Przejdź na stronę główną Interia.pl
William Szekspir

Streszczenie krótkie

Akcja tragedii rozgrywa się w średniowiecznej Szkocji. Makbet, jeden ze znakomitych wodzów wojsk króla Duncana, jadąc przez wrzosowisko wraz ze swoim przyjacielem, Bankiem, spotyka trzy wiedźmy. Przepowiadają mu one, że zostanie królem, a Banko będzie ojcem królów.

Makbet nie wierzy w przepowiednię, ale kiedy zaczyna się ona realizować - awansuje, zostaje tanem Kawdoru (a ten tytuł przepowiedziały mu między innymi wiedźmy), bohater coraz poważniej myśli o objęciu tronu. Zwierza się swojej żonie, a Lady Makbet namawia go do popełnienia zbrodni na prawowitym władcy. Jest to tym łatwiejsze, że po wygranej bitwie, Duncan gości w zamku Makbeta - Inverness. Tam król ginie z ręki Makbeta, który przygotowuje zbrodnię wraz z żoną. Potem, po ucieczce królewskich synów za granicę w obawie o życie, Makbet podejmuje władzę. Wkracza na drogę zbrodni - musi zabić Banka w obawie, by nie rozeszła się wieść o ich spotkaniu z czarownicami i przepowiedni. Na jego polecenie ginie też Lady Makduf i jej synek, bo w ten sposób Makbet chce się zemścić na zwolenniku prawowitego następcy tronu, Makdufie.

Makbet jeszcze raz odwiedza czarownice, by upewnić się, że jego władzy nic nie zagraża. Wciąż odczuwa wyrzuty sumienia, nie może zaznać spokoju. Podobnie Lady Makbet, która popada w obłęd i popełnia samobójstwo. Po pokrętnej wróżbie czarownic Makbet wraca do swojej królewskiej siedziby w zamku Dunzynan. Sprzymierzone przeciw tyranowi wojska już otaczają zamek. Bohater ginie w pojedynku z Makdufem.

Streszczenie szczegółowe

Akt I, scena 1

Akcja utworu rozgrywa się w XI wieku w Szkocji, podczas wojny między wojskami szkockimi a norweskimi. Gdzieś na otwartym polu rozmawiają ze sobą trzy czarownice. Mówią o nadchodzącym końcu bitwy i o zbliżającym się ich spotkaniu z Makbetem.

Akt I, scena 2

Do obozu wojskowego Szkotów, gdzie przebywa król Duncan, jego synowie oraz panowie szkoccy, dociera z pola bitwy ranny Kapitan. Z jego słów Duncan dowiaduje się, że Norwegom w czasie bitwy pomagali panowie szkoccy, którzy zdradzili swój kraj i przeszli na stronę wroga. Był między nimi zdrajca Macdonwald, którego zabił tan (namiestnik hrabstwa) Glamis, czyli Makbet. Do obozu wraca z pola walki Rosse, od którego król dowiaduje się, że dzielny Makbet wziął do niewoli tana Cawdoru, przechylając tym samym szalę zwycięstwa na stronę Szkotów. Walka jest skończona, zadowolony Duncan wydaje rozkaz zgładzenia tana Cawdoru i przeniesienie jego tytułu oraz posiadłości na Makbeta.

Akt I, scena 3

Odznaczywszy się w bitwie z Norwegami Makbet, ambitny szkocki szlachcic, tan Glamis i kuzyn króla, powraca z pola walki do zamku Duncana. Towarzyszy mu jego przyjaciel Banko, który jest - podobnie jak Makbet - jednym z dowódców wojsk szkockich. Po drodze, na wrzosowiskach spotykają trzy czarownice, które wypowiadają niezrozumiałe przepowiednie dotyczące przyszłości: zwracając się do Makbeta tytułują go tanem Glamis (którym jest) i tanem Cawdoru (którym przecież nie jest) oraz przyszłym królem (którym nie jest tym bardziej). Banka czarownice nazywają równie tajemniczo, bo ojcem królów, założycielem dynastii. Makbet jest zdziwiony - przecież tan Cawdoru żyje! Szybko jednak zagadka się wyjaśnia. Czarownice znikają, a tymczasem pojawiają się Rosse i Angus, posłańcy z wiadomością, że oto w dowód uznania za zasługi na polu walki król Duncan mianował Makbeta, w miejsce skazanego na śmierć zdrajcy, tanem Cawdoru. Tym samym pierwsza część przepowiedni wiedźm spełniła się. Od tego momentu Makbet nie może zapomnieć o drugiej części przepowiedni - przecież został nazwany królem.

