Temat: Literackie wizje rewolucji oraz ich funkcje. Omów zagadnienie, odwołując się do trzech wybranych przykładów. 

Rewolucja (z łaciny revolutio - przewrót) jak podaje słownik PWN jest to gwałtowna zmiana ustroju politycznego i  organizacji społecznej, odbywająca się przy stosunkowo szerokim udziale społeczeństwa i przy zastosowaniu środków pozaprawnych. Wiele wczesnych studiów nad rewolucją skupiało się zazwyczaj na czterech klasycznych „Wielkich Rewolucjach”, postrzeganych jako sławne i niekontrowersyjne przykłady pasujące do wszystkich definicji rewolucji: wielka rewolucja (1688), rewolucja francuska (1789–1799), rewolucja rosyjska (1917) i chińska rewolucja (1927–1949). Wraz z upływem czasu termin ten zaczęto stosować  także w odnieśieniu do spraw pozapolitycznych, okresłając gwałtowną, dużą zmianę. Rewolucja od zawsze budziła grozę, ale zarazem fascynowała. Inspirowała artystów. Paul Hewson powiedzial: "Jeśli chcesz zaczynać rewolucję, to lepiej zacznij ją w swoim własnym domu i sposobie myślenia " Słowa te nawołują do przemyślenia zasadności rewolucji. To z czym ona się wiąże. Nakazuje spojrzeć na rewolucje także poprzez pryzmat śmierci, bólu, cierpeinia ponieważ rewolucja to nie tylko walka o wzniosłe idee. Ethos rewolucji buduje epoka romantyzmu, wyraźnie zaznaczając rolę Wielkiej Rewolucji Francuskiej w kształtowaniu nowoczesnego, romantycznego światopogładu. To własnie wtedy najchętniej podejmowano się tego tematu. Jednym z utworów rewolucyjnych jest"Marsylianka"  - pieśn skomponowana przez Rongeta de Lisle, która miała podrywać ludzi do walki z absolutyzmem o wolnośc, równość, braterstwo. Trzy lata po powstaniu została oficjalnie uznana narodowym hymnem Francji. W Polsce temat rewolucji w swoich utworach poruszali m.in. Stanisław Ignacy Witkiewicz w "Szewcach", Zygmunt Krasiński w "Nie-Boskiej Komedii" którzy w swoich utworach opisują temat rewolucji oraz wszystko co się z nią łaczy. Szczególną uwagę zwracają na okres po przejęciu władzy przez buntowników, włączając w to kontrrewolucję czyli działanie, które jest następstwem rewolucji. Wiąże się ono najczęściej z jej upadkiem, powrotem do stanu sprzed rewolucji. Przykładem kolejnej lektury opisującej rewolucję jest "Folwark Zwierzęcy" Georga Orwella, utwór wyraźnie inspirowany wydarzeniami rewolucji październikowej w Rosji. Lektury te ukazują skutki rewolucji, łączy je krytyczne przedstawienie rewolucji, która zawsze prowadzi do jej upadku. Na przykładzie wyżej wymienionych utworów chciałbym państwu przedstawić następującą tezę: rewolucja pomimo różnej kreacji, zawsze zmierza do zburzenia dotychczasowej wizji świata.

Pierwszym z przykładów ktorym chciałbym sie posłużyc jest Nie-Boska Komedia Zygmunta Krasińskiego. Krasiński był przedstawicielem jak mu się przynajmniej wydawało, ginącego świata arystokratów, wnikliwy obserwator dziejów, który ze szczególnym zaintereoswaniem analizował mechanizmy przeróżnych przewrotów społecznych. W rewolucji widział przede wszystkich maskaradę motłochu ogarniętego żądzą krwi, diabelska, demniczą siłę wyzwalającą w człowieku najbardziej prymitywne instynkty. Jego przemyślenia i sposób postrzegania rewolucji został zawarty w Nie-Boskiej Komedii gdzie podczas wędrówki Henryka po obozie buntowników Henryk dostrzega prymitywność rewolucjonistów. Rewolucjonistami są chłopi, rzemieślnicy, robotnicy fabryczni, lokaje. Skierowana jest ona przeciwko „Bogom, królom i panom”, a więc przeciwko klasom posiadającym oraz przeciwko wszystkim dotychczasowym wartościom: religii, filozofii i sztuce. Głownym hasłem buntowników jest „Chleba nam, chleba, chleba! – Śmierć panom, śmierć kupcom – chleba, chleba”, buntownicy dążą do odwrócenia ładu. Chcą zabrać władze arystokracji i zaprowadzić własne, pogańskie rządy. Rewolucja w Nie-Boskiej Komedii jest ustylizowana na wzór Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Świadczą o tym funkcjonujące w obrębie tekstu charakterystyczne rekwizyty – czapka frygijska i motyw tańca wolności. W dramacie Krasińskiego rewolucjoniści tańczą, ale wokół szubienic, manifestując w ten sposób żądzęmordu i zniszczenia. Kraśiński odwołuje się w swoim utworze do filozofii dziejów, która opiera się na prowidencjalizmie. /// poglądzie który zakłada, że świat rozwija się według "wyższego" boskiego planu/// . Wszystko, co dzieje się, zostało wcześniej misternie obmyślone i jest  jedynie stopniowym spełnieniem się boskiego sceniariusza, nad którym czuwa Boska Opatrzność. Rewolucja została przedstawiona jako niedoskonałe dzieło ludzkie kwestionujące całe boskie universum. Rewolucja ma w tym utworze przestrzegać przed pycha, uczy pokorności wobec Boga czego potwierdzeniem jest np. Pojedynek Pankracego z Henrykiem. Polemika obu bohaterów nie przynośi żadnych konkretnych wniosków. Nikt nie przegrywa, ale też nikt nie zwycieża gdyż rację ostateczna ma tylko Bóg.

