Wstęp

System prawa to pojęcie używane w różnych kontekstach. Rozróżniamy system prawa danego państwa i system prawa ściśle określonego sektora prawa czy system źródeł prawa.

System źródeł danego państwa odnosi się do całości obowiązujących norm i przepisów w danym czasie i na określonym terytorium. System ten jest ujęty w jakieś ramy i uporządkowany. Jest to po prostu schematycznie ułożony system norm prawnych. System prawa w każdym państwie dzieli się na poszczególne sektory prawa, i jest wynikiem ewolucji i ciągłego rozwoju systemu prawa. Takim przykładem jednej gałęzi prawa może być np. system prawa cywilnego. System źródeł prawa do forma działań mających na celu tworzenie prawa w systemie prawnym określonego kraju.

O formie i wyglądzie systemu prawa w poszczególnych krajach decydują uwarunkowania społeczne, ekonomiczne i polityczne. Systemy prawa w różnych krajach nie różnią się znacznie od siebie, ale jednak każdy kraj ma swój dostosowany do realiów w danym środowisku niepowtarzalny system prawa.

System prawa kieruje się własnymi zasadami. Zasady systemu prawa to generalnie te normy, które mają szczególne znaczenie dla danego systemu i te aksjomaty, które są odpowiednie dla danego systemu bez względu na to, w jakim stopniu mają swoje odzwierciedlenie w przepisach tego systemu prawa, w którym obowiązują. Zasady te mają ogromne znaczenie i wpływ na wygląd systemu, według tych zasad wyznacza się główne cele, założenia i kierunki w przepisach prawa. Zasady te pozostają w ścisłym związku z ideologią polityczną czy mentalnością społeczną. Takim przykładem zasad może być np. humanizm, zasada ludowładztwa czy zasada państwa prawnego. Zasady nie występują tylko jako ogólne wyznaczniki do tworzenia prawa jako całości. Odrębne zasady występują również w poszczególnych sektorach prawa, np. domniemanie niewinności przed udowodnieniem winy oskarżonemu w prawie karnym. System prawa charakteryzuje się niesprzecznością i zupełnością. Chodzi tu o to, aby jakieś dwie normy wzajemnie nakładające się na siebie nie były ze sobą sprzeczne, choć i takie normy można odnaleźć w wielu systemach i o to, że każde zagadnienie i każdy problem da się rozstrzygnąć przy pomocy obowiązującego prawa w określonym systemie prawnym.

Źródła prawa.

Pojęcie źródło prawa jest pojęciem ogólnym i mającym zastosowanie w wielu dziedzinach. Znaczenie tego terminu w naszym przypadku jest takie, że źródła prawa te zdarzenia i fakty, które tworzą prawo. To jest np. tworzenie ustaw i te działania, które mają charakter prawotwórczy, których wynikiem jest powstawanie ustaw, statutów czy dekretów. W rozumieniu potocznym źródła prawa to wszystkie czynniki społeczne, ekonomiczne i polityczne wpływające na kształt i treść norm prawnych.

Podstawowe znaczenie źródeł:

- normatywne i dogmatyczne, czyli ustanowione powinny być respektowane jako obowiązujące

- opisowy, abstrakcyjny, teoretyczny, czyli uważanie w danym systemie prawnym za prawotwórcze określonych faktów

W takich aktach prawnych jak konstytucja źródła prawa przedstawiane są dogmatycznie lub opisowo. W tym ujęciu źródeł prawa, uważa się, że określone normy winny być respektowane jako normy prawne albo też dane fakty ze względu na określone znaczenie uznaje się za prawotwórcze. Zadanie nauk prawnych jest określenie czynników i składników źródeł prawa.

Reguły i zasady określające i nakazujące traktowanie określonego faktu za prawotwórczy nazywane są normatywną koncepcją źródeł prawa, na które składają się dwa rodzaje reguł.

