Jan Kochanowski nazwany "ojcem literatury polskiej" napisał "Treny" w 1580 roku. Cykl 19 liryków powstał po śmierci córki Urszulki jako wyraz ojcowskiego cierpienia. Są to teksty nawiązujące do starożytnej tradycji utworów poświeconych pamięci zmarłych. Kochanowski przetworzył tę tradycję, po raz pierwszy w literaturze bohaterem trenu jest dziecko, a nie zasłużona osoba jak król czy polityk.

"Tren" I to rodzaj wstępu. Poeta wzywa "wszytki płacze", by pomogły mu opłakiwać córeczkę. Kochanowski stwierdza, że życie ludzkie przynosi wiele cierpienia, jest zagubiony, mówi: "Nie wiem co lżej: czy w smutku jawnie żałować, Czyli się z przyrodzeniem gwałtem mocować?". W "Trenie VI" ojciec porównuje Urszulkę do greckiej poetki Safony: "Safo słowieńska". Poeta chciał, by dziewczynka była dziedziczką jego lutni, czyli jego talentu pisarskiego. Przedstawia Urszulkę jako zdolną poetkę, przedwczesna śmierć nie pozwoliła rozwinąć jej talentów. Zwraca się do dziecka czule: "wdzięczna szczebiotko droga !". "Tren IX" ukazuje kryzys światopoglądowy Kochanowskiego. Poeta przywołuje poglądy stoików, które głosiły niepodawanie się rozpaczy, zachowanie dystansu do niepowodzeń. Mądrość stoików okazała się bezużyteczna, zrozpaczony ojciec nie potrafił zastosować filozofii życiowej w chwili utraty bliskiej osoby, w chwili osobistego nieszczęścia. "Tren X" jest obrazem zagubienia poety. Podmiot czuje się niepewnie, ulega zachwianiu jego wiara chrześcijańska, pogrążył się w bólu. Zwraca się do Urszulki: "Gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest", prosi o ukazanie się we śnie, żeby potwierdzić, że gdzieś jednak dziewczynka żyje. "Tren XIX" przynosi uspokojenie. We śnie ukazuje się zmarła matka poety z Urszulką na ręku i zapewnia syna, że dziewczynka żyje. Napomina syna, żeby nie ulegał rozpaczy, apeluje do jego rozumu:

"zagródź drogę do serca upadkowi swemu;

Ludzkie przygody/ ludzkie noś".

Rada matki, by po ludzku znosił to, co się może przydarzyć w życiu, pozwala mu na ukojenie i pogodzenie się z rzeczywistością. "Treny" są uznawane za szczytowe osiągnięcie liryki Kochanowskiego. Wykorzystał w utworach doskonałą znajomość antyku, stosuje archaizmy. W "Trenach" można znaleźć takie środki poetyckie jak porównania, apostrofy, peryfrazy, pytania retoryczne, anaforę. Autor często odwołuje się do mitologii, filozofii antyku. Posługuje się wierszem ciągłym, jedenasto- lub trzynastozgłoskowcem. Utwory opatrzone są numerami rzymskimi, ostatni tren otrzymał tytuł : "Tren XIX albo Sen".