Kolejny przykład pochodzi z książki Georga Orwella Folwark Zwierzęcy. Folwark jest inspirowany wydarzeniami Rewolucji Pazdziernikowej w Rosji (1917). Odniesienia widzimy w samych bohaterach utworu – Snowball jest uosobieniem Trockiego, Major pełnego ideałów Lenina, a Napoleon Stalina. Pisarz, przenosząc akcję do świata zwierząt, które zbuntowały się przeciwko władzy człowieka i własnemu uciskowi, przedstawia metody, dzięki którym świnie osiągnęły szereg przywilejów, ograniczając jednocześnie prawa pozostałych zwierząt. Kluczowym słowem jest tutaj manipulacja, oraz dowolna interpretacja i zmiana podstawowych praw animalizmu nakreslonych przez majora. Władze łatwo zdobyły świnie argumentując ją swoją wyższościa (jako pierwsze opanowały sztukę czytania i pisania). Folwark przejawia cechy militaryzacji panstwa – Napleon dysponuje armią wyszkolonych w izolacji psów, które wykonują każde z jego poleceń. Pozostałe zwierzęta są zastraszane. Władza początkowo należąca do ludu zmienia sie w władze opartą na autorytecie Napoleona – jemu przysługują wszystkie decyzje, które mają charakter ostateczny. Mieszkańcy są nieustannie przekonywani o nieomylności władcy, dzięki wprawnej demagogii Squelera. Kolejnym narzedziem, którym posługują się świnie jest propaganda. Tak jak za czasów komunizmu mieszkancy sa przekonywaniu o nieustannym pasmie sukcesow, które odnoszą jednak racje żywnosciowe i ogólna jakość życia wciąż spadają. Sama postać Napoleona jest ukazana wrecz uzurpatycznie, nadaje sobie najwyzsze odznaczenia, jest określany jako "Ojciec Wszystkich Zwierzat", "Postrach Ludzkosci" itp. Rewolucja ukazana w Folwarku burzy dotychczasowy porzadek, i zaprowadza jeszcze gorsze rzśdy świń. Symboliczna znaczenie ma ostatnia scena podczas której świnie siedzą z ludzmi przy jednym stole, a obserwujacy tą scenę zwierzęta z trudnością odrozniają swoich byłych oprawcow od nowych. Pisarz obnaża mechanizmy systemów totalitarnych takich jak komunizm. Ukazuje metody dochodzenia do władzy i sposoby jej utrzymania. Analizuje też kolejne etapy przewrotów rewolucyjnych, które rozpoczynają się propagandą porywającej ideologii, poświęceniem prawdziwych ideowców, demokracją, a prowadzą do dyktatury uzurpatorów. W utworze można odnaleśc elementy satyry, nie bez powodu komunisci sa zilustrowani jako swinie. Orwell szczegolna uwage zwraca na hipokryzje wladzy, uczy ze rewolucja nie zawsze prowadzi do poprawy bytu. Czesto pociąga za sobą dotkliwe skutki, a hasła równości są utopijne gdyż w naturę człowieka wpisana jest chec dominacji, posiadania wiekszej ilosci dobr od innych. Podstawową funkcją zaprezentowanej rewolucji jest przestroga przed ślepą wiarą w teorie rodzaju "animalizmu" ukute przez przywódców tylko po to, by zniewolić ludzi.

Mój ostatni przykład pochodzi z "Szewców". Witkacy pokazuje społeczeństwo w stanie rewolucyjnych przemian. Przedstawia kolejno trzy przewroty. Pierwszy dokonany jest przez Prokuratora, który posłużył się „Dziarskimi Chłopcami” a symbolizuje on przewrót faszystowski wynikły z podziałów społecznych i niezadowolenia robotników. Kolejna rewolucja jest przeprowadzona przez szewców dowodzonych przez Sajetana – ta odzwierciedla rządy komunistów. Trzeci i ostateczny przewrót zostaje dokonany przez Hiper-Robociarza i dwóch dygnitarzy: Towarzysza X oraz towarzysza Abramowskiego, nastaje kolejny system totalitarny, w pełni zmechanizowany. Przewrót polityczny w dramacie został ukazany w sposób groteskowy i zdeformowany, ale przez to jeszcze bardziej przerażający. Dramat można odczytywać jako przegląd ustrojów i reżimów sprawowania władzy, pomiędzy którymi zmiany dokonywane są na drodze rewolucji. Witkacy w bardzo trafny sposób wskazał na uniwersalne prawidłowości, które można zaobserwować przy niemal każdym przewrocie społecznym czy politycznym.

Po pierwsze rewolucja prawie zawsze prowadzi do kontrrewolucji. W Szewcach widać to za każdym razem, gdy dochodzi do zamiany władzy. Im bliżej końca dramatu, tym rewolty są coraz bardziej brutalne. Poczynając od aresztowania szewców przez „Dziarskich Chłopców” do zabójstwa Sajetana przez Hiper-Robociarza. Kolejna zaleznoscia ktora ujawnia Witkacy jest korzysc ktora w ostatecznosci odnosza zwierzchnicy. W dramacie ukazane na przykladzie Towarzyszy ktorzy przejmuja wladze zdobyta przez hiper-robociarza. Trzecią i powszechnie znaną zasadą, którą można zaobserwować przy każdej rewolcie jest zasada: „Rewolucja pożera własne dzieci”. Witkacy ukazał w dramacie, iż zawsze po dