Społeczne znaczenie religii.

Istnieje bardzo wiele definicji określających istotę religię. Najogólniej jednak możemy opisać religię jako system wierzeń i rytuałów, dotyczących obszaru świętości. Pierwotnie rozpowszechniony była politeizm, a więc wielobóstwo. Ludzie oddawali cześć wielu bogom, z których każdy, jak wierzono, odpowiadał i symbolizował określona rzecz lub czynność. Zazwyczaj w systemie wielobóstwa, w różnych religiach na czoło wysuwał się jeden potężny bóg, któremu podlegali i byli przed nim odpowiedzialni inni bogowie. Z czasem coraz większe znaczenie zaczęła nabierać wiara w jednego boga, tzw. monoteizm. To religii monoteistycznych należał: judaizm, chrześcijaństwoislam.

Religia, oprócz całego systemy rytuałów, obrzędów i wierzeń spełniała i nadal spełnia bardzo ważne funkcje społeczne. Od początku swego istnienia była ona bardzo ważną siłą, spajającą społeczeństwo. W czasach kiedy jeszcze nie istniały takie pojęcia jak naród, to właśnie wokół religii zaczęto tworzyć pewną wspólnotę tożsamości (dziś na pierwszy plan w tej kwestii wysuwa się naród, czy obywatelstwo). Doskonałym przykładem religii, jako siły konsolidującej społeczeństwo, są Żydzi, którzy przez wieki pozbawieni własnego państwa, żyjący w diasporze (rozproszeniu), zachowali swoją odrębność, właśnie dzięki swoim przekonaniom i religijnym praktykom. Religia nadaje także sens życiu. Zawiera bowiem odpowiedzi na fundamentalne pytania, dotyczące ludzkości i sensu życia. Określa cele i wartości, którymi powianiem kierować się człowiek w życiu doczesnym, by dosięgnąć raju po śmierci. Tak więc religia jest właśnie tą instytucja społeczną, która próbuje znaleźć odpowiedzi na wszystkie fundamentalne pytania, dotyczące zarówno życia jak i śmierci. Po trzecie wprowadza on pewną kontrolę społeczną. Ma wymiar zarówno moralny, jak i w wielu przypadkach prawny. W średniowieczu, jak tez w starożytności, uważano, iż królowie sprawują swą władzę z woli boskiej. Kolejna funkcja religii wiąże się bezpośrednio z przeżyciami osobistymi każdego człowieka, chociażby w sytuacji zagrożenia życia lub straty bliskiej osoby. Nadaje także sens umieraniu, czy opłakiwaniu zmarłych.

Są jednak poglądy, które mają swój dość negatywny stosunek do religii. Karol Marks był autorem słynnego zdania: "Religia to opium dla ludu", co sugeruje, iż religia działa podobnie jak narkotyk, wprawia ludzi w dobry nastrój, przez co nie tylko zapominają oni o swej nędznej egzystencji, ale co najważniejsze nie podejmują żadnych działań, aby tą sytuację zmienić. Religia była także bardzo często wykorzystywana, przez mających władzę, jako próba wytłumaczenia zmiany sytuacji.

Religia jest siłą dość konserwatywną. Opiera się bowiem na istniejącym od wielu wieków porządku i uczestniczy w jego utrzymaniu, niechętnie dopuszczając do jakichkolwiek zmian. Pewne jej zasady w tym aspekcie można odczytać jako anachroniczne. Religia bowiem chcąc uczestniczyć w życiu człowieka, powinna odpowiadać współczesnym, społecznym zapotrzebowaniom, zmieniać się, tak jak zmienia się świat. Kurczowe trzymanie się tradycji w jej radykalnym odcieniu może mieć bardzo negatywne konsekwencje. Wśród muzułmanów rozwinął się bardzo silnie fundamentalizm, a więc bardzo ścisłe przestrzeganie zasad związanych z tradycją i zwyczajami. Fundamentalizm wymaga także, w wielu krajach Środkowego Wschodu, uległości od kobiet. W Iranie kobiety muszą (choć w mniejszych stopniu niż parę lat temu) zasłaniać włosy i twarz kwefami. W Arabii Saudyjskiej kobietom nie wolno prowadzić samochodu.