Akt I, scena 4

Komnata w pałacu królewskim w Forres. Król Duncan pragnie zaszczycić Makbeta wizytą i noclegiem w jego zamku. Makbet zaczyna podejrzewać, że czarownice skłamały - Duncan żyje, a co gorsza właśnie oświadczył, że koronę po nim przejmie jego najstarszy syn - Malcolm.

Akt I, scena 5

Akcja przenosi się do zamku Makbeta w Inverness. Makbet uprzedza listownie żonę o przybyciu dostojnego gościa, informując ją jednocześnie o przepowiedni. Lady Makbet czyta list od męża, domyśla się, że ogarnęła go żądza władzy, a jej zadaniem będzie podsycenie determinacji Makbeta w dążeniu do celu. Jakim musi być zgładzenie panującego króla. Do komnaty wchodzi Makbet, zaczyna rozmawiać z żoną. Okazuje się, że Lady Makbet jest kobietą nie tylko okrutną i bezwzględną, ale że również doskonale zna słabe strony psychiki męża, potrafi zagrać zarówno na jego chorej ambicji, jak i na męskiej próżności.

Akt I, scena 6

Przed zamkiem Makbeta pojawia się król Duncan wraz z synami - Malcolmem i Donalbeinem oraz całą świtą. Monarchę wita Lady Makbet.

Akt I, scena 7

Makbet ma wątpliwości, czy należy zabijać króla, ale ulega argumentom żony, która wizytę Duncana w Inverness uważa za szczęśliwe zrządzenie i dar losu. Lady Makbet zdaje się być mocniejszą osobowością od męża, to ona namawia tana Glamis do zbrodni, to dzięki niej w końcu zapada decyzja o królobójstwie. Wspólnie ustalają, że zabicie Duncana, śpiącego po wystawnej uczcie, będzie zadaniem Makbeta, zaś wcześniej jego żona napoi winem królewskich strażników, by nie przeszkadzali w realizacji krwawego zamiaru. Po zabójstwie Makbet będzie mógł pomazać krwią zamordowanego śpiących strażników, stwarzając tym samym pozory, że to oni dokonali mordu w napadzie pijackiego szału.

Akt II, scena 1

Zapada noc. Na dziedzińcu zamkowym Makbet spotyka Banka z synem, Fleancem. Dowiaduje się od przyjaciela, że król położył się już do snu. Przez chwilę Makbet jest sam. Przed jego oczyma pojawia się okrwawiony sztylet, zwrócony w jego stronę rękojeścią. To tylko przywidzenie, wytwór umysłu opętanego wizją zbrodni i żądzą władzy. Opanowawszy się nieco Makbet rusza do komnaty śpiącego Duncana, by pozbawić go życia.

Akt II, scena 2

Na dziedzińcu pojawia się Lady Makbet. Czeka na męża, który wraca z królewskiej komnaty z wieścią, że zbrodnia została popełniona. Zabił Duncana nożami uśpionych strażników, ale - zdjęty strachem w wyniku tajemniczego głosu wołającego „Nie zaśniesz już więcej!/ Makbet zabija sen, niewinny sen” - przyniósł narzędzia zbrodni na dziedziniec. Lady Makbet zabiera mężowi sztylety i odnosi je z powrotem, mażąc śpiących strażników krwią zamordowanego króla.

Akt II, scena 3

Rano, gdy do zamku przybywają Macduff z Lenoxem (wpuszczeni w obręb murów przez zrzędliwego Odźwiernego), wybucha wieść o zbrodni. Makbet, niby w szale gniewu, zabija oskarżonych o królobójstwo strażników, nie pozwalając im się usprawiedliwić i likwidując tym samym jedynych świadków nocnych wydarzeń. Teraz nikt nie może wskazać prawdziwego winowajcy. Wszyscy opłakują dobrego króla Dunkana, jednocześnie rozchodzą się plotki o antykrólewskim spisku. Zagrożeni śmiercią synowie monarchy, Malcolm i Donalbein, postanawiają uciec ze Szkocji. Pierwszy wyjeżdża do Anglii, drugi do Irlandii. Obaj w ten sposób ratują swe zagrożone życie, odkładając zemstę na sposobniejszą chwilę.

