opady występują na obszarach górskich - ponad 1000 mm, natomiast najniższe - poniżej 500 mm - na nizinach środkowej części kraju (Kujawy, wschodnia część Wielkopolski i zachodnie Mazowsze), które znajdują się w tzw. "cieniu opadowym". Duże wartości opadów notuje się także na terenach wyżyn i pojezierzy, które otrzymują średnio 600 - 750 mm opadu rocznie. Ponadto ilość opadów maleje z zachodu na wschód. Maksimum opadów przypada na okres letni, z kolei minimum na okres zimowy.

Dla Polski charakterystyczne jest występowanie opadów śniegu w okresie zimowym. Ilość dni z opadami śnieżnymi waha się od 30 na nizinach środkowej Polski do ponad 100 na terenach górskich. Z kolei ilość dni zalegania pokrywy śnieżnej wynosi od 40 do 60 dni w ciągu roku. Wyjątkiem są najwyższe partie gór, gdzie śnieg zalega ponad 200 dni.

Zachmurzenie:

Największe zachmurzenie występuje w okresie listopada i grudnia, natomiast najmniejsze we wrześniu, maju i czerwcu. Liczba dni pochmurnych w ciągu roku (zachmurzenie ponad 80%) waha się od 120 na obszarze nizin środkowopolskich do powyżej 160 dni na obszarach górskich i pojeziernych. Najbardziej zachmurzonym regionem Polski są Karkonosze w Sudetach (około 190 dni pochmurnych w ciągu roku na Śnieżce).

Usłonecznienie:

Największe usłonecznienie (ilość czasu, kiedy promieniowanie słoneczne bezpośrednio dociera do powierzchni Ziemi) występuje w czerwcu, natomiast najmniejsze jest w grudniu.

Wiatry:

Polska znajduje się w strefie występowania wiatrów zachodnich, południowo-zachodnich i północno-zachodnich. Stanowią one około 60% wiatrów występujących w ciągu roku. Charakteryzują się niewielkimi prędkościami sięgającymi do około 5 m/sek. Wraz z nimi nad obszar naszego kraju napływają wilgotne masy powietrza morskiego. Udział wiatrów zachodnich maleje w kierunku wschodnim. Odrębne warunki wiatrowe występują na obszarach górskich, gdzie występują wiatry fenowe (halne) oraz na wybrzeżach morskich, gdzie tworzy się bryza, a niekiedy występują także silne wiatry sztormowe.

Okres wegetacyjny:

Długość trwania okresu wegetacyjnego (ilość dni, których średnia temperatura powietrza wynosi ponad 5ºC, co umożliwia wzrost roślin uprawnych) wynosi w Polsce od 180 do 220 dni. Najkrótszy jest w regionie Suwalszczyzny, natomiast najdłuższy na Nizinie Śląskiej i w zachodniej części Kotliny Sandomierskiej.

Amplitudy temperatur:

W Polsce występują znaczne amplitudy temperatur. Najwyższe wartości osiągają w Polsce północno-wschodniej, gdzie sięgają około 23ºC, natomiast najniższe są na wybrzeżach i w Polsce zachodniej - około 19ºC.

Pory roku:

Polska charakteryzuje się występowaniem sześciu pór roku, wyróżnionych przede wszystkim na podstawie przebiegu średnich temperatur powietrza i stanów pogody:

  1. przedwiośnie (0º - 5ºC),
  2. wiosna (5º - 15ºC),
  3. lato (>15ºC),
  4. jesień (5º - 15ºC),
  5. przedzimie (0º - 5ºC),
  6. zima (<0ºC).