- reguły walidacyjne określające kryteria obowiązywania aktów prawnych i nakazujące uznać dany fakt za prawotwórczy

- reguły egzegezy, które określają zasady odczytywania i interpretowania aktów prawnych, reguły inferencyjne natomiast dotyczą sądzenia a za tym roszczenia o obowiązywanie jakichś norm prawnych z obowiązujących już innych norm prawnych. Reguły kolizyjne, określają procedurę likwidacji niezgodności norm systemu.

Reguły walidacyjne, które nakazują uznawać jakiś fakt za prawotwórczy w danym systemie traktuje się jako normalny składnik normatywnej koncepcji źródeł prawa. Jakie więc treści norm prawnych dopuścimy jako te obowiązujące w określonym systemie prawa. To zależy nie tylko od samych faktów prawotwórczych, ale również od aprobowanych w systemie reguł egzegezy. Ponieważ, gdy założymy inne reguły egzegezy na bazie tych samych przepisów będzie można odczytać normy o różnej treści. Dlatego, aby wiedzieć, jakie treści norm uznamy za te obowiązujące w danym systemie prawa należy brać pod uwagę zarówno reguły walidacyjne jak i reguły egzegezy.

Normatywna koncepcja źródeł prawa różni się od teorii źródeł prawa. Teoria, bowiem jest szeregiem twierdzeń, które opisują zjawisko dopuszczenia jakichś faktów za fakty prawodawcze w danym systemie oraz tłumaczą fakt upowszechnienia się w danym systemie takich właśnie reguł i opisują skutki i następstwa przyjęcia normatywnej koncepcji źródeł prawa.

Rozwinięta normatywna koncepcja źródeł prawa musi składać się z następujących elementów:

- element określający polityczny motyw istoty systemu prawnego

- element określający zdolność i określonych organów do tworzenia źródeł prawa na piśmie

- element określający znaczenie tradycji i przyjętych zwyczajów oraz precedensów

- element określający granice i zasady interpretowania prawa

- element określający zasady i reguły wnioskowania

- element określający reguły rozstrzygania kolizji między poszczególnymi normami systemu prawa

Reguły tworzące konstrukcje danego systemu mają za zadanie przypisania określonym normom statutu obowiązujących, albo też nie nadaje im takiego statutu i wtedy dane normy nie obowiązują w danym systemie prawa. Reguły te pozwalają na dopuszczenie jakiejś normy do obowiązujących na podstawie interpretowania jej dokonywanej w ramach reguł i zasad obowiązujących przy interpretowania danego tekstu normy prawnej. Tekst ten jest wytworem czynności uznawanych w systemie za czynności ustanawiania ustaw przez sejm i nie został uwzględniony w procesie eliminacji z danego systemu.

Reguły, które regulują normatywną koncepcję źródeł prawa określany jest przez prawne teksty i prawniczą ideologie. Reguły takie są dopuszczane i uznawane za obowiązujące, bo zawarte są w tekstach prawnych bądź uznaje się je za obowiązujące biorąc pod uwagę znaną i rozpowszechnioną doktrynę prawniczą. Zgodnie z ogólnie obowiązującą kulturą w środowisku prawniczym ideologie i poglądy prawnicze nie są uważane za niezależne źródło prawa. Należy jednak zauważyć, że owe doktryny są używane podczas podejmowania decyzji czy uznać jakiś fakt za prawodawczy czy też nie.

System źródeł prawa w Rzeczypospolitej Polskiej.

Wszystkie obowiązujące normy prawne w RP, które nie zostały uchylone w drodze likwidacji, mają tożsamą moc prawną i obowiązują w określonym czasie. Moc poszczególnych przepisów prawnych jest odmienna w zależności od pozycji instytucji państwowej, która ów akt ustanowiła. Siła obowiązywania aktów nie jest jednakowa, np. siła ustawy zasadniczej jest aktem nadrzędnym i ma większą moc prawną niż akt prawny ustanowiony przez np. samorząd lokalny.