Akt II, scena 4

Macduff rozmawia z Rossem, swoim kuzynem, informując go o plotkach na temat antykrólewskiego spisku, na którego czele mieliby stać zbiegli synowie zabitego monarchy. Z rozmowy szkockich dostojników wynika także, że nowym monarchą Szkocji obwołano właśnie Makbeta, krewnego Duncana i człowieka zasłużonego w obronie kraju. Macduff nie jedzie do Scone na koronację, wraca do swego zamku w Fife, wykazując tym samym dziwną wstrzemięźliwość wobec tryumfu Makbeta.

Wydaje się, że dla Makbeta obrót spraw jest nadzwyczaj korzystny, druga część przepowiedni czarownic spełniła się: otrzymał koronę po zabitym królu, brak jakichkolwiek świadków zbrodni, królewscy synowie uciekli z kraju.

Akt III, scena 1

Mija jakiś czas pod rządami Makbeta. Pierwsza zbrodnia popycha królobójcę do następnych. Przy życiu pozostaje Banko, przyjaciel Makbeta i świadek spotkania z czarownicami. Ma on ponadto syna - Fleance'a, który w myśl przepowiedni zostanie kiedyś królem. Banko podejrzewa Makbeta, że zdobył koronę przy pomocy jakiegoś oszustwa, a może nawet zbrodni. Makbet nie ma wyjścia, musi wydać rozkaz zamordowania Banka. Wynajmuje płatnych morderców.

Akt III, scena 2

Makbet rozmawia z żoną o swoich rozterkach i wątpliwościach, być może także spóźnionych wyrzutach sumienia. W nocy nie może spać, pojawiają się dręczące, koszmarne sny. Lady Makbet przypomina mężowi, że wieczorem w zamku ma się odbyć uczta, na którą zaproszono wielu dostojników. Makbet obiecuje, że będzie rad wszystkim zebranym na uczcie gościom.

Akt III, scena 3

Przed zamkiem dochodzi do ataku Morderców na Banka i Fleance'a. Ginie dawny przyjaciel Makbeta, Fleance'owi udaje się jednak uciec.

Akt III, scena 4

Na zamku trwa uczta. Gdy jeden z Morderców przynosi Makbetowi wiadomość o połowicznym jedynie wykonaniu zadania, okazuje się, że dręczony obawami i wyrzutami sumienia władca powoli zaczyna popadać w obłęd. Strach przed utratą władzy i świadomość okropności czynów, jakich się dopuścił, sprawiają, że Makbet zaczyna mieć przywidzenia. W czasie uczty nękają go koszmary, przybierające postać okrwawionego ducha Banka zasiadającego na jego miejscu.

Akt III, scena 5

Czarownice spotykają się z Hekate, która nakazuje im dalej kierować losami Makbeta.

Akt III, scena 6

W jakimś niezbyt ściśle określonym miejscu w Szkocji Lenox rozmawia z innym Panem o krwawych rządach Makbeta. Okazuje się, że do Anglii, gdzie schronił się Malcolm, udał się Macduff, by pozyskać angielskiego monarchę (króla Edwarda) dla spisku, mającego na celu uwolnienie Szkocji od tyrana, jakim stał się bojący się wszystkich dookoła Makbet.

Akt IV, scena 1

W zamieszkiwanym przez czarownice domostwie w Forres pojawia się Makbet, pragnący poznać swoją przyszłość. Wizje, jakie wywołują wiedźmy, uspokajają króla. Najpierw pojawia się głowa w hełmie - to ostrzeżenie przed Macduffem. Drugą zjawą jest skrwawione dziecko, symbolizujące, że żaden „zrodzony z niewiasty” człowiek nie ma wystarczającej mocy, by go zabić. Trzecia zjawa - dziecko w koronie z drzewkiem w dłoni oznacza, że Makbet swą koronę utrzyma tak długo, dopóki Las Birnamski nie podejdzie pod jego zamek na wzgórzu Dunsinane. Makbet pyta również o potomków Banka. Wtedy przed jego oczyma pojawia się ośmiu królów, z których ostatni trzyma w dłoni zwierciadło. To zapowiedź następnej dynastii.

Przybywa Lenox z wiadomością o ucieczce Macduffa do Anglii. Makbet postanawia najechać jego zamek w Fife i wymordować rodzinę uciekiniera.

Akt IV, scena 2

Na zamek Macduffa w Fife napadają nasłani przez Makbeta Mordercy. Zabijają Lady Macduff i jej synka.

