Liberalizm

Jest to ideologia, która mówi, że człowiek jest najważniejszy. Głosi ona hasła wolności, racjonalizmu, indywidualizmu, które są uważane za podstawowe wartości dla jednostki. Stanowczo odrzuca kolektywizm. Liberalizm ogranicza role państwa no minimum i głosi zasadę, że źródłem postępu jest wolna działalność jednostek w życiu gospodarczym, jak i w życiu politycznym. Wartości liberalne zapewniają człowiekowi nieprzerwany i niczym nieograniczony rozwój. Liberalizm jako doktryna polityczna pojawił się na przełomie XVII i XVIII wieku. Jego twórcami są m. in. John Stuart Mill oraz Adam Smith. Jednymi z ważniejszych przedstawicieli liberalizmu to Hans Kelsen, John Lock, Friedrich August von Hayek, Monteskiusz oraz Karl Raimund Popper.

Liberałowie uważają, że wszyscy ludzie mają naturalne prawo do wolności, równości i własności. Prawa naturalne nie są narzucane przez władzę, ale wypływają z idei człowieczeństwa. Osiągnięciem liberałów jest rozwinięcie idei praw człowieka. Liberalna koncepcja człowieka jest indywidualistyczna, czyli zakłada, że każdy człowiek ma cechy właściwe tylko dla siebie – jest jedyny w swoim „rodzaju”. Wynika z tego nadrzędność jednostki i jej praw nad wszelkimi zbiorowościami. Ideałem do którego dąży każdy liberał to wolność jednostki, gdyż człowiek posiada rozum i sam jest w stanie rozpoznawać i określać swoje potrzeby. Winien więc mieć swobodę działania i decydowania o swoim losie. Jedynie granice jego wolności wyznacza wolność drugiego człowieka, która w żaden sposób nie może zostać ograniczona. Tym samym człowiek ponosi odpowiedzialność sam za siebie.

Liberałowie wiążą równość ze sprawiedliwością. Oznacza to równość wobec praw natury – ludzie mają takie same prawa do korzystania ze wszelkich wolności. Potrafią z nich korzystać w różny sposób, co powoduje zróżnicowanie społeczeństwa. Także liberałowie uznają, ze sprawiedliwość społeczna nie istnieje.

Społeczeństwo stanowi zbiór jednostek i grup społecznych o przeciwstawnych interesach. Jeżeli władza jest sprawowana w sposób demokratyczny, to można te sprzeczności pogodzić. Tym samym społeczeństwo jest różnorodne i jest możliwy rozwój indywidualny każdego człowieka. Życie społeczeństwa powinno być zorganizowane tak, żeby instytucje ekonomiczne i polityczne umożliwiały ludziom korzystanie z ich praw.

  Liberałowie uważają, że programy socjalne są wyrazem nierównego traktowania obywateli przez państwo i niszczą moralnie różne grupy społeczeństwa. Traktowanie wszystkich równo łączy się więc w wolność jednostki. Społeczeństwo natomiast powinno być elitarne i otwarte, gdyż jest to zgodne z naturalnym prawem rozwoju ludzkości.

Państwo powinno być praworządne. Musi jedynie wypełniać podstawowe funkcje, czyli musi zapewnić bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne oraz dać jednostką możliwość swobodnego działania, gwarantując tym wolność obywateli i nietykalność własności prywatnej. Ogólnie państwu przysługuje niewielki zakres uprawnień i kompetencji. Silne państwo stanowiłoby zagrożenie dla jednostki i jej interesów. Człowiek sam rozpoznaje własne potrzeby, więc sam się troszczy o swój los. Czyli im mniej państwa, tym lepiej dla jednostki. Państwo według liberałów jest jedynie czyś uzupełniającym, dodatkowym – najważniejszy jest człowiek. Państwo zatem powinno mieć jasno i konkretnie określone uprawnienia. Model idealnego ustroju to stosowana w praktyce zasada trójpodziału władz. Gdy ten podział nie występuje, to nie ma wolności.

Najważniejszą zasadą gospodarki liberalnej jest zasada wolnego rynku, natomiast centralną ideą jest leseferyzm. Leseferyzm zakłada, że najlepszy jest taki system gospodarczy, który gwarantuje swobodę podejmowania różnorodnych działań przez jednostki, swobodną walkę konkurencyjną bez ingerencji państwa. Umożliwia to wszechstronne zaspokojenie ludzkich potrzeb. Wszystkie decyzje ekonomiczne osądza i poprawia rynek. Państwo nie może brać bezpośredniego udziału w życiu gospodarczym, może i powinno jedynie stwarzać warunki dla wolnej konkurencji.

  Własność prywatna jest również podstawą wolności człowieka. Własność musi służyć człowiekowi, nie może być od niego ważniejsza. Własność prywatna aktywuje gospodarkę i daje możliwość wszechstronnego rozwoju ludzkich umiejętności. Skrajny liberalizm jest za całkowitą prywatyzacją i ograniczeniem państwa do minimum.

Bibliografia:

1. Moryksiewicz Lech, Pacholska Maria, Wiedza o społeczeństwie, red. Szaniawska Joanna, Wydawnictwo Nowa Era, Warszawa 2008, str. 116-118.

2. Antoszewski Andrzej, Herbut Ryszard, Systemy polityczne współczesnego świata, Wydawnictwa Naukowe PWN, Gdańsk 1998.

3. Hasło: Liberalizm [w:] Wikipedia, 03.04.2011