Nadrzędnym aktem prawnym w Polsce jest Konstytucja RP uchwalona dnia 2 kwietnia 1997 roku. Jako, że jest to akt nadrzędny wszystkie inne akty powinny bazować na jej zapisach. Ustawa zasadnicza reguluje w Polsce kwestie systemu politycznego i społeczno-ekonomicznego. Określa również strukturę i organizację państwa i jego jednostek terytorialnych. Definiuje kompetencje i zasady funkcjonowania organów państwowych, reguluje zasady dotyczące referendum, praw i wolności obywatelskich, zasady zarządzania finansami publicznymi. Mówi również o stanach wyjątkowych jak klęski żywiołowe, wojny oraz określa reguły w kwestii zmian konstytucji. W Polsce Konstytucja ma najwyższą moc prawną, co oznacza, że inne akty prawne powinny być z nią zgodne.

Następnym pod względem ważności aktem prawnym jest ustawa zwykła, a kwestie regulowane tylko w drodze ustaw tworzą głównie: uwarunkowania prawne obywateli i innych niepublicznych osób prawnych, kompetencje i zasady działania instytucji publicznych, regulowanie relacji społecznych w kraju i inne. Proces, jaki musi przejść ustawa, aby weszła w życie jest bardzo skomplikowany, można podzielić go na kilka bardzo ogólnych etapów, najpierw musi wystąpić inicjatywa ustawodawcza, potem narady i rozmowy w sejmie i komisjach sejmowych, następnie prezydent podpisuje i zostaje podana do publicznej wiadomości. Prawo do zainicjowania projektu ustawy w Polsce mają:

- grupa, co najmniej 15 posłów

- Senat

- Rada Ministrów

- przynajmniej 100 tysięcy obywateli

- prezydent RP, z czego rzadko korzysta chyba, że w ważnej sprawie, jak np. zmiana treści konstytucji

Debaty i rozmowy w kwestii projektów ustaw w parlamencie odbywają się na walnych posiedzeniach Sejmu czy Senatu. Po podpisaniu ustawy przez głowę państwa następuje jej ogłoszeniu po prewencyjny sprawdzeniu jej zgodności z ustawą zasadniczą.

Innym źródłem prawa obligującym do respektowania w Polsce są umowy międzynarodowe. Są one bezpośrednio obowiązujące, pod warunkiem, że ich wprowadzenie w życie nie wymaga uchwalenia ustawy. Jeżeli wprowadzenie w życie umowy międzynarodowej musi być poprzedzone uchwaleniem ustawy, warunkiem jej wprowadzenia jest ogłoszenie w trybie koniecznym dla ustawy. Takie umowy mają moc równoznaczną jak ustawa a w razie sprzeczności ze sobą umowa, w hierarchii źródeł prawa stoi wyżej od ustawy. Umowy międzynarodowe w tej hierarchii zajmują miejsce zaraz po Konstytucji, więc muszą być z nią zgodne.

W Polsce obowiązują również akty prawne uchwalone przez różne organizacje międzynarodowe. Te akty prawne również podobnie jak umowy międzynarodowe w przypadku kolizji z innym aktem np. z ustawą mają moc nadrzędną. Wtedy wszelkie kompetencje prawotwórcze zostają przeniesione do instytucji organizacji. W Unii Europejskiej, do której Polska wstąpiła w 2004 roku, prawo rozwija się i ukierunkowuje w stronę równoległego funkcjonowania i obowiązywania prawa wspólnotowego z prawem krajowym.

Źródłem prawa, które tworzą organy władzy wykonawczej jest rozporządzenie. Rozporządzenie jest obowiązujące i ściśle przestrzegane. Wydają je upoważnione do tego instytucje: Prezydent RP, Rada Ministrów (rząd), Prezes Rady Ministrów (premier), poszczególni ministrowie oraz Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji.

