Mapa jest to obraz powierzchni Ziemi wykonany na płaszczyźnie w zmniejszeniu, czyli w skali oraz z uwzględnieniem krzywizny Ziemi, czyli w odwzorowaniu. Wszelkie zjawiska geograficzne, przedmioty terenowe i zagadnienia gospodarcze i społeczne przedstawione są na niej za pomocą umownych znaków (symboli) kartograficznych, których objaśnienia zawiera legenda mapy (tablica znaków kartograficznych).

Głównymi cechami mapy są:

  • wymierność - możliwość odczytywania z mapy rzeczywistych wymiarów przedmiotów terenowych i ich położenia na powierzchni Ziemi oraz względem siebie.
  • generalizacja - uogólnienie mapy polegające na opuszczaniu mało ważnych szczegółów, zastępowaniu znaków jednostkowych znakami zbiorowymi, upraszczaniu linii itp.
  • czytelność - polega na stosowaniu znaków umownych, które pozwalają na przedstawianie zjawisk i cech przedmiotów, nawet takich, które nie mają wizualnego obrazu.
  • skala - jest to zmniejszenie obrazu powierzchni Ziemi. Wyrażana jest poprzez stosunek wybranej odległości na mapie do odpowiadającej jej odległości w terenie. Ponieważ nie można przedstawić powierzchni kuli na płaszczyźnie, w różnych punktach mapy skala jest różna i zmienia się (z wyjątkiem odwzorowań wiernokątnych) w zależności od kierunku. Mimo to na mapach zamieszczana jest tylko jedna skala, tzw. skala główna. Może być ona zapisana w kilku postaciach, jako: skala liczbowa (w postaci ułamka właściwego, np. 1 : 100 000, skala jest tym większa im większa jest wartość ułamka), skala mianowana (w postaci zestawienia dwóch jednostek miary długości, np. 1 cm - 1 km), lub skala liniowa (in. podziałka, przedstawiona w formie graficznej, w postaci odcinka podzielonego na części, które odpowiadają rzeczywistym odległościom w terenie). Ze względu na skalę wyróżnia się: mapy wielkoskalowe, średnioskalowemałoskalowe.
  • odwzorowanie kartograficzne (rzut kartograficzny) - jest to sposób przeniesienia punktów z powierzchni Ziemi na płaszczyznę mapy, polegający na zastosowaniu określonych metod matematycznych. Ze względu na zastosowaną powierzchnię wyróżnia się odwzorowania płaszczyznowe (azymutalne), walcowestożkowe. Wśród tych odwzorowań wyróżnia się: odwzorowania normalne (styczne na jednym z biegunów), poprzeczne (styczne na równiku) i ukośne (styczne w dowolnym miejscu na kuli ziemskiej, z wyjątkiem biegunów i równika). Żadne z odwzorowań nie jest w stanie zachować całkowitej wierności przedstawionego obszaru. Stąd wyróżnia się odwzorowania w zależności od zachowania wierności pewnych cech: odwzorowania wiernoodległościowe, które wiernie przedstawiają odległości wzdłuż pewnych kierunków, odwzorowania wiernokątne, na których kąty (kierunki) wyznaczone na mapie odpowiadają rzeczywistym, odwzorowania wiernopowierzchniowe (wiernopolowe), które wiernie przedstawiają pola powierzchni figur i odwzorowania dowolne (umowne), które nie zachowują żadnej z tych wierności (np. Mollweidiego).

Istnieje wiele rodzajów map. Wyróżnia się je między innymi ze względu na skalę i odwzorowanie. Najogólniej jednak mapy dzieli się na dwa rodzaje:

  • mapy ogólnogeograficzne, czyli przedstawiające wzajemne relacje przestrzenne między zjawiskami geograficznymi. Ze względu na skalę mapy te dzieli się na:
    • topograficzne (wielkoskalowe),wykonane w dużych skalach, do 1 : 200 000,
    • przeglądowe (małoskalowe),wykonane w skalach mniejszych niż 1 : 1 000 000,
    • średnioskalowe, wykonane w skalach pośrednich.

Ze względu na treść wyróżnia się mapy:

    • fizyczne (hipsometryczne), przedstawiające zjawiska fizycznogeograficzne, np. ukształtowanie powierzchni, sieć rzeczną itp.
    • polityczne, przedstawiające polityczne, osadnicze i administracyjne składniki krajobrazu, jak: podział polityczny, administracyjny, linie komunikacyjne itp. (należą do nich mapy administracyjne).
  • mapy tematyczne (specjalne), czyli przeznaczone do pełnienia określonych funkcji. Wykonuje się je na podkładzie zawierającym wybrane elementy treści map ogólnogeograficznych. Mogą one dotyczyć:
    • zjawisk przyrodniczych, np. geologicznych, geomorfologicznych, hydrologicznych itp.
    • zjawisk społeczno-gospodarczych, np. rozmieszczenie surowców naturalnych, przemysłu, osadnictwa itp.
    • kształtowania i ochrony środowiska geograficznego człowieka, np. zanieczyszczenia powietrza, gleb, wód, zagospodarowania przestrzennego itp.

Dziedzina geografii zajmująca się tworzeniem i wykorzystaniem map nazywa się kartografią. Do nauk pomocniczych kartografii należą: teledetekcja (tworzenie map na podstawie zdjęć satelitarnych) i fotogrametria (tworzenie map na podstawie zdjęć lotniczych).