Akt IV, scena 3

Akcja przenosi się do Anglii, gdzie Macduff rozmawia z Malcolmem, synem zabitego króla Duncana, o terrorze, jaki w Szkocji zaprowadził obłąkany Makbet. Wietrząc wszędzie spiski i zdradę, napełnił on kraj szpiegami i płatnymi mordercami. Wszyscy poddani go nienawidzą, nikt nie może być pewnym swego życia, a o zbrodni dokonanej na Duncanie zaczyna mówić się coraz głośniej. W pewnym momencie przybywa Rosse z nowymi wieściami z kraju, między innymi mówi Macduffowi o śmierci jego żony i dzieci.

Kres rządów tyrana zdaje się być bliski, tym bardziej, że angielski monarcha zgodził się na wysłanie do Szkocji dzielnego generała Siwarda na czele dziesięciu tysięcy żołnierzy. Zbuntowani przeciw Makbetowi Szkoci tylko czekają na okazję obalenia królobójcy.

Akt V, scena 1

Akcja z powrotem przenosi się do siedziby Makbeta w Dunsinane. Medyk, wraz z jedną z Dam dworu, obserwuje Lady Makbet. Nie ulega wątpliwości, że królowa popadła w obłęd. Błądzi nocami po zamku, godzinami usiłuje zmyć z rąk plamy krwi (które są, rzecz jasna, przywidzeniem), wyraźnie dręczą ją wizje popełnionych zbrodni.

Akt V, scena 2

Na wieść o przekroczeniu granic Szkocji przez angielskie wojska dowodzone przez Siwarda - hrabiego Northumberlandu i towarzyszących mu Malcolma z Macduffem, prawie nikt nie zostaje przy Makbecie. Przeciw tyranowi ruszają między innymi Menteth, Caithness, Angus i Lenox.

Akt V, scena 3

Wojna jest nieunikniona. W Dunsinane do walki szykuje się Makbet, spokojny o swój los dzięki przepowiedniom czarownic o Lesie Birnamskim i gwarancji, iż nikt zrodzony z kobiety nie może pozbawić go życia. Medyk przynosi królowi informację o obłędzie jego żony.

Akt V, scena 4

Rozpoczyna się oblężenie zamku Makbeta. Malcolm rozkazuje każdemu ze swoich żołnierzy, by uciął po jednej gałęzi z Lasu Birnamskiego i pod tą osłoną ruszył do ostatecznego szturmu na królobójcę. To pozwoli jego armii na zatajenie swojej liczebności i zmylenie wojsk Makbeta.

Akt V, scena 5

Dunsinane. Oblężonemu w swej warowni Makbetowi Seyton przynosi wiadomość o śmierci żony, która zmarła w obłędzie. Po chwili zjawia się Goniec z dziwną informacją - Las Birnam ruszył w kierunku zamku. Zrozpaczony sprawdzaniem się wróżb Makbet szykuje się do ostatniej walki.

Akt V, scena 6

Do Dunsinane zbliżają się na czele armii Malcolm, Siward i Macduff. Wszyscy zdają sobie sprawę, że już za chwilę dojdzie do ostatecznej rozprawy.

Akt V, scena 7

Makbet zostaje na placu boju prawie całkowicie osamotniony: jego żołnierze albo zginęli, albo uciekli od oszalałego tyrana i przeszli na stronę przeciwnika. Ostatnie pojedynki rozstrzygają losy walki. Makbetowi udaje się zabić Młodego Siwarda, syna hrabiego Northumberlandu.

Akt V, scena 8

Do walki z tyranem staje Macduff. Gdy Makbet oznajmia mu, że nie może zostać zabity przez nikogo, kto został zrodzony z kobiety, wszystko się wyjaśnia. Macduff „przedwcześnie z łona matki był wypruty”, czyli przyszedł na świat w sposób nienaturalny, dzięki pomocy medyków i zabiegu chirurgicznego. Makbet wie, że nadeszła jego ostatnia chwila, walczy jednak do końca. Wreszcie ginie.

Akt V, scena 9

Na zdobytym zamku gromadzą się zwycięzcy. Wkracza Macduff z odciętą głową Makbeta. Po śmierci tyrana królem Szkocji zostaje obwołany prawy dziedzic tronu - syn Duncana, Malcolm.