Akty prawa lokalnego znajdują się na niższym szczeblu w hierarchii aktów prawnym obowiązujących w Polsce. Działają tylko na terytorium, które podlega organowi uchwalającemu akt. Wydają je upoważnione do tego organy gminne, powiatowy bądź wojewódzkie i ogłaszane są w wojewódzkich dziennikach urzędowych.

Innym aktem powszechnie obowiązującym, są te akta, które zostały wydane w szczególnych okolicznościach np. w stanie wojennym. Prezydent ma wtedy możliwość wydania rozporządzenia z mocą ustawy. Regulamin Sejmu i Senatu jest stanowiony w trybie uchwały posiada cechy aktu powszechnie obowiązującego, choć nie jest wiążący do końca. Źródłem wewnętrznego prawa konsensualnego, czyli umownego i niewiążącego są różnego rodzaju umowy i ustalenia zawierane przez rząd z kościołami nie katolickimi i innymi związkami wyznaniowymi.

Polska ustawa zasadnicza jasno rozdziela akty prawa wewnętrznego, czyli te, które muszą być respektowane przez instytucje państwowe podległe tym organom, które dany akt wydały. Tego typu akty to uchwały rządowe i zarządzenia Prezydenta, Prezesa Rady Ministrów i poszczególnych ministrów.

Od 1 maja 2004 roku, czyli od momentu wejścia Polski w szeregi UE, prawo państwowe i jego stosowanie musi być zgodne z prawem Unii Europejskiej. Polski wymiar sprawiedliwości również w swoim działaniu musi opierać się o prawo Wspólnoty. Podstawowym źródłem prawa UE jest Traktat Założycielski i występuje na zasadzie konstytucji a więc prawa nadrzędnego.

Reguły egzegezy.

Zapisy prawne jedynie określają w pełni normy zachowania, regulują to jak postępować w granicach prawa i według prawa. Również akty prawa zwyczajowe przyjmują kształt taki, że do sprecyzowania jego istoty i treści potrzebne są ustalenia. Można powiedzieć, że fakty uważane za prawodawcze na płaszczyźnie normatywnej koncepcji źródeł prawa w danym systemie nie precyzują od razu norm prawnych i nie dają gotowych rozwiązań, tylko dopiero muszą zostać ukształtowane na bazie tych prawotwórczych faktów opierając się przy tym o określone reguły. Właśnie te reguły noszą nazwę-reguły egzegezy. Inaczej mówiąc te reguły to zasady opracowywania tekstów prawnych. Na początku trzeba, więc przełożyć różne przepisy prawne na zdania, które będą miały kształt norm postępowania. Dopiero po takim zabiegu, gdy nadamy przepisom określone normy postępowania można będzie sformułować kompetencje, uprawnienia i obowiązki poszczególnych instytucji.

Rezultat egzegezy tekstów prawnych, czyli opracowanie ich i nadanie im kształtu norm postępowania w celu uzyskania zwartego systemu, może być różny w zależności od tego, jakie przyjmie się reguły i zasady interpretowania, reguły inferencyjne i kolizyjne i jakie założymy przesłanki dla ich wykorzystania. Wszystkie etapy reguł egzegezy są od siebie zależne. Ponieważ reguły inferencyjne i interpretacyjne stosowane i utworzone są w taki sposób, aby ostatecznie nie dochodziło do kolizji w normach. Jeśli interpretacja i inferencja prawnicza prowadzi w stronę powstania norm ze sobą się kłócących, to w możliwie jak najskuteczniejszy sposób eliminuje się te kolizje. Radykalne reguły egzegezy czasami łączą się z bardzo luźnymi regułami inferencyjnymi, co w rezultacie doprowadzić może do użycia luźnych reguł egzegezy a potem radykalnego i rygorystycznego wnioskowania.