Zewnętrzna formę organizacji religii najlepiej wyobraża i kształtuje kościół, a wiec instytucja bardzo silnie zintegrowana ze społeczeństwem. Posiada on jasno określoną hierarchię funkcjonariuszy i pewną formę organizacji biurokratycznej. Kościół, według niego samego jest jedyną uprawnioną drogą do prawdy religijnej. Kościoły są jednak zazwyczaj dość konserwatywne. Akceptują główne cele społeczne, ale przeciwstawiają się zmianom.

Pojęcia związane z życiem społecznym.

  1. Anomia - sytuacja, najczęściej kryzysowa, w której typowe normy społeczne nie istnieją.
  2. Asymilacja - podporządkowanie się wzorom grupy dominującej, przez grupę mniejszościową, która wyodrębniał do tej pory styl życia
  3. Choroba w sensie społecznym - status społeczny, wpływający na to, jak inni traktują ludzi, podejrzewanych o jakieś schorzenie.
  4. Demografia - badanie tendencji zmian ludności.
  5. Demokracja - system polityczny, w którym władza państwowa opiera się na legalizmie, instytucje państwowe pochodzą z wyborów powszechnych. Dzieli się na demokrację pośrednią i bezpośrednią.
  6. Dewiacja społeczna - takie działania, które nie mieszczą się w ogólnie przyjętych normach społecznych, ale nie są jednocześnie ujęte w przepisach prawa.
  7. Dominacja - wykorzystanie swej władzy przez grupę dominująca do utrzymania kontroli nad grupami mniejszościowymi i przyznawania im jedynie ograniczonych uprawnień i swobód.
  8. Dyfuzja - rozprzestrzenianie się cech kulturowych z jednego społeczeństwa do innego.
  9. Dyfuzja kulturowa - rozprzestrzenianie się wynalazków, technologii i elementów kultury niematerialnej z jednej grupy społecznej do innej.
  10. Dyktatura - system polityczny, w którym władzę sprawuje tylko jeden człowiek.
  11. Dyskryminacja - najogólniej jest traktowanie ludzi na podstawie ich przynależności do grupy albo kategorii społecznej, może być dyskryminacja ze względu na płeć, rasę, narodowość, wyznanie, poglądy, czy religię.
  12. Dyskryminacja odwrotna - działania, które zapewniają specjale przywileje członkom grup mniejszościowych.
  13. Elita władzy - jest to mała, ale bardzo wpływowa grupa osób, które zajmują nadrzędne stanowiska w rządzie, wojsku czy gospodarce i mają olbrzymi wpływ na rozwój polityki w kraju.
  14. Feminizm - ruch społeczny, kobiecy, którego celem jest zniwelowanie dyskryminacji kobiet we wszystkich aspektach życia (dziś na przykład tzw. szklany sufit, a więc bariery, jakie napotykają kobiety ze względu na swoją płeć).
  15. Fundamentalizm - bardzo radykalne i dosłowne przestrzeganie zasad związanych z tradycją, wierzeniami i religią.
  16. Grupa - co najmniej dwie osoby, które łączy poczucie wspólnej tożsamości i między którymi zachodzą interakcje, oparte głównie na wspólnych oczekiwaniach.
  17. Grupa eksperymentalna - grupa osób, poddanych badaniu, eksperymentowi.
  18. Grupa etniczna - grupa osób, które łączy wspólne dziedzictwo kulturowe, które z kolei decyduje o ich odrębności względem innych.
  19. Grupa mniejszościowa - grupa osób, które mają wspólne cechy kulturowe lub fizyczna (zdeterminowana na przykład rasą), która odróżnia się od grupy dominującej w danym społeczeństwie i która można być poddana dyskryminacji.
  20. Grupa interesu - porozumienia lub organizacje ludzi, które maja analogiczne interesy, którzy w celu ich utrzymania i zabezpieczenia, wpływają na proces podejmowania nieraz bardzo ważnych decyzji politycznych.
  21. Histeria masowa - rozpowszechnianie się lęku i obaw na skutek realnego, bądź sztucznego zagrożenia.
  22. Ideologia - zbiór przekonań, które uzasadniają daną instytucję lub działania.
  23. Instytucje społeczne - instytucje, których celem jest stałe rozwiązywanie problemów społecznych.