Plan wydarzeń

Akt I

  1. Pod Forres toczy się wielka bitwa wojsk szkockich z norweskimi, Makbet, jeden ze szkockich wodzów, wraz z Bankiem swym przyjacielem, dzielnie walczą, Makbet pokonuje Swena - króla Norwegów. Zostaje zawarty pokój. Król szkocki Dunkan mianuje Makbeta namiestnikiem Kawdoru.
  2. Spotkanie z Czarownicami, które przepowiadają Makbetowi, że będzie królem Szkocji, zaś Bankowi, że zostanie ojcem całej dynastii władców.
  3. Dunkan wyrusza do zamku Makbeta w Inverness, Makbet opowiada żonie o przepowiedni; wspólnie planują zbrodnię - zabicie Dunkana.

Akt II

  1. Makbet i jego żona realizują swój plan: Dunkan nie żyje, a o zbrodnię oskarżeni są dwaj strażnicy króla, których Makbet natychmiast zabija.
  2. Synowie Dunkana, Malkolm i Donalbein, w przeczuciu niebezpieczeństwa potajemnie opuszczają zamek Makbeta, ten wyrusza na swoją koronację do Skony.

Akt III

  1. Banko podejrzewa Makbeta o zabójstwo Dunkana, Makbet zaprasza go na ucztę, ale zaraz potem nakazuje dwóm płatnym mordercom, aby zabili Banka i jego syna.
  2. Uczta u Makbeta, oznaki szaleństwa nowego króla - widzi ducha zabitego Banka.
  3. Wokół Makbeta narastają podejrzenia. Król przygotowuje się do walki z wojskami Malkolma (syn Dunkana), który chce odebrać uzurpatorowi należny mu prawem dziedziczenia tron.

Akt IV

  1. Makbet ponownie spotyka się z Czarownicami, nowe przepowiednie: Makbeta nie zwycięży nikt narodzony z kobiety, pozostanie królem dotąd, dopóki las Birnam nie podejdzie pod mury zamku Dunzynan; ostrzeżenie przed Makdufem.
  2. Hrabia Lennox przynosi wieść, że Makduf uciekł do Anglii, Makbet nakazuje wymordować rodzinę zbiega; Lady Makduf i jej synek zostają zabici.
  3. W Anglii Makduf i Malkolm planują walkę z Makbetem.

Akt V

  1. Lady Makbet popada w szaleństwo.
  2. Wojska Malkolma i Makdufa zbliżają się do zamku Dunzynan: żołnierze zbliżają się do zamku okryci dla niepoznaki leśnymi gałęziami - las Birnam podchodzi pod mury Dunzynanu.
  3. Pojedynek Makbeta z Makdufem - Makduf mówi, że został przedwcześnie wydobyty z łona matki (a więc sama go nie urodziła), zwycięża Makbeta.
  4. Królem Szkocji zostaje Malkolm, syn Dunkana.

Charakterystyka bohaterów

Makbet - wódz wojsk szkockich, kuzyn króla Dunkana. Jego autentyczny pierwowzór opisywany przez kronikarzy miał być: „człowiekiem mężnym który gdyby nie był nieco okrutny z natury, mógłby uchodzić za najbardziej godnego sprawowania władzy królewskiej w kraju”. Makbet Szekspira ma podobne cechy: jest mężny, odważny, umie podejmować szybkie i trafne decyzje, co jest powodem jego militarnych zwycięstw, cieszy się opinią honorowego żołnierza i nieskazitelnego szlachcica. Druga strona natury Makbeta ujawnia się po przepowiedniach czarownic dotyczących władzy, która ma się stać jego udziałem. Okazuje się, że Makbet bardzo pragnie zostać królem, co wykorzystuje żona nakłaniając go do zbrodni. Zabójstwo Dunkana jest tym straszniejsze, że dotyka króla, człowieka najważniejszego w państwie, namaszczonego podczas koronacji świętymi olejami, boskiego namiestnika, istotę szlachetną i pełną godności. Mimo to Makbet nie jest w stanie pohamować żądzy władzy. Jedna zbrodnia rodzi następną, a bohater coraz głębiej zanurza się w występku. Pokonawszy Dunkana musi się zabezpieczyć przed dziedzicem tronu - jego synem Malkolmem. Następnie zabija swego przyjaciela Banka, dlatego, że ten słyszał przepowiednię, a poza tym ma się stać ojcem królów. Zbrodnia jednak, jak we wszystkich dramatach Szekspira, nie pozostaje bez wpływu na psychikę jej sprawcy. Makbet popada w obłęd, ma halucynacje, wraz z zaszczytami rośnie jego przerażenie. Stopniowo zwiększa się świadomość bohatera dotycząca jego własnej natury i nieodwracalności czynów, które popełnił. Nie można przy tym mówić o losie, który wywiera decydujący wpływ na postępowanie Makbeta. Przepowiednia czarownic nie ma nic wspólnego z antycznym przeznaczeniem (fatum). Makbet przez cały czas dysponuje wolną wolą, od niego zależy, jaką decyzję podejmie. Wybiera szlak zbrodni, który w końcu jego samego doprowadza do śmierci. Śmierć jest przy tym nie tylko karą dla Makbeta - mordercy i tyrana, ale także wyzwoleniem od jego obsesji i ostatecznym zakończeniem pasma zbrodni.

