Spostrzeganiem społecznym nazywamy badanie, w jaki sposób tworzy się wyobrażenia innych ludzi i wyciąga wnioski ich dotyczące.

I. Zachowanie niewerbalne.

Komunikacja niewerbalna - jest to sposób komunikacji zamierzonej bądź niezamierzonej, gdzie nie używamy słów tylko wskaźniki niewerbalne tj. mimika, ton głosu, ruch ciała, pozycje, gesty, spojrzenie, dotyk.

Zachowania niewerbalne pomagają przekazać nam informacje, które służą:

- informowaniu o cechach osobowości;

- wyrażaniu emocji; przenoszeniu postawy;

- ułatwienie komunikacji werbalnej;

- przenoszeniu postawy.

1) Badanie komunikatów niewerbalnych odbywa się zwykle oddzielnie, w oparciu o zupełnie inne "kanały.

a) emocje wyrażane za pomocą mimiki- jest to kanał wyrazów twarzy;

Kanał twarzy, który przenosi za pomocą twarzy takie emocje jak: szczęście, gniew, strach, zaskoczenie, smutek czy niesmak robi to w sposób uniwersalny, gdzie każdy człowiek potrafi wyrazić emocje niewerbalne w ten sam sposób i każdy jest w stanie odczytać emocje innych ludzi z niesamowitą dokładnością.

Reguły ujawniania - są to reguły kulturowo zdeterminowane, które określają, jakie zachowania niewerbalne można ujawnić.

Bardzo często ludzie podczas wyrażania emocji ujawniają ich mieszaninę, dlatego ciężko nieraz jest nam rozszyfrować to, co chcą nam przekazać. W momencie, kiedy jedna część twarzy próbuje rejestrować jakąś emocje druga część zajmuje się odzwierciedleniem innej. Ludzie potrafią z niesamowicie dużą prędkością wyrażać swoje emocje za pomocą wyrazów twarzy.

b) spojrzenie i kontakt wzrokowy;

c) gesty rąk i ramion;

Emblematy - są to gesty niewerbalne, które mają swoje słowne odpowiedniki i są odpowiednio dobrze zdefiniowane w danej kulturze np. OK.

d) wielokanałowa komunikacja niewerbalna;

Rzadko spotykana jest sytuacja, w której jedna znacząca przesłanka mówi nam dokładnie o przekazywanej informacji. Z reguły informacja przekazywana jest wielokanałowo.

Badania mówią, że ekstrawertycy są w stanie dokładniej zinterpretować przesłanki niewerbalne niż introwertycy.

Wykrywalność kłamstw wśród ludzi nie jest zbytnio wysoka. Natura nasza prowadzi nas raczej do wyjaśniania niejasnych sytuacji na korzyść innych, do wiary w ich prawdomówność. W sytuacji, kiedy doskonale wiemy, że dana osoba kłamie nie jesteśmy w stanie określić jej uczuć. Staramy się odczytać sygnały z jej twarzy zamiast szukać odpowiedzi w ruchu ciała czy zmianie w głosie.

2) Różnice płciowe w komunikacji niewerbalnej.

Z reguły kobiety są w stanie lepiej zrozumieć odpowiednie wskazówki oraz potrafią doskonalej niż mężczyźni wyrazić swoje uczucia, natomiast osobami, które bardziej polegają na przesłankach niewerbalnych i są w stanie określić czy ktoś w danej sytuacji kłamie czy nie okazują się mężczyźni.

Teoria roli społecznej - pojawiające się w zachowaniu społecznym różnice płciowe są wynikiem podziału ról, pracy pomiędzy płciami w danym społeczeństwie. Oczekiwania wobec ról płciowych czy ich różne umiejętności stanowią podstawę do różnic w społecznych zachowaniach kobiet i mężczyzn.

Dlatego od kobiet oczekujemy większej wrażliwości, opiekuńczości, ekspresywności, przyjacielstwa. Kobiety w szczególności chcą posiadać takie cechy jak. Wrażliwość, uprzejmość, życzliwość, przystosowanie się, komunikatywność.

II. Ukryte teorie osobowości: zapełnianie luk.

Ukryta teoria osobowości - są to schematy, stosowane przez ludzi w celu pogrupowania różnych rodzajów cech osobowości (np., kiedy ktoś jest uprzejmy, to zazwyczaj też jest również hojny). Wystarczy nam zaledwie kilka obserwacji, żeby za sprawą swoich schematów stworzyć sobie pełniejszy obraz i szybko zaczynamy wyobrażać sobie daną osobę.