Wykładnia tekstów aktów prawotwórczych jest jednym z elementarnych zadań w kanonach prawoznawstwa a za tym zasadniczym celem nauk o prawie stosowanym. Teoria prawa analizuje przebieg egzegezy dokonywanej przez zasady i normy prawnicze, nie bacząc na to, że w ramach praktycznego podejścia w metodzie budowania reguł, teoretycy opowiadają się za różnymi metodami egzegezy, wskazując przy tym na dobre i złe strony różnych reguł inferencyjnych, interpretacyjnych czy kolizyjnych.

Reguły interpretacyjne.

Reguły interpretacyjne należy rozumieć jako interpretowanie artykułów prawnych, które polega generalnie na zamienieniu artykułów prawnych na specyficzne normy postępowania. Ogólnie ujmując reguły interpretacyjne można rozdzielić i wyróżnić dwie różne fazy wykładni:

- I faza wykładni- to taka, która opierając się o różne przepisy prawne, dąży do utworzenia i odtworzenia takiej wypowiedzi, która będzie miała ukształtowaną formę normy postępowania

- II faza wykładni- to taka, która w zinterpretowanych komunikatach normatywnych ustala, uściśla i precyzuje treść i znaczenie właśnie tych komunikatów

Zarówno pierwszą fazę wykładni jak i drugą w działaniach praktycznych ciężko jest od siebie odróżnić i oddzielić, dlatego, że gdy odtwarzamy normy postępowania, bazując na przepisach prawnych, ukierunkowujemy się w pewnym stopniu na to, że normy postępowania muszą mieć wytłumaczenie aksjologiczne wytwarzając przy tym zwarty i logiczny system norm. Patrząc, więc na drugą fazę wykładani widzimy, że już przy pierwszej fazie bierzemy pod uwagę te czynniki, które detalicznie bierze się pod uwagę w fazie drugiej. Na reguły interpretacyjne składają się zarówno normy znaczeniowe jak i normy składni występujące w języku prawniczym. Normy znaczeniowe nie ogranicza się jednak tylko do dopasowania określonych sytuacji do określonych zwrotów, tylko uwzględnia również znaczenie innych zawartych w tekstach prawnych zwrotów i warunki społeczne utworzenia określonego zapisu prawnego. Biorąc pod uwagę wyżej wymienione czynniki trudno jest utworzyć zbiór tych wszystkich reguł znaczeniowych, do jakich każą odnosić się reguły interpretacyjne językowe.

Reguły inferencyjne.

Reguły inferencyjne- interpretacja faktów prawotwórczych zakłada, jakie reguły zostały ujęte w słowa na skutek, czego powstały przepisy prawne i wzór prawa zwyczajowego. Na tym rola egzegezy faktów jednak się nie kończy. Bazując na tak zinterpretowanych regułach za normy w danym systemie prawnym uważa się także inne normy, ogólnie wyprowadzone z reguł wcześniej zaliczanych do systemu lub uważanych w danym systemie prawnym reguł inferencyjnych. Jeżeli w tej ewentualności weźmiemy pod uwagę inferencje to z tego powodu, że pojęcie inferencji używa się zazwyczaj do zagadnień opisowych i ogranicza się do wyprowadzania wywodów, w wyniku, czego uznamy za autentyczne czy choćby prawdopodobne określone zagadnienia, dochodzi do uznania innych zagadnień opisowych za autentyczne czy prawdopodobne. Takie rozumienie tej kwestii, w zależności od tego, według jakich reguł wnioskowania przebiega, uznawane jest za uzasadnione w mniejszym bądź większym stopniu. W sytuacji, gdy weźmiemy pod uwagę reguły postępowania nie należy twierdzić o ich autentyczności czy prawdopodobieństwie i stąd precyzując nie należy twierdzić o wnioskowaniu z reguł o regułach. W tym przypadku należy pojmować to w taki sposób, że opierając się o zdanie, które mówi o obowiązywaniu określonej normy w danym systemie prawnym uważa się to zdanie, które mówi o innej normie prawnej w tym systemie prawnym, posiadającej moc prawną, wtedy, gdy pomiędzy tymi właśnie regułami zachodzą określone relacje. Mogą być to relacje rozumiane ogólnie lub takie relacje, w których dane normy posiadają jednakowe wytłumaczenie aksjologiczne i idąc dalej, jeżeli uznamy normę za obowiązującą to należałoby uznać za obowiązujące również inne normy biorąc pod uwagę odpowiednie rozumowanie i interpretowanie prawodawcy, który wytrwale kieruje się danymi diagnozami. Wracając do stwierdzenia "wynikanie reguł z reguł", to należy wyjaśnić, że w tym przypadku termin wynikanie dotyczy zdań, a nie reguł, takich zdań w przypadku, których autentyczność jednego zdania przesądza o autentyczności drugiego zdania. "Wynikanie reguł z reguł" czy też inaczej "wynikanie norm z norm", oznaczać może również, że urzeczywistnienie zagadnień dotyczących pierwszej normy jest wystarczającym działaniem, aby druga norma weszła w życie, i na odwrót, gdy zrealizuje się wszelkie wskazania drugiej reguły otwarta jest droga do realizacji tej pierwszej reguły.

