Chrzest to jedno z ważniejszych wydarzeń w dziejach Polski. Dlatego warto wiedzieć, kiedy i gdzie się odbył, a także co skłoniło księcia Polan do przyjęcia chrztu. Znalezieniem odpowiedzi na te pytania zajmowało się przez lata wielu historyków.

Kult natury i duchy przodków, czyli krótko o tym, co było przed chrztem Polski

Niestety, żadne źródła z X wieku, które mówiły o rodzimej wierze Polan, nie przetrwały do dziś. Jednak na podstawie różnych przekazów wnioskuje się, że Polanie nie wyznawali antropomoformicznych bogów (czyli takich, którym nadawano cechy ludzkie). Ich wierzenia można określić mianem polidoksji, czyli systemu wierzeniowego złożonego z 4 elementów:

  • magii;
  • kultu przyrody;
  • wiary w dusze zmarłych;
  • demonologii.

Henryk Łowmiański, czyli jeden z historyków zajmujących się tym zagadnieniem, mówi, że Polanie praktykowali obrzędy takie jak zabijanie zwierząt na cześć przodków lub sił natury, urządzanie ceremonii na rozstajach dróg, a także grzebanie zmarłych na polach i lasach.

W ostatnich wzmiankach (pochodzących z XIV i XV wieku) na temat wierzeń Polan znalazły się również informacje o przepowiadaniu przyszłości z ognia, wręczaniu amuletów przez „czarownice”, a także czczeniu demonów, roślin i zwierząt.

Tak wyglądało to przed chrystianizacją. A co działo się w późniejszych latach?

Kiedy i gdzie odbył się chrzest Polski?

Odpowiedź na pytanie, kiedy i gdzie odbyło się to ważne wydarzenie, nie jest prosta. Za oficjalną datę chrztu Polski przyjmuje się 966 rok. Jednak według kronik i roczników średniowiecznych nie jest to tak oczywiste. Pierwsze z wymienionych źródeł podają, że chrzest odbył się w 960, 964 lub 965 roku, tuż przed ślubem Mieszka I z Dobrawą. Z kolei według roczników średniowiecznych, do chrztu doszło już po ślubie, w 965, 966 lub 967 roku.

Zdania są podzielone również, jeśli chodzi o miejsce, w którym odbyło się wydarzenie. W przekazach z okresu późnego średniowiecza znajdują się informacje mówiące o tym, że Mieszko I przyjął chrzest w Pradze. Jednak wielu historyków podważa ich prawdziwość.

Inne źródła podają, że chrzest odbył się w Gnieźnie. Z kolei w przekazach z XIV wieku pojawiają się wzmianki o Poznaniu, a konkretnie Ostrowie Lednickim. Znaleziono tam baseny chrzcielne i misę chrzcielną. Mimo wszystko ich odkrycie nie jest dowodem na to, że chrzest Polski odbył się właśnie w tym miejscu. Są to przypuszczenia, ponieważ nie znaleziono dotąd źródeł pisanych potwierdzających ten fakt.

Dlaczego Mieszko I zdecydował się na przyjęcie chrztu?

Rozpoczęcie chrystianizacji nie było jedynym ważnym wydarzeniem, dzięki którym Mieszko I zapisał się na kartach historii. Jest on znany również z tego, że dzięki talentom politycznym oraz wojskowym podporządkował sobie nie tylko ludność zamieszkującą Wielkopolskę. Oprócz niej objął władzą tereny Mazowsza, Kujaw, Pomorza Wschodniego, a także Śląsk, Pomorze Zachodnie oraz Małopolskę.

Wracając jednak do tematu chrztu Polski, oprócz daty i miejsca wydarzenia warto dowiedzieć się, co skłoniło władcę Polan do przyjęcia chrztu. Istnieje kilka teorii na ten temat.

Jedna z nich mówi o tym, że Mieszko I przyjął chrzest ze względu na swoją żonę Dobrawę. Gall Anonim w swojej „Kronice” wspomina o tym, że czeska księżniczka mogłaby nie zgodzić się na ślub, gdyby nie doszło do chrztu.

Inne z teorii są nieco mniej romantyczne i skupiają się na kwestiach politycznych, społecznych, a także militarnych. Przyjmują, że Mieszko I zdecydował się na chrzest ze względu na to, że:

Chciał zachować dobre stosunki z cesarzem Ottonem I, który był chrześcijaninem. Pozwoliłoby to na zawiązanie sojuszu militarnego z potężnym władcą, a tym samym polepszenie sytuacji w wojnie z Wieletami. Rozpoczęła się ona w 963 lub 964 roku, a Wieleci wspierani przez hrabiego Wichmana i Czechów osiągnęli przewagę w pierwszej fazie konfliktu. Zagrażało to bezpośrednio księstwu Mieszka I, dlatego zyskanie wsparcia w tej wojnie było dla niego tak ważne.

Chrzest mógł odebrać Niemcom powody do najazdów, które usprawiedliwiali potrzebą rozpowszechniania chrześcijaństwa.

Mieszko I chciał uniknąć sytuacji, gdy zostałby zmuszony do chrztu siłą. Wolał przyjąć go dobrowolnie, na własnych warunkach.

Jednolita religia mogła ułatwić Mieszkowi I budowanie silnej pozycji nie tylko za granicami kraju, ale również na terytorium Polski.

Niezależnie od tego, co skłoniło Mieszka I do przyjęcia chrztu, był to ważny moment w historii Polski, niosący za sobą wiele zmian. Wydarzenie to zapoczątkowało proces chrystianizacji. Jego skutkiem było odrzucenie dawnych wierzeń i przyjęcie przez większość mieszkańców religii chrześcijańskiej.

Nie można zapominać również o skutkach kulturowych i politycznych. Chrzest Polski zapoczątkował nie tylko proces chrystianizacji, ale i przyjmowania wzorców z krajów zachodnich. Dlatego do dziś uważa się, że było to jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach naszego kraju.