Lady Makbet - J. Komorowski pisze, że jest ona „największą i najnieszczęśliwszą” spośród zbrodniarek wykreowanych przez Szekspira. Charakteryzują ją przede wszystkim wyjątkowo silne namiętności. Jest kobietą gotową na wszystko. Kocha i nienawidzi z równą siłą. Nie można jej oceniać w kategoriach dobra i zła, chociaż niektórzy szekspirolodzy przedstawiali ją jako uosobienie zła, kobietę-demona, czwartą czarownicę. Jako żona Lady Makbet jest czuła, troskliwa, opiekuńcza, bardzo lojalna wobec męża, którego jest partnerką. Głęboko przeżywa nie spełnione macierzyństwo - wiadomo, że miała dziecko, którego śmierć pozostaje nie wyjaśniona. Pragnie spełnienia, nie potrafi zamknąć się w kręgu domowych spraw i problemów. Gdyby była mężczyzną, pewnie znalazłaby satysfakcję na polu walki. Jako kobieta jest skazana na spokojne, nudne życie. Tymczasem Lady Makbet za wszelką cenę poszukuje mocnych wrażeń. Perspektywa zostania królową całkowicie ją zaślepia. Nakłania męża do zbrodni, potem go chroni, wydaje się być psychicznie silniejsza, zachowuje opanowanie i zimną krew nawet w sytuacjach tak niebezpiecznych, jak zdarzenie na uczcie, kiedy Makbet niemal ujawnia zbrodnię. Jednak szaleństwo, które dotyka Lady Makbet, jest o wiele silniejsze i bardziej przejmujące niż choroba Makbeta. Jest ono wynikiem niespokojnej natury, samotności, osobistych klęsk, tragicznego macierzyństwa, tłumienia uczuć i popędów, które w końcu ze zdwojoną siłą dały o sobie znać. Tak jak dla Makbeta, również dla jego żony śmierć jest ucieczką od własnej natury. Lady Makbet popełnia samobójstwo, ginie jako samotna, nieszczęśliwa kobieta.

Banko - bohater epizodyczny; przyjaciel Makbeta do czasu spotkania z czarownicami. Bankowi wiedźmy przepowiadają, że będzie ojcem królów. Dla Makbeta oznacza to konieczność zabicia przyjaciela. Robią to zbójcy na jego wyraźny rozkaz. Banko zjawia się potem na uczcie w zamku Makbeta jako duch.

Makduf - bohater epizodyczny; zabójca Makbeta. Nie narodził się w sposób naturalny, ale przez cesarskie cięcie - jest więc tym człowiekiem, którego „nie urodziła niewiasta”.

Lady Makduf - bohaterka epizodyczna; żona Makdufa, zginęła na polecenie Makbeta.

Czarownice - bohaterki epizodyczne; ukazują się Makbetowi i Bankowi na wrzosowisku w pobliżu Forres i przepowiadają pierwszemu królewską władzę, drugiemu spłodzenie królów. Wyglądają dziwacznie, odrażająco, są wychudzone, mają długie brody, nawet nie wiadomo, czy to rzeczywiście kobiety. Omawiając te postacie nie można ignorować faktu, że w czasach Szekspira panowała swoista psychoza dotycząca opętanych rzekomo przez szatana kobiet. Właśnie w czasach, kiedy żył dramaturg odbywały się polowania na czarownice, dla XVI-wiecznych widzów Makbeta postacie te były realnym zagrożeniem, ich słów nie można było nie traktować poważnie.

