Ojciec wolnych ludzi: opowieść o prymasie Wyszyńskim

Paweł Zuchniewicz

Streszczenie szczegółowe

Ojciec wolnych ludzi: opowieść o prymasie Wyszyńskim rozpoczyna się prologiem, w którym w skrócie przedstawione zostają wydarzenia 1981 roku, a więc momentu, kiedy doszło do porozumień władzy PRL z pierwszym związkiem zawodowym, czyli „Solidarnością”. Obserwatorem tych wydarzeń jest odchodzący już prymas Stefan Wyszyński. 

 Właściwa akcja powieści rozpoczyna się w 1939 roku, już po ataku wojsk niemieckich na Polskę. Stefan Wyszyński, wtedy jeszcze profesor seminarium duchownego ucieka z Włocławka ze swoimi seminarzystami. Chce tam jak najszybciej wrócić, w końcu mu się to udaje, ale przełożeni, ze względu na wydawane przez niego czasopismo i zawarte w nim antyhitlerowskie materiały, obawiają się o jego bezpieczeństwo i zmuszają go do wyjazdu. Przez kolejne lata Wyszyński kilkukrotnie zmienia adres, aby w jak najmniejszym stopniu narażać osoby udzielające mu schronienia. W końcu trafia do ośrodka w Laskach, gdzie później trafiać będą powstańcy warszawscy. Tutaj poznaje przyszłe „Ósemki” Stefana Wyszyńskiego, a więc kobiety, które wybierają świecki model życia konsekrowanego. Bardzo wyrazistą postacią będzie tutaj przede wszystkim Maria Okońska, przyszła założycielka Instytutu Prymasa Wyszyńskiego. Kobiety decydują się na udział w Powstaniu Warszawskim. Niosą wiarę i pocieszenie innym mieszkańcom Warszawy. Cudem ocaleją w powstaniu i wrócą pod opiekę Stefana Wyszyńskiego, którego poproszą o duchową opiekę i przewodnictwo. 

Po wojnie w 1946 roku prymas Hlond przekazuje Wyszyńskiemu informację o nominacji biskupiej. Wyszyński jest w szoku, nie czuje się gotowy do objęcia tak ważnej funkcji, nie chce ponownie opuszczać Włocławka, ale ostatecznie słyszy, że „Ojcu Świętemu się nie odmawia”. Przyjmuje więc nominację, co niekoniecznie spotyka się z entuzjazmem kolegów profesorów z Włocławka. Wielu księży mu zazdrości. Wyszyński jednak chce pogodzić obowiązki biskupa, profesora i przewodnika duchowego. W nowo objętym biskupstwie organizuje bardzo intensywną posługę duszpasterską. Odwiedza kolejne parafie i bierzmuje tysiące osób, które do sakramentu nie mogły przystąpić ze względu na wojnę. Zyskuje sobie coraz większe poparcie w lubelskim środowisku. Wszystko to dzieje się między 1946 a 1947 rokiem, kiedy przez Polskę przetacza się ogromna zmiana polityczna. Sfałszowane wybory na początku 1947 roku wygrywa tzw. Blok Demokratyczny, składający się z PPR, PPS, SL i SD, a więc w zdecydowanej większości partii komunistycznych, lewicowych, które pokonują opozycyjny PSL pod przewodnictwem Stanisława Mikołajczyka. W ten sposób rozpoczyna się okres dominacji władzy komunistycznej w Polsce. Indoktrynacja, walka z kościołem i szereg innych zmian wzbudzają sprzeciw między innymi młodzieży szkolnej w Lublinie, która ratunku przed Urzędem Bezpieczeństwa i milicją szuka w kościele i u biskupa lubelskiego. Wyszyński bez wahania bierze stronę młodzieży, czym zyskuje sobie jeszcze większe zaufanie. Od początku jednak reprezentuje on strategię szukania w każdym człowieku dobra, wygrywania wiarą, a nie dążeniem do walki, która w Polsce doprowadziła jego zdaniem do przelania zbyt dużej ilości bezcennej polskiej krwi. 

Przekonanie to buduje Wyszyński między innymi wśród swojej „Ósemki”. Maria Okońska za jego namową idzie na studia na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Kiedy zostaje aresztowana przez UB, jest bardzo spokojna. Jest przekonana, że aresztowana została w Zwiastowanie, a wypuszczona zostane w Nawiedzenie. Staje się apostołką wśród więźniów, nie udaje się jej złamać przez kilka długich miesięcy. Wzbudza więc zainteresowanie pułkownik Julii Brystygierowej, która słynie z okrucieństwa. Maria robi na niej duże wrażenie, szczególnie ze względu na swoje przekonania, przygotowanie filozoficzne, umiejętność dyskusji, ale i niezachwianą wiarę. Brystygierowa decyduje o wypuszczeniu Marii, a kiedy ta przekonuje ją, że codziennie będzie się za nią modlić, daje jej prywatny numer telefonu. Wyszyński jest pod wrażeniem wiary Marii, ogromnie cieszy się z jej powrotu. 

Pod koniec 1948 roku umiera prymas Hlond. Przed śmiercią dyktuje swojemu sekretarzowi list do papieża, w którym wskazuje Wyszyńskiego na swojego następcę. Nikt jednak o tym liście nie wie. W kurii toczy się dyskusja, czy nadal utrzymane powinno zostać połączenie biskupstwa gnieźnieńskiego i biskupstwa warszawskiego. Wyszyński jest zwolennikiem rozdziału, który umożliwiłby biskupom bycie bliżej wiernych. Jest to stanowisko większości. Szybko okazuje się jednak, że papież podtrzymuje połączenie biskupstw, a prymasem mianuje Wyszyńskiego. Ten po raz kolejny jest w szoku, kiedy kardynał Sapieha przekazuje mu tę informację. UB planuje pierwszy zamach na prymasa, na szczęście udaremniony. Maria Okońska odwiedza po roku Brystygierową i daje jej w prezencie Ewangelię. Ta z kolei prosi o spotkanie z Prymasem, do którego dochodzi. Wyszyński i Brystygierowa stoją na swoich stanowiskach, natomiast są dla siebie bardzo uprzejmi. Po tym spotkaniu Brystygierowa poleca towarzyszom z UB jeszcze uważniej obserwować Wyszyńskiego i prowadzić akcję inwigilacyjną. 

Wyszyński decyduje się na podpisanie porozumienia z komunistami, co spotyka się ze sporym niezrozumieniem i dezaprobatą ze strony części kleru, jak i wiernych. Wyszyński jest przekonany, że jedynie w ten sposób może walczyć o miejsce Kościoła w PRL. Umiera kardynał Sapieha. Kazanie na jego pogrzebie, które wygłasza Wyszyński, robi ogromne wrażenie na młodym jeszcze wtedy księdzu Karolu Wojtyle. Prezydent Bierut chce aresztować kardynała Wyszyńskiego, ale zezwolenia na to nie wydaje Stalin. 