Wiele osób posiada podobne teorie, które budowane są wraz z upływem czasu i wzbogacane doświadczeniem, zawierają silny komponent kulturowy.

III. Atrybucja przyczyn: odpowiadanie na pytanie "dlaczego"?.

Teoria atrybucji - jest to określenie, w jaki sposób ludzie wyjaśniają przyczyny tak swego zachowania, jak i zachowania innych ludzi.

1)Istota procesu atrybucyjnego.

Atrybucja:

a) wewnętrzna - wyciągamy wnioski, które mówią nam, że zachowanie jakiejś osoby było spowodowane dzięki lub przez jej właściwości, osobowość, postawę czy charakter.

b) zewnętrzna - wyciągamy wnioski, że dana osoba zachowała się w określony sposób ze względu na okoliczności zaistniałej sytuacji, domniemywa się, że większość ludzi w takiej sytuacji zachowałaby się tak samo.

Każdy człowiek ma skłonność do szukania przyczyn zachowania w określonej osobie.

2) Teoria wnioskowania z czynników towarzyszących: od działań do dyspozycji - dokonujemy wewnętrznych atrybucji dotyczącej określonej osoby, gdy:

a) istnieje niewiele nietożsamych konsekwencji jej zachowania;

b) zachowanie jest nieoczekiwane.

Rezultaty nietożsame - konsekwencje pewnego przebiegu działania, które przy alternatywnym działaniu mogłyby nie mieć miejsca.

Oczekiwania oparte na:

a) kategorii - są to oczekiwania, które dotyczą ludzi bazujących na cechach grupy, do których przynależą (np. oczekiwanie, że ktoś uwielbia zbierać znaczki, ponieważ należy do koła filatelistycznego

b)obiekcie - są to oczekiwania, które dotyczą ludzi bazujących na ich wcześniejszych działaniach (np. oczekiwanie, że ktoś pójdzie na bal, bo chodził na bale w przeszłości).

3) Model współzmienności: atrybucje wewnętrzne przeciw zewnętrznym.

" Model współzmienności" - jest to koncepcja, gdzie dokonuje się atrybucji przyczynowych, które dotyczą zachowania jakiejś osoby na podstawie obserwacji faktów, które wraz z jej zachowaniem ulegają zmianie.

Podczas formułowania atrybucji bierzemy pod uwagę trzy rodzaje informacji:

a) zgodność informacji - zbieramy informacje, które dotyczą tego, jak różni ludzie zachowują się wobec takich samych bodźców.

b) wybiórczość informacji - zbieramy informacje mówiące o tym, do jakiego stopnia określona osoba zachowuje się w ten sam sposób podczas kontaktu z różnymi bodźcami;

c) spójność informacji - zbieramy informacje mówiące nam do jakiego stopnia zachowanie jakiejś osoby wobec określonego bodźca jest takie samo mimo upływu czasu i innych okoliczności.

Atrybucja może być dokonana wtedy, kiedy niżej wymienione trzy źródła złożą się na jeden z dwóch różnych wzorców:

a) atrybucja wewnętrzna dokonywana jest wtedy, gdy zgodność i wybiórczość informacji są niskie, a spójność wysoka

b) atrybucja zewnętrzna dokonywana jest wtedy, gdy zgodność, wybiórczość, spójność są wysokie.

c) atrybucja sytuacyjna dokonywana jest wtedy, gdy zgodność jest niska, a wybiórczość i spójność są wysokie.

IV. Stosowanie skrótów poznawczych podczas dokonywania atrybucji.

1)Stosowanie schematów i teorii

Codziennie, kiedy dokonujemy atrybucji przyczynowych, dochodzą do głosu nasze schematy, które wypracowujemy przez całe nasze życie i dzięki nim otrzymujemy to, czego oczekiwaliśmy(szukamy sytuacji, w których określona osoba już kiedyś zachowała się w ten sam sposób).

2)Podstawowy błąd atrybucji: ludzie jako psychologowie atrybucji.

Ludzie z reguły zakładają, że inni zachowują się w pewien określony sposób, ponieważ taki jest ich charakter czy osobowość, a nie, dlatego, że znaleźli się w osobliwej sytuacji czy pełnią określone funkcje.

