Tęsknotę za czymś odczuł każdy z nas. Jest ucieleśnieniem braku tego, co kochaliśmy – czy to pewnej osoby, czy miejsca, w którym żyliśmy lub uwielbialiśmy odwiedzać. Tęsknota często zmusza nas do przemyśleń i pozwala wracać myślami do cudownych chwil. Jest siłą budującą, motywuje nas do działania, by zbliżyć się do celu i wypełnić pustkę w naszym sercu; bywa też wręcz chorobliwa, kiedy nieustannie zaprząta nam myśli, mimo iż to, co było kiedyś, już nie wróci. Stanowisko co do problemu, czy tęsknota jest siłą budującą czy niszczącą jest więc dwojakie – zależy od perspektywy i sytuacji, w jakiej znalazł się człowiek.

O tęsknocie na emigracji czytamy w przytoczonym fragmencie „Lalki” Bolesława Prusa. Główny bohater, Stanisław Wokulski, opisuje swoje przeżycia i trudności, z którymi zmagał się, kiedy wyjechał na wojnę w Bułgarii, by dorobić się handlem. Miejsca, w których bywał, przypominały mu o ojczyźnie. Tęsknota jednocześnie motywowała go do pracy – podczas robienia interesów nie myślał o kraju  – ale również nie pozwalała na spokój w duszy, gnieżdżąc się w jego sercu i dokuczając mu, nawet jeśli z zewnątrz wydawał się radosny a na jego twarzy gościł uśmiech.

Jednym z głównych wątków całej powieści jest relacja Wokulskiego z Izabelą Łęcką. Stanisław odkąd tylko zobaczył ją po raz pierwszy w teatrze, tęskni za nią nieustannie. Mimo niedostępności widzi ją jako ideał, imponuje mu jej piękno i maniery, pragnie przekupić ją prezentami. Może sobie na to pozwolić dzięki majątkowi, którego dorobił się po wyjeździe na Bułgarii, jak i znakomitym umiejętnościom kupieckim – rozbudowie sklepu, spółce z Cesarstwem. Tęsknota do Izabeli i jej nieodwzajemniona miłość staje się wręcz chorobliwa, ponieważ trwa zdecydowanie zbyt długo. Człowiek w takim stanie nie może poprawnie funkcjonować. Tęsknota w przypadku Wokulskiego jest zatem siłą niszczącą, ponieważ dominuje jego życie i decyduje o irracjonalności jego działań, a nawet prowadzi do prób samobójczych.

Tęsknota o utraconej miłości jest jednym z najczęściej pojawiających się motywów w życiu człowieka. Nie zawsze jednak kończy się tragicznie, jak w przypadku Wokulskiego. Przykładem tęsknoty budującej życie i nadającej mu sens jest postać Tadeusza z opowiadania „U nas w Auschwitzu” autorstwa Tadeusza Borowskiego. Opowiadanie składa się z kilku listów, które narrator, a zarazem główny bohater Tadek, adresował do ukochanej kobiety, Tuśki. Opowiada jej o swoim codziennym życiu, kiedy z Birkenau zostaje przeniesiony do Auschwitz, aby uczyć się na sanitariusza. Chwyta się wielu robót, rezygnuje z wielu wygodnych posad, by szukać szansy na spotkanie z ukochaną, mając nadzieję, że już wkrótce się zobaczą i wspólnie spędzą przyszłość, z dala od murów obozu.

Na podstawie tych przykładów możemy stwierdzić, że tęsknota ma wiele oblicz. Zdecydowanie motywuje do pracy, przypomina o cudownych chwilach i uświadamia, jak wielką wartość miało to, co straciliśmy, jednak może przerodzić się w przewlekłą chorobę. Krótkotrwała tęsknota jest więc siłą budującą i pozwala cieszyć się nadchodzącym szczęściem, gdy dotrzemy do celu. W przypadku gdy staje się to niemożliwe, osoba, która nie jest w stanie się jej wyzbyć lub chociażby osłabić jej wpływ na umysł i duszę, nie potrafi być szczęśliwa.