Czarownice przepowiadają bohaterom przyszłość. Robią to jednak w specyficzny sposób - nie ujawniają całej prawdy, ich przepowiednie są niejasne, wiedźmy ujawniają przy tym swoją przewrotność, złośliwość, zwodniczość (zwłaszcza podczas drugiego spotkania z Makbetem, kiedy zapewniają go, że może czuć się bezpiecznie). Słowa Czarownic są bardzo wieloznaczne, co umożliwia skrajnie różną interpretację. Czarownice mogą być uważane za symbol zła drzemiącego w Makbecie lub uosobienie zła istniejącego na świecie. Nie można jednak zapomnieć, że są to pełnoprawne bohaterki dramatu i z pewnością tak były odbierane przez widzów teatru „The Globe”.

Czas i miejsce akcji

Pod spisem bohaterów tragedii Szekspir umieścił informację: „Miejsce: Pod koniec aktu czwartego - w Anglii; pozostałych części sztuki - w Szkocji. Już ta wiadomość określa przestrzeń utworu, geograficznie rozciągającą się na dwa państwa. O klasycznej zasadzie jedności miejsca akcji utworu nie ma więc mowy. Jednak przytoczony powyżej tekst z didaskaliów (tekstu pobocznego, odautorskiego) warto doprecyzować o konkretne miejsca, w których rozgrywają się losy bohaterów dramatu. Są to między innymi: wrzosowiska znajdujące się gdzieś w Szkocji, pole bitwy i obóz wojskowy pod Forres, szkockie zamki (Makbeta w Inverness, królewski w Forres, Makdufa w Fife, wreszcie oblegany przez wojska angielskie w Dunsinane), różne parki, lasy i drogi, komnata w pałacu królewskim w Anglii, wreszcie tajemnicze domostwo - siedziba czarownic.

Czas akcji Makbeta, to - w największym przybliżeniu - wiek XI.

Geneza utworu i gatunek

GENEZA: biografowie Szekspira wskazują, że jednym z istotniejszych bodźców do napisania dramatu była dynastyczna zmiana na tronie Anglii. W roku 1603, po śmierci Elżbiety, królem został pochodzący ze szkockiej dynastii Stuartów Jakub I, monarcha uważający się za potomka Banka, jednego z bohaterów Makbeta (zgodnie z przepowiednią czarownic Banko miał być protoplastą całego, wielopokoleniowego rodu królewskiego). Włączenie do akcji utworu postaci Banka oraz przepowiedni czarownic można by więc traktować jako komplement pod adresem króla. Fakt ten dobitnie dowodzi, że Szekspir musiał napisać Makbeta po roku 1603, już za rządów Jakuba I.

GATUNEK - DRAMAT SZEKSPIROWSKI: Twórczość dramatyczna Williama Szekspira dała początek nowoczesnemu teatrowi europejskiemu. Szekspir dokonał na przełomie XVI i XVII stulecia prawdziwej rewolucji w dramacie tworząc własną, oryginalną jego odmianę, zwaną dramatem szekspirowskim.

Najważniejszymi cechami dramatu szekspirowskiego są:

  • zerwanie z zasadą trzech jedności (czasu, miejsca i akcji), ustaloną jeszcze w antyku i uważaną za kanon dramatu klasycznego;
  • wprowadzenie na scenę duchów, czyli złamanie zasady ukazywania świata przedstawionego w jednej tylko, realistycznej konwencji. Teraz wydarzenia mogą mieć uzasadnienie również pozarozumowe, fantastyczne;
  • zerwanie z zasadą decorum, zmuszającą twórców do stosowania jednego tylko, odpowiedniego do wybranego gatunku, stylu (na przykład tragedia mogła być pisana wyłącznie stylem wysokim, zaś komedia - średnim albo niskim). Szekspir wprowadza do tragedii słownictwo potoczne, nierzadko wulgarne;
  • sceny zbiorowe, wynikające z wprowadzenia na scenę tłumu. W dramacie antycznym na scenie mogły przebywać tylko trzy osoby;
  • zerwanie z zasadą jedności estetyki - u Szekspira sceny komiczne mogą przeplatać się z tragicznymi, co w dramacie antycznym było nie do pomyślenia.