Podstawowy błąd atrybucji - wyraźna tendencja do obarczania winą czynników wewnętrznych przynależnych do dyspozycji, a niedocenianie roli osobliwych sytuacji.

Powody tego błędu:

a)Rola spostrzeżenia - zauważamy w danej sytuacji tylko osobę a nie określoną sytuację oceniamy ludzi w sposób spostrzeżeniowy jest to tzw. "Wyrazistość spostrzeżeniowa", ludzie są dla nas tacy jakich ich widzimy.

b) Rola kultury - kultura uczy nas preferowania wyjaśnień odwołujących się do dyspozycji.

Wyrazistość spostrzeżeniowa - jest to informacja, skupiająca naszą uwagę; ludzie są skłonni przeceniać przyczynową rolę informacji, która jest wyrazista spostrzeżeniowo.

Atrybucję tworzymy w dwóch etapach:

I) w pierwszym etapie rozpoczynamy od wewnętrznej atrybucji zakładamy przy tym, że zachowanie ludzi wychodzi z ich wnętrza, a nie z sytuacji, w jakiej aktualnie się znaleźli, wewnętrzna atrybucja pojawia się spontanicznie i bardzo szybko.

II) drugi etap to jest usiłowanie modyfikacji tej atrybucji, biorąc pod uwagę te sytuacje, w których znajdowała się dana osoba. Atrybucja ta wymaga dużo wysiłku i wyjątkowego skupienia uwagi.

3) Różnica między aktorem, a obserwatorem - tendencja do spostrzegania zachowania innych jako następstwa ich dyspozycji, gdy wyjaśniamy nasze zachowania tłumaczymy to wpływem czynników sytuacyjnych.

Rola dostępności informacji - aktorzy mają o sobie więcej informacji niż mogą zdobyć obserwatorzy. Atrybucje aktorów wobec siebie często odzwierciedlają czynniki sytuacyjne, bo mają oni większą wiedzę o swoich zachowaniach w różnych sytuacjach aniżeli większość obserwatorów, która ogląda ich w określonych okolicznościach.

4) Atrybucje w służbie ego - wyjaśnienia, które przypisują sukcesy czynnikom wewnętrznym zależnym od dyspozycji, za niepowodzenia zaś obwiniają czynniki zewnętrzne należące do sytuacji.

Dlaczego to robimy?

- swoją samoocenę jesteśmy w stanie podtrzymać wszędzie nawet, jeśli wymaga to odbiegania od realnej rzeczywistości.

- przez ludzi dokonywana jest odmienna atrybucja, ponieważ posiadają informacje z różnych źródeł i stąd wyprowadzają niejednakowe wnioski dotyczące przyczyn danego zachowania;

- atrybucja obronna - wyjaśnienie zachowania, które pozwalają tłumić świadomość np. tego, że jest się śmiertelnym i podatnym na zranienia. Jedną z jej form jest nierealistyczny optymizm - polega na przeświadczeniu ludzi, że rzeczy dobre przydarzą się raczej im niż ich partnerom, a rzeczy złe spotkają innych niż ich samych. Drugą formą tej atrybucji jest wiara w sprawiedliwy świat - zakładamy, że zło dotyka złych ludzi, natomiast dobro dotyka dobrych.

V. Na ile dokładne są nasze atrybucje i wyrażenia.

Im dłużej zna się dana osobę, tym dokładniej jesteśmy w stanie osądzać ją i jej zachowania. Jednak nawet, gdy kogoś znamy bardzo dobrze, tworzą się w naszych głowach wyobrażenia, które odbiegają od doskonałości i pokładamy zbyt wiele wiary w ich precyzje. Błędne o ludziach informacje mogą mieć ogromne konsekwencje.

VI. Dlaczego nasze wyobrażenia są czasem błędne?

Stosujemy podstawowy błąd atrybucji, schematy, którymi się posługujemy.

VII. Dlaczego czasem wydaje się, że nasze wyobrażenia są dokładne?

Ponieważ zawsze widzimy kogoś w określonych i na ogół podobnych sytuacjach, przy czym jest bez znaczenia jak długo trwa nasza obserwacja, gdy nie uwzględniamy wpływu zewnętrznych uwarunkowań na zachowanie. Drugim ważnym powodem jest zasada samospełniającego się proroctwa.