Dlaczego kraje na mapach mają inne rozmiary niż w rzeczywistości?

Spróbujmy jeszcze raz, większa jest Grenlandia czy Brazylia? Na pierwszy rzut oka wygrywa ten pierwszy kraj, jednak w rzeczywistości jest prawie 4 razy mniejszy! To wszystko przez zniekształcenia obecne na większości map. Skąd one się wzięły? Powód jest prosty - nie da się wiernie odwzorować powierzchni okrągłej planety na płaskiej kartce. Jeżeli chcemy zachować wielkość poszczególnych lądów, to musimy zrezygnować z zachowania odległości, a jeżeli jeśli chcemy wiernie odwzorować kąty i odległości, musimy poświęcić rozmiary. Ale dlaczego, w czasie tworzenia map, ktoś wybrał akurat takie rozwiązanie?

mapa
Mapa polityczna świata w odwzorowaniu Merkatora; fot. 123RF

Gerard Merkator

To właśnie on jest odpowiedzialny za przekłamania na współczesnych mapach. Gerard Merkator był flamandzkim matematykiem i geografem oraz prekursorem współczesnej geografii. Żył w XVI wieku i opracował metodę przenoszenia lądów na papier, która wtedy była najbardziej przydatna. W czasach wielkich odkryć geograficznych najważniejsze na mapach były kąty lądów i azymuty, rozmiary zeszły więc na drugi plan. Takie mapy do dzisiaj wykorzystywane są w transporcie morskim i lotniczym, oraz przy pokazywaniu i wyznaczaniu stref czasowych.  

Odwzorowanie Merkatora – jak działa?

W odwzorowaniu Merkatora, nazywanym też odwzorowaniem walcowym równokątnym, wszystkie równoleżniki mają te same długości. Sprawia to, że na równiku rozmiary są zachowane, a im dalej od niego, tym bardziej lądy na mapie są powiększone. Kropki na obrazku poniżej pokazują skalę zniekształcenia.

mapa2
Zniekształcenia w odwzorowaniu Merkatora; autor: Stefan Kühn, Licencja: CC BY-SA 3.0

Kraje znajdujące się na północy i południu od równika zostały powiększone o tyle, o ile powiększone względem kropek na równiku są czerwone kropki nad nimi. Tylko w ten sposób możliwe jest zachowanie kątów i odległości między lądami na mapach, które każdy zna z lekcji geografii. Dlatego bardziej wysunięta na północ Kanada wydaje się o wiele większa od Stanów Zjednoczonych, mimo tego, że ich powierzchnia w rzeczywistości jest niemal taka sama. 

Najbardziej zbliżona do swoich prawdziwych rozmiarów jest Afryka, która ma powierzchnię ponad 30 milionów km2. To prawie dwa razy więcej od Rosji! 

Jakie są prawdziwe rozmiary lądów?

Skoro większość map pokazuje nam fałszywe wymiary lądów, to gdzie możemy sprawdzić, jakie są one naprawdę? Najłatwiej zrobić to… na globusie! Przedstawienie kulistej ziemi na obiekcie o podobnym kształcie dużo lepiej odpowiada rzeczywistości. Innym sposobem jest użycie map stworzonych inną metodą kartograficzną, ale i tak musimy pamiętać o tym, że na każdej płaskiej mapie globu musi wystąpić jakieś zniekształcenie. 

Najłatwiejszym sposobem porównania rozmiarów poszczególnych państw jest strona The True Size Of, na której możemy przeciągać kraje po mapie i sprawdzać jak duże byłyby w innym miejscu na globie. Prawdziwe rozmiary możecie zobaczyć też na tym gifie (kliknij!).

 W. K.