Potomstwo ptaków wykluwa się z jaj. U niektórych gatunków pisklęta od razu po wykluciu są niemal całkowicie samodzielne, u innych wymagają troskliwej opieki ze strony rodziców. Jednak nawet w tym drugim wypadku ich rozwój i proces usamodzielniania się nie trwa długo. Mimo słabo rozwiniętych organów tuż po wykluciu, pisklęta dorastają niezwykle szybko i po stosunkowo niedługim czasie zaczynają radzić sobie same. Dzieje się tak głównie dzięki bardzo intensywnemu karmieniu, czym zajmują się często oboje rodzice. Dla nich jest to bardzo trudny okres wymagający wiele wysiłku. Ponadto muszą także chronić swoje pisklęta przed ewentualnymi napastnikami z zewnątrz, dla których nowonarodzone i nie mogące się bronić pisklę jest łatwym kąskiem. Dlatego u wielu gatunków jedno z rodziców (zwykle samica) pozostaje w gnieździe, by chronić młode, a drugie zajmuje się poszukiwaniem pożywienia i karmieniem zarówno piskląt, jak i samicy, która nie opuszcza gniazda. W wypadku zagrożenia rodzice próbują zwykle przestraszyć napastnika lub zwabić go w miejsce odległe od gniazda. Niektóre ptaki są także w stanie przenieść swoje pisklę, by uchronić je przed zagrożeniem.

Pisklęta niektórych gatunków ptaków są w stanie samodzielnie sobie radzić praktycznie od razu po wykluciu się z jaja. Są to pisklęta ptaków zaliczanych do zagniazdowników. Gatunki te gnieżdżą się głównie na ziemi. Pisklęta już w momencie przyjścia na świat potrafią się przemieszczać po lądzie lub w wodzie, są pokryte puchem i umieją szukać pokarmu. Zajmują się nimi przede wszystkim samice, które bronią ich przed zagrożeniami i nie wahają się zaatakować zwierzęcia nawet dużo większego od nich, jeśli uznają je za potencjalnego wroga. Ptaki te mogą być agresywne nawet w stosunku do człowieka. Innym zadaniem samic w początkowym okresie życia piskląt jest chronienie ich przed zimnem za pomocą skrzydeł, pod którymi gromadzą się pisklęta.

Wśród zagniazdowników istnieje mniejsza grupa zwana zagniazdownikami właściwymi. Ich cechą charakterystyczną jest szybkość, z jaką pisklęta opuszczają gniazdo - robią to już w kilka godzin po wykluciu się z jaj. Do zagniazdowników właściwych zaliczają się następujące typy ptaków:

  1. gatunki, których pisklęta znajdują się pod opieką dorosłych osobników, którzy je karmią - na przykład chruściele i perkozy;
  2. gatunki, w których dorosłe osobniki pokazują młodym, jak odszukać pokarm - na przykład strusie i kuraki;
  3. gatunki, których pisklęta znajdują się pod opieką rodziców, ale od razu po wykluciu potrafią szukać pożywienia - na przykład kaczkowate i siewkowate;
  4. gatunki, których pisklęta są niezależne od razu po przyjściu na świat - na przykład nogale.

Oprócz zagniazdowników właściwych wyróżnia się też zagniazdowniki niewłaściwe. Ich cechą charakterystyczną jest fakt, że pisklęta nie są samodzielne po wykluciu się z jaj, więc muszą być karmione i chronione przez rodziców. Te pisklęta przez jakiś czas pozostają w gniazdach, jednak gdy znajdują się w niebezpieczeństwie, są w stanie wydostać się z gniazda i schować się nieopodal.

Inną grupą ptaków są gniazdowniki. Jest to bardzo liczna grupa i należy do niej większość gatunków, na przykład dzięcioły, sowy, czaple. W przeciwieństwie do potomstwa zagniazdowników, pisklęta gniazdowników są zupełnie nieprzystosowane do samodzielnego życia po przyjściu na świat. Są w większości ślepe, nieopierzone, a ich organizmy nie posiadają jeszcze zdolności termoregulacyjnych, co czyni je zupełnie bezbronnymi i uzależnionymi od opieki rodziców. Ma ona różną długość - w przypadku małych ptaków jest to okres około dwóch tygodni, natomiast duże drapieżniki opiekują się swoimi młodymi nawet przez kilka miesięcy (albatrosy chronią i karmią swoje pisklęta nawet przez rok). Wnętrza dziobów tych piskląt są żółte lub czerwone, co pobudza rodziców do karmienia ich. Ponadto pisklęta piszczą w charakterystyczny sposób, dając znak, że są głodne.

Gniazda odgrywają bardzo ważną rolę w życiu gniazdowników, dlatego przedstawiciele tych gatunków poświęcają im mnóstwo czasu i wysiłku. Długość ich budowy może być bardzo różna w zależności od gatunku (od kilku dni do kilku tygodni). Często dany gatunek konstruuje specyficzny typ gniazda, na przykład remizy. Za budowa gniazda odpowiedzialni są zazwyczaj oboje rodzice, jednak zdarza się również, że jest ono dziełem tylko jednego z nich. Czasem są to bardzo skomplikowane konstrukcje, które mogą być wznoszone wysiłkiem całej kolonii (jest to zwyczaj niektórych wróblowatych żyjących w Afryce). Jeśli chodzi o materiały wykorzystywane do konstrukcji gniazd, są one bardzo różnorodne i uwarunkowane rozmiarami ptaka jak również jego otoczeniem - w różnych miejscach występują różne rodzaje budulca. Mogą to być na przykład: patyki, korzenie, gałązki, mech, pióra, trawa, pajęczyny i inne. Zebrane materiały są połączone w bardzo przemyślny sposób - niektóre ptaki przeplatają je, inne zlepiają za pomocą substancji wyprodukowanej z pewnej wydzieliny oraz z gliny lub mułu. Niektóre gatunki ptaków budują gniazda w gałęziach drzew, inne konstruują je w różnego rodzaju naturalnych otworach, dziuplach i dziurach. Słynne jaskółcze gniazda jadane w Azji południowo-wschodniej składają się z morskich glonów pomieszanych ze śliną. Należy dodać, że duże gatunki ptaków nie budują nowego gniazda co roku, lecz używają starego, poprawiając je i ulepszając.