Reasumując, nie można się nie zgodzić ze stwierdzeniem, że im większa liczba reguł inferencyjnych i im bardziej te reguły są liberalne i nie restrykcyjne w danym systemie prawnym, tym więcej danych norm należy dopisać do systemu opierając się o ich zinterpretowanie z przepisów.

Reguły kolizyjne.

W założeniach prawodawców nigdy nie ma takiej sytuacji, gdzie tworzy się dwie nakładające się na siebie, niezgodne ze sobą normy. Takie niezgodne ze sobą normy nie są odpowiednim środkiem dla kierowania zachowaniem ludzi. Prawnicze pozycje książkowe do określenie takich niezgodnych ze sobą norm używają określenia "sprzeczne normy". Należy jednak zwrócić uwagę na różnorodność takich sprzecznych norm, jakie występują. Mianowicie występują różne odmiany niezgodnych norm, każda z nich powoduje różne konsekwencje i prowadzi do różnych skutków przy kreowaniu systemu prawnego. Eliminacja sprzecznych norm zachodzi w toku egzegezy przepisów prawnych. W takim przypadku myśl prawnicza stosuje tzw. Zespół reguł kolizyjnych. Zadaniem reguł kolizyjnych jest nie dopuszczenie do obowiązywania określonej normy prawnej wtedy, gdy okaże się ona nie zgodna z inną już istniejącą normą prawną w danym systemie prawnym. Innym zadaniem reguł kolizyjnych jest takie działanie, ograniczanie zakresu stosowania jednej z norm, które ma sprzeczności likwidować.

Precyzując normy prawne ze sobą sprzeczne, to takie normy, które w danej sytuacji, jedna z norm zezwala na jakieś działanie czy postępowanie natomiast druga z norm w identycznej, analogicznej sytuacji zakazuje jakiegoś tegoż samego postępowania czy działania. Jedna reguła prawna zezwala na coś inna natomiast zakazuje tego samego. Jeżeli te dwie reguły prawne maja jedynie część wspólnego zakresu działania i odnoszą się w zasadzie do zupełnie innych dziedzin, ale pokrywają się w kilku kwestiach, to taką sprzeczność nie trudno jest wyeliminować ograniczając zakres stosowania jednej z nich. Ograniczenie to polega na tym, że po jego zastosowaniu dwie normy nie mają już wspólnej płaszczyzny działania.

Reguły kolizyjne stosuje się w przypadku nie istnienia określonego przepisu, który anulowałby przepisy, na które składają się sprzeczne i niezgodne ze sobą normy. O sprzeczności norm orzekać można po tym, jak wcześniej przepisy zostaną poddane interpretacji, i gdy okaże się, że te przepisy tworzą normy ze sobą niezgodne w jakiejś dziedzinie.

Czynniki kształtujące treść prawa

Twórcy prawa nadają cel prawu oraz łączą i dobierają efektywne i wydajne środki do urzeczywistniania wcześniej nadanych celów. Prawodawca nie może w sposób dla siebie wygodny i dowolny tworzyć prawa, tylko musi brać pod uwagę wiele czynników i elementów. Jego działanie musi być dostosowane do rozkładu sił politycznych w parlamencie, do ustroju politycznego i ekonomicznego, struktury i mentalność społeczną, przyjęty system norm i zasad w danym kraju, tradycję i kulturę. Jak więc widać na zawartość kodeksów i przepisów prawnych wpływa wiele różnorodnych elementów.

Ogromny wpływ na tworzenie prawa w danym państwie mają grupy społeczne o charakterze społecznym i politycznym, które potrafią oddziaływać na decyzję. Te grupy to partie polityczne a wyraz ich dążeń do uzyskania jak największych wpływów w dziedzinie tworzenia prawa można znaleźć w programach gospodarczych politycznych danej partii. Inne wpływowe grupy to grupy interesów często powiązane ze światem biznesu oraz inne grupy interesów. Sam fakt, że osoba z danej grupy politycznej zajmuje wysokie stanowisko w organach władzy państwowej, również w organach o charakterze prawodawczym, nie oznacza oczywiście, że ma decydujący wpływ na kierunek sfery tworzenia prawa, niemniej jednak stwarza to tej osobie ramy i warunki do urzeczywistniania odpowiedniego dla swojej grupy programu, który często skutecznie działa na zasadzie lobby, co w efekcie ma znaczenie w końcowym wyglądzie systemu prawnego w danym państwie. Skuteczność grup politycznych w tym zakresie zależy od odpowiedniego współdziałania wewnętrznego członków grupy w sferze prawodawstwa i jednolitości członków grupy w zakresie poglądów.

Wpływy określonych grup politycznych, społecznych czy grupo interesu na zakres i treść przepisów prawnych nie jest nieograniczona, jest obwarowana różnymi elementami, które mają nie dopuścić do przejęcia kompetencji w zakresie tworzenia prawa przez osoby nieodpowiednie. Jednym z takich elementów jest kompromis zawierany pomiędzy różnymi grupami czy klasami społecznymi w zależności od celu i interesu, do jakiego dąży dana grupa czy klasa. Kompromis może zaistnieć w wyniku pojawienia się jakiejś specyficznej sytuacji zewnętrznej lub wewnętrznej jak niepokoje społeczne, narodowe czy religijne. Często do kompromisu dochodzi, gdy istnieje intensywny i zagrażający życiu publicznemu konflikt pomiędzy interesem społecznym całego kraju a interesem przeważającej, zwierzchniej grupy. Kompromis może również zaistnieć, gdy dana grupa społeczna nie ma możliwości siłą nałożyć norm o, dla tej grupy, odpowiedniej treści, ponieważ nie ma faktycznej pozycji, która dawałaby jej taką możliwość, bądź ma taką pozycję, ale jest ona w sposób wyraźny zagrożona.

Bez względu na interesy poszczególnych grup społecznych, prawo musi zapewnić podstawowe elementy, które razem tworzą jakiś uporządkowany ład. Prawo musi gwarantować przede wszystkim prawo do życia, ochronę zdrowia, zapewniać bezpieczeństwo. Takie, ale i wiele innych elementarnych czynników muszą znaleźć swoje odbicie w każdym systemie prawnym. Treść przepisów prawnych w sferze życia biologicznego pozwala na ułożenie wzajemnych relacji między członkami grupy.

Bardzo istotny wpływ na wygląd przepisów prawnych mają ogólnie znane i upowszechnione kanony, zasady i normy, jakie występują w danym społeczeństwie. Prawodawcy przy swojej pracy nie może ominąć tych elementów, inaczej doprowadziłby do konfliktów społecznych, który byłby wynikiem niezadowolenia społecznego z obowiązujących norm prawnych.

