Społeczeństwo obywatelskie było rozmaicie w historii myśli politycznej pojmowane. Fundamentem wizji społeczeństwa obywatelskiego jest człowiek jako autonomiczna jednostka dążą do pełnego rozwoju swoich możliwości, jednostka ta charakteryzuje się wysoką aktywnością w rozmaitych dziedzinach życia publicznego, państwo powinno taka postawę wspierać

Społeczeństwo obywatelskie - rozwija się w krajach demokratycznych, jego członkowie przejawiają wysoki stopień zorganizowania potrafią zrzeszać się, aby realizować różne cele. Społeczeństwo obywatelskie zachowuje pewien stopień autonomii wobec państwa, ale nie oznacza to że jest wrogo nastawione wobec instytucji państwowych

Arystoteles pojmował nazywał społeczeństwo obywatelskie "koinonia politike (łac. societas civitas). Członkowie społeczeństwa obywatelskiego biorą aktywny udział w życiu politycznym państwa. Dobro państwa jest największa wartością, wymaga ono poświecenia ze sowich jednostek i wyrzeczenia się swoich prywatnych interesów. Obywatelstwo to pojęciem, które oznacza aktywne współtworzenie życia politycznego wspólnoty.

Tomasz Hobbes i John Locke opracowali liberalną wizje społeczeństwa obywatelskiego. Kluczowym pojęciem z ich koncepcji była "umowa społeczna" -porządek społeczny oparty na kontrakcie miedzy jednostkami. Później w myśli liberalnej doszło do wyodrębnienia dwóch nurtów :pierwszy wiązał działalność jednostek ze sferą gospodarki, drugi kładł nacisk na zapewnienie jednostce jak najszerszych możliwości rozwijania aktywności w życiu politycznym.

Cecha charakterystyczną koncepcji liberalnej jest silny indywidualizm. Wg liberałów celem państwa jest zabezpieczenie wolności jednostki oraz jej własności prywatnej społeczeństwo obywatelskie obejmuje sferę swobód i wolności znajdująca się pomiędzy państwem i jednostką, w którą państwo nie ma prawa ingerować. W tym ujęciu obywatelstwo wiąże się z prawami człowieka.

Władza miał już zatem nie wynikać z przymusu i wyższości suwerena, ale stanowiła owoc kontraktu związanego w celu zabezpieczenia dobra wspólnego

Na rozwój koncepcji społeczeństwa obywatelskiego miął również wpływ myśl polityczna Jana Jakuba Rousseau, który podkreślał prawdo społeczności do samostanowienia

Warunkami koniecznymi do rozwoju społeczeństwa obywatelskiego są:

  • uznanie Narodu za suwerena, od którego pochodzi władza
  • szeroki zakres praw obywatelskich, w szczególności prawa do zrzeszania się
  • istnieją instytucje, które gwarantują przestrzeganie praw obywatelskich
  • państwo posiada rozwiniętą gospodarkę rynkową

Istnieje także szereg czynników pozaprawnych, stanowiących podłoże kulturowe społeczeństwa obywatelskiego

  • wysoka tolerancja i otwartość
  • brak fatalizmu czy wyuczonej bezradności (postawa typu "homo sovieticus" charakteryzująca kraje socjalistyczne opisywana przez Józefa Tischnera)
  • istnieje silnie rozwinięty tzw. Trzeci sektor (tzn. organizacje pozarządowe) a także samorząd lokalny

Postawa obywatelska odnosi się do podejmowania wspólnych działań aby zrealizować cele jakim jest dobro wspólne danej społeczności oraz decydowanie w sprawach, dla niej istotnych. Autonomiczne i wolne jednostki zrzeszają się aby podejmować decyzje i działania które maja zapewnić optymalna realizację interesów wszystkich obywateli. Jednostki wykazujące postawę obywatelska są gotowe do przyjęcia odpowiedzialności za dana społeczność, a także do udzielania wsparcia pozostałym członkom i poświęcenia w imię dobra wspólnego. Szczególnie dobre warunki do rozwoju takiej postawy stwarza społeczność lokalna.

Współczesne koncepcje społeczeństwa obywatelskiego podkreślają, jak istotne znaczenie ma dla ukształtowania się społeczeństwa obywatelskiego sfera publiczna. Stanowi ona przede wszystkim pole działań dla jednostek; w sferze publicznej dochodzi od starcia rozmaitych poglądów, postaw i przekonań, a co za tym idzie: możliwość wypracowania konsensusu. Takie ujęcie jest m. in. obecne w koncepcji Jurgena Habermasa.

Owa przestrzeń dyskursu publicznego zdaniem jednych teoretyków stanowi cześć społeczeństwa obywatelskiego. Inne koncepcje opisują ja jako sferę buforową pomiędzy państwem a jednostką. Jeszcze inni postrzegają sferę publiczną jako cześć wspólna społeczeństwa obywatelskiego i państwa, które jakkolwiek autonomiczne nie są od siebie całkowicie niezależne; czego dowodem jest fakt, ze państwo musi zapewnić odpowiednie warunki aby rozwinęło się społeczeństwo obywatelskie. Ponadto pewne instytucje należące do sfery publicznej - takiej jak partie polityczne czy ruchy społeczne działają w obu strefach i stanowią rodzaj pomostu pomiędzy nimi. Instytucje, które stwarzają pole działania dla obywateli, dają im możliwość wpływania na instytucje państwowe, zbliżają do siebie społeczeństwo obywatelskie i państwo

Pojęcia takie jak społeczeństwo otwarte czy społeczeństwo cywilne bywają traktowane jako synonimy społeczeństwa obywatelskiego. Obydwa pojęcia są związane z myślą liberalną, ale tradycja koncepcji społeczeństwa obywatelskiego sięga znacznie dalej, a jej związki z liberalizmem przypadają dopiero na czasy nowożytne

Idea społeczeństwa obywatelskiego nadal stanowi próbę odpowiedzi na pytanie, jaka forma porządku społecznego jest najwłaściwsza. Powstała także idea globalnego społeczeństwa obywatelskiego, które obejmowałoby wspólnotę państw i stanowiłoby gwarancje pokoju światowego. Dzięki rozciągnięciu idei obywatelskości na cały świat coraz więcej mieszkańców świata mogłoby decydować o sprawach dla nich istotnych.