Poniżej pokrótce przedstawiamy, w jaki sposób niektóre gatunki ptaków zajmują się swoim potomstwem.

  1. bocian biały - gniazda są duże i znajdują się na drzewach, dachach, słupach telegraficznych itp. Samica składa cztery do pięciu jaj, których inkubacja trwa 34-41 dni. Po wykluciu rodzice zajmują się młodymi przez około siedemdziesiąt dni, przynosząc im pokarm i wypluwając go do gniazda. Po dwóch miesiącach pisklęta opuszczają gniazdo. W przypadku bociana czarnego gniazda są budowane na drzewach i na skałach.
  2. czapla siwa - gniazda znajdują się na drzewach, w trzcinach i krzewach, najlepiej w pobliżu zbiorników wodnych. Chętnie tworzy kolonie, które mogą składać się nawet z kilkuset gniazd. Po godach czapli, które odbywają się w marcu, samica składa cztery lub pięć jaj, które są wysiadywane przez ponad miesiąc zarówno przez samicę jak i samca. Tuż po wykluciu rodzice podają pisklętom pożywienie do dziobów, a później wypluwają je do gniazda. Pisklęta wychodzą z gniazda po około siedmiu tygodniach, ale przez następne dwa spędzają w nim noc. Później stają się już całkowicie niezależne.
  3. flaming - gniazda znajdują się na specjalnie przygotowanym podwyższeniu z błota wystającym ponad powierzchnię wody. Inkubacja dwóch lub trzech jaj złożonych w maju lub w czerwcu trwa około miesiąca. Pisklęta są samodzielne już nazajutrz po przyjściu na świat, jednak dopiero po około trzech latach stają się dojrzałe.
  4. fregata - jednorazowo wychowuje tylko jedno pisklę, które wymaga opieki bardzo długo, bo przez ponad rok. Inkubacja jaja trwa około sześciu tygodni.
  5. kakadu żółtolica - gniazda znajdują się w dziuplach. Inkubacja dwóch lub trzech jaj trwa 35-38 dni. Opiekuje się nimi zarówno samiec, jak i samica. Pisklęta są karmione i strzeżone przez rodziców przez kilka tygodni, po czym młode usamodzielniają się. Ciekawostka jest, że każde z rodziców "wybiera" sobie jedno pisklę i tylko nim się zajmuje.
  6. kukułka - kukułka znana jest z tego, że nie buduje gniazda, lecz podrzuca swoje jaja do gniazd innych ptaków. Zwykle pisklęta kukułki wylęgają się szybciej niż młode ptaków, którym jajo zostało podrzucone - inkubacja jaja trwa od jedenastu do trzynastu dni. Młoda kukułka wyrzuca wtedy z gniazda inne jaja i przebywa pod opieką właścicieli gniazda przez około pięć tygodni, z czego dwa spędza już poza gniazdem.
  7. kruk - gniazda znajdują się na drzewach lub skałach. Inkubacja czterech do sześciu jaj trwa przez około trzy tygodnie. Są składane pod koniec marca i wysiadywane przez oboje rodziców.
  8. orzeł - gniazda są budowane dość długo i znajdują się wysoko (wysokie drzewa lub skały); każdy miot składa się z jednego lub dwóch młodych, które przebywają w gnieździe od pięćdziesięciu do stu dwudziestu dni. Jaja są wysiadywane przez okres od czterdziestu do pięćdziesięciu dni.
  9. pingwin - gniazda znajdują się na wybrzeżach w jamkach i szczelinach skalnych. Pingwiny tworzą ogromne kolonie. Samica składa tylko jedno jajo, którym opiekuje się samiec przez sześć tygodni (bez jedzenia!) trzymając je na swoich łapach i ogrzewając własnym ciałem. Jest to konieczne ze względu na bardzo niską temperaturę, która może sięgnąć -50ºC. Rodzice zajmują się młodymi przez około dziesięć tygodni, ale może to trwać dużo dłużej, nawet ponad rok.
  10. ryżowiec - inkubacja czterech do ośmiu jaj trwa 21-22 dni. Jajami opiekuje się samica, jednak samiec często wraca do gniazda, zwłaszcza w nocy. Przez pierwszy okres po wykluciu się młodych samiec karmi samicę, która nie opuszcza gniazda, aby zapewnić pisklętom odpowiednią temperaturę. Następnie samica zaczyna wychodzić z gniazda, a młode pozostają w nim przez około miesiąc. Gdy wyjdą z gniazda, osobniki dorosłe opiekują się nimi jeszcze przez dwa tygodnie. Są duże, jednak jeszcze nie umieją unikać drapieżników. Dopiero po mniej więcej czterdziestu dniach potrafią szukać pokarmu.

Niektóre ptaki nie budują gniazd i składają jaja w starych gniazdach przedstawicieli innych gatunków, czego przykładem mogą być niektóre sowy. Są też ptaki, które opuszczają swój teren lęgowy w zimnych porach roku, jednak są w stanie odnaleźć nie tylko region, ale również swoje stare gniazdo, czego znanym przykładem są bociany.