Problematyka

Treść utworu oparta jest na faktach. W roku 1040 pierwszy historyczny król Szkocji został zamordowany przez swego generała Makbeta. W roku 1057 natomiast Makbet zginął z rąk Malkolma, który wstąpił na tron jako Malkolm III. Inną historyczną postacią jest tu król Anglii Edward Wyznawca, który panował w latach 1004-1066 i był przez mu współczesnych uważany za świętego. Szekspir zawarł w tej sztuce kilka bardzo ważnych myśli, poruszył kilka niezwykle istotnych problemów. Przede wszystkim ukazał na przykładzie głównego bohatera, jak żądza władzy może przemienić osobowość i wpłynąć na zmianę postępowania człowieka. Dla Makbeta zbrodnia początkowo jest czynem zupełnie abstrakcyjnym i niemożliwym do popełnienia. Jednak pod wpływem pierwszej popełnionej zbrodni z wzorowego wasala i rycerza króla szkockiego staje się żądnym krwi i władzy królobójcą. Po zamordowaniu króla i zdobyciu korony Makbet zostaje wplątany w nie kończący się łańcuch kolejnych zbrodni, które musi popełniać z obawy przed ujawnieniem prawdy o swym czynie. Z normalnego człowieka staje się bestią, tyranem i zbrodniarzem, znienawidzonym przez lud, który nazywa go „psem z piekła” oraz „podłym zbójem”. Makbet wydaje rozkaz zamordowania Banka, później Makdufa i syna Banka, a gdy tym dwóm udaje się uciec, ofiarą strasznego króla pada żona Makdufa. Od tej pory morderca jednak nie zazna już spokoju, prześladować go będą halucynacje, zjawy i koszmary. Widziadła zamordowanych przez niego ofiar oraz tajemnicze głosy będą wieściły mu jego zgubę (jak choćby postać zakrwawionego, zmasakrowanego Banka). Również i krwawa Lady Makbet, zachęcająca męża do popełniania zbrodni, popadnie w obłęd, w którym będzie usiłowała zmyć z rąk krew zabitych. Lady Makbet popełni samobójstwo, zaś jej mąż stanie się bezwolnym cieniem człowieka oczekującym na śmierć.

Głównym problemem, na który Szekspir zwraca uwagę, jest wzajemny stosunek człowieka i zła. Autor wyraża przekonanie, że każde zło wyrządzone innym ludziom powraca po pewnym czasie i godzi w tego, który je na świat wyprowadził. Zabójcę musi spotkać zasłużona kara, Makbet zostaje zabity przez Makdufa, który wraca z wygnania na czele wojsk, by pomścić śmierć ofiar tyrana.

William Szekspir stworzył w Makbecie świetne studium psychologiczne człowieka opętanego żądzą władzy i bezustannie borykającego się z wyrzutami sumienia.

Biografia autora

William Szekspir (Shakespeare) urodził się w 1564 r. w Stratfordzie. Wywodził się z rodziny mieszczańskiej o chłopskim rodowodzie. Uczęszczał do średniej szkoły ogólnokształcącej, gdzie uczył się łaciny, historii, literatury antycznej i retoryki.

W 1582 r. poślubił starszą o siedem lat Annę Hatheway, z którą miał troje dzieci. W 1586 r. Szekspir opuścił Stratford i zaangażował się do zespołu aktorskiego. Okazał się genialnym dramaturgiem. Stworzył ogółem 37 dramatów - komedie, kroniki historyczne i tragedie.

Od 1599 r. rozpoczął współpracę z głośnym wówczas teatrem „The Globe” - „Pod Kulą Ziemską”. Zdobył sławę, rozgłos, majątek i tytuł szlachecki dla ojca i rodziny.

W 1611 r. powrócił do Stratfordu, gdzie zmarł w 1616 r.

Najbardziej znane utwory Szekspira to: Romeo i Julia, Otello, Sen nocy letniej, Hamlet, Burza, Dwaj panowie z Werony, Król Lear. Jest także autorem Sonetów.

Potrzebujesz pomocy?

Renesans (Język polski)

Teksty dostarczyło Wydawnictwo GREG. © Copyright by Wydawnictwo GREG

autorzy opracowań: B. Wojnar, B. Włodarczyk, A. Sabak, D. Stopka, A. Szóstak, D. Pietrzyk, A. Popławska
redaktorzy: Agnieszka Nawrot, Anna Grzesik
korektorzy: Ludmiła Piątkowska, Paweł Habat

Zgodnie z regulaminem serwisu www.bryk.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.

Korzystanie z portalu oznacza akceptację Regulaminu.

Polityka Cookies. Prywatność. Copyright: INTERIA.PL 1999-2019 Wszystkie prawa zastrzeżone.