Elementy, które także znacząco oddziaływają na treść, jaką zawierają normy prawne to tradycja i kultura prawna określonego kraju. Te dwa czynniki bardziej niż na treść norm prawnych wpływają na sposób wykładni i interpretacje prawa w świetle utworzonych przepisów.

Państwowe organy władzy przeważnie w interpretacji i w stosowaniu prawa posługują się wzorcami, które są zaczerpnięte z dotychczasowych zasad interpretowania. Przyzwyczajenie organów władzy do interpretowania i stosowania prawa na dotychczasowych zasadach znacząco wpływa treść norm prawnych na ich realizację i zasady działania. Zmiany, które pomogłyby wyeliminować tego typu zwyczaje, muszą wprowadzić prawodawcy. Muszą to być zmiany radykalne, takie, które pozwalałyby na tworzenie takich przepisów, które uniemożliwiłyby zastosowanie dawnych zasad i dyrektyw interpretacyjnych lub nawet zabroniłyby stosowanie jakichkolwiek zaleceń interpretacyjnych.

Na obraz i wygląd przepisów prawa w danym systemie prawa wpływa również struktura i położenie organów państwowych, tych organów, które utworzono do stosowania prawa. Duże znaczenie ma relacje, jakie łączą te organy z innymi instytucjami mającymi wpływ na kreowanie prawa. Ważny jest również stopień politycznych związków w ramach państwa. W sytuacji, gdzie system polityczny w danym kraju jest ugruntowany, stabilny i niczym niezagrożony można zredukować karne środki i ograniczyć oddziaływanie, a najniebezpieczniejsze społeczne działania mogą być zagrożone sankcjami karnymi. Natomiast w państwach mniej stabilnych politycznie, społecznie i gospodarczo ciężko jest ograniczyć wpływy grup społecznych a przepisy prawne przeważnie interpretowane są znacznie radykalniej niż w tych krajach o stabilnej sytuacji. Kiedy organy wykonawcze w państwie posiadają odpowiednie kompetencje, kwalifikacje i są godne zaufania odpowiednie instytucje mogą tworzyć ogólne normy, co zostawia dużą swobodę organowi wykonawczemu w zakresie interpretacji i stosowania prawa. W sytuacji braku takiego zaufanego i wykwalifikowanego organu wykonawczego niezbędne stają się rozwiązania bardziej radykalne, nieelastyczne, kazuistyczne i unikające warunków zastrzeżeń generalnych.

Współcześnie tworzą się inne, niezależne grupy i organizacje wywierające, w zależności o zamiarów, nacisk lub wpływ na organy tworzące prawo w danym systemie prawnym. Działalność takich grup objawia się w różnych formach. Jedne grupy starają się jak najskuteczniej wpływać na działania i decyzję członków organów prawodawczych, inne natomiast swą aktywność wyrażają w udzielaniu pomocy i fachowych porad dla prawodawców czy dostarczanie różnego rodzaju informacji, tworzenie projektów i ekspertyz. Te grupy wpływu mają dziś ogromne znaczenie i wkład w zakres, treść i wygląd norm prawnych.

Bibliografia

1) Adam Łopatka - "Prawoznawstwo" - Warszawa 2000r.

2) Andrzej Redelbach - "Wstęp do prawoznawstwa" - Toruń 2000r.

3) Zenon Ziembiński - "Zarys teorii i prawa" - Poznań 1997r.

4) A. Michalska, S. Wronkowska - "Zasady tworzenia prawa" - Poznań 1980r.

5) S. Wronkowska - "Problemy racjonalnego tworzenia prawa" - Poznań 1982r.

6) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 2.IV.1997r.

7) Zenon Ziembiński - "Problemy podstawowe prawoznawstwa" Warszawa 1980r.