  24. Interakcja społeczna - wzajemne oddziaływanie ludzi na siebie.
  25. Kontrkultura - wzory przekonań, wartości, norm i styl życia, które pozostają w sprzeczności jawnej do wzorów powszechnie uznawanych w społeczeństwie.
  26. Kościół - organizacja religijna, która jest bardzo dobrze zintegrowana ze społeczeństwem, wywodząca się z wielowiekowej tradycji, pośrednik między bogiem a ludźmi (zinstytucjonalizowany), uważająca siebie za jedyną drogę do prawdy religijnej.
  27. Kultura materialna - wszystkie wytwory ludzkie, która mają formę konkretnego przedmiotu.
  28. Kultura niematerialna - wszystkie wytwory ludzkie, które są przekazywane z pokolenia na pokolenia, a nie mają konkretnej zewnętrznej formy - na przykład tradycja.
  29. Lobbing (nacisk polityczny) - czynności, które mają na celu wpłynięcie na proces ustawodawczy i decyzje wykonawcze przez próby skłonienia władz do popierania interesów danej grupy.
  30. Małżeństwo - umowa, akceptowana miedzy dwojgiem ludzi, oparta na dobrowolnej decyzji, podstawa tworzenia rodziny.
  31. Małżeństwo grupowe - zbiorowe małżeństwa
  32. Migracja - przemieszczanie się ludzi z jednego położenia geograficznego w inne, celem zmiany miejsca zamieszkania.
  33. Monogamia - małżeństwo między jedną kobietą i jednym mężczyzna.
  34. Monoteizm - wiara w jednego boga, przeciwieństwo politeizmu.
  35. Niebieskie kołnierzyki - zawody, związane głównie z pracą fizyczną i podlegające ścisłej kontroli.
  36. Normy - reguły i wskazówki społeczne, które określają właściwe zachowanie się jednostki w danym społeczeństwie, w którym zostały powstały.
  37. Obyczaje - normy najważniejsze dla życia społecznego.
  38. Opinia publiczna - zbiorowe poglądy społeczeństwa, lub jakiejś jego wybranej części, które odzwierciedlają poglądy w określonej kwestii.
  39. Patriarchat - sparowania władzy w domu przez mężczyznę (przeciwieństwo matriarchatu).
  40. Pluralizm - model społeczeństwa, w którym wszystkie grupy rasowe, etniczne i inne zachowują swoją odrębności i mają równą pozycję społeczną.
  41. Politeizm - wiara w istnienie wielu bogów.
  42. Populacja - cała grupa ludzi.
  43. Prawa - normy ustanowione i egzekwowane przez władzę polityczną danego społeczeństwa.
  44. Predestynacja (z nauki J. Kalwina) - wiara w to, iż Bóg wybrał już ludzi, którzy będą potępieni i zbawieni, dlatego też doczesne uczynki ludzi nie są w stanie zmienić ich przeznaczenia.
  45. Propaganda - takie przedstawianie informacji i poglądów, które mają na celu wywarcie określonego wpływu na odbiorcę i ukształtowanie określonej opinii publicznej.
  46. Przyrost naturalny - różnica miedzy surowym wskaźnikiem urodzeń a surowym wskaźnikiem zgonów w danym roku.
  47. Religia - system wspólnych wierzeń i rytuałów, dotyczących obszaru świętości.
  48. Resocjalizacja - rekonstrukcja u człowieka (na przykład przestępcy) podstawowych postaw i wartości.
  49. Ruch społeczny - zbiór danych jednostek, które się integrują w celu dokonania jakieś zmiany.
  50. Seksizm - pogląd, iż jedna z płci jest gorsza w naturalny sposób od drugiej.
  51. Stereotypy - sztywne poglądy ludzi, którzy przeciwstawiają się zmianie, nawet jeśli zauważają błąd w swym systemie rozumowania.
  52. Wartości - abstrakcyjne pojęcia określające to, co społeczeństwo uważa za dobre, słuszne i pożądane.
  53. Wskaźnik płci - liczba mężczyzn przypadająca na 1000 kobiet.
  54. Zbrodnia - pogwałcenie norm kulturowych, które stały się prawem, tj. funkcjonują w systemie prawnym.
  55. Zróżnicowanie społeczne - różnice między całymi kategoriami społecznymi jednostek.
  56. Zrzeszenia - grupa ludzi połączonych dość słabymi więzami społecznymi, wynikająca ze znacznego zróżnicowania.
  57. Zwyczaje - rutynowe, konwencjonalne zachowania życia codziennego.