W 1953 roku po śmierci Stalina zostaje wydany rozkaz internowania prymasa Wyszyńskiego. Zostaje on najpierw przewieziony do Rywałdu, a potem do Stoczka. Uniemożliwione zostaje mu jakiekolwiek niesienie posługi kapłańskiej, nie ma kontaktu z nikim z zewnątrz, do opieki nad nim przydzieleni zostają ksiądz i siostra, którzy zmuszeni są do współpracy z UB. Na Jasnej Górze zainicjowane zostają modlitwy za Prymasa. Maria Okońska jeszcze raz wykorzystuje swoją znajomość z Brystygierową, aby przesłać do Prymasa paczkę ze żłóbkiem z Dzieciątkiem Jezus i Hostią na Boże Narodzenie. Władza próbuje po dwóch latach złamać Prymasa. Nie udaje się to jednak. W 1955 roku Wyszyński zostaje przewieziony do klasztoru nazaretanek w Komańczy, gdzie zyskuje znacznie większą wolność. Może przyjmować gości, może spacerować po górach. Odwiedza go m.in. Maria Okońska, która przekonuje go do napisania tekstu ślubów jasnogórskich, które mają być odnowione z okazji 300-lecia zawierzenia Polski Maryi przez króla Jana Kazimierza. Umiera prezydent Bierut. Władzę w partii PZPR przejmuje Wiesław Gomułka, z którego rozkazu uwolniony zostaje prymas Wyszyński. Triumfalny powrót Prymasa staje się dla wielu wiernych okazją do zamanifestowania swojej wiary. W gronie witających Wyszyńskiego przed pałacem w Warszawie jest m.in. Emilia Paderewska-Chrościńska, która jest ginekologiem pracującym wbrew zasadom władzy ludowej, namawiającej Polki do aborcji. Wyszyński po powrocie zarządza Nowennę Maryjną, organizuje nawiedzenie polskich domów przez obraz Matki Boskiej Jasnogórskiej. Jedzie w końcu do Rzymu, aby przekonać do swoich racji papieża Piusa XII. Częściowo mu się to udaje. W Polsce cały czas musi toczyć trudną walkę z władzami krajowymi. W 1958 roku wręcza Karolowi Wojtyle nominację na biskupa krakowskiego. Ten młody jeszcze ksiądz od razu wzbudza jego zainteresowanie swoim nietypowym zachowaniem, współpracą z młodzieżą, podróżowaniem. Umiera papież Pius XII, na jego miejsce wybrany zostaje Jan XXIII, który bardzo sprzyja Polsce i stara się zrozumieć punkt widzenia Wyszyńskiego. Umiera arcybiskup Baziak, Wojtyła zostaje arcybiskupem krakowskim. Bierze udział w Soborze Watykańskim II zwołanym przez Jana XXIII. Szybko zyskuje sobie wielu przyjaciół wśród dostojników kościelnych z innych krajów, co nie uchodzi uwadze Wyszyńskiego. W kraju jednak, mimo wielu zabiegów ze strony władzy, Wojtyła zawsze trzyma się pół kroku za Wyszyńskim. W 1977 roku, kiedy Wyszyński jest bardzo chory, Wojtyła jako arcybiskup zarządza za niego modlitwy w całym kraju. W 1978 na papieża zostaje wybrany Jan Paweł I, który jednak bardzo szybko umiera. Podczas kolejnego konklawe, ku początkowemu zdumieniu Wyszyńskiego, pojawia się kandydatura Wojtyły. Zostaje on wybrany na kolejnego papieża i przyjmuje (za sugestią Wyszyńskiego) imię Jana Pawła II. W 1979 roku papież udaje się z pierwszą wizytą do Polski, co staje się przyczynkiem do kolejnej demonstracji wiary Polaków. W 1981 roku Prymas Wyszyński jest już bardzo chory. Kiedy dochodzi do zamachu na papieża, nikt nie wie, jak mu przekazać tę informację. Dochodzi do rozmowy telefonicznej Wyszyńskiego z Janem Pawłem II, która zdaniem najbliższych współpracowników przynosi Prymasowi ukojenie. Stefan Wyszyński umiera 28 maja 1981 roku. W epilogu powieści pojawia się jeszcze informacja o synu jednego z urzędników UB, który inwigiluje Jerzego Popiełuszkę. 

Potrzebujesz pomocy?

Współczesność (Język polski)

Teksty dostarczone przez Grupę Interia. © Copyright by Grupa Interia.pl Sp. z o.o. sp. k.

Opracowania lektur zostały przygotowane przez nauczycieli i specjalistów.

Materiały są opracowane z najwyższą starannością pod kątem przygotowania uczniów do egzaminów.

Zgodnie z regulaminem serwisu www.bryk.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.

Korzystanie z portalu oznacza akceptację Regulaminu.

Polityka Cookies. Prywatność. Copyright: INTERIA.PL 1999-2021 Wszystkie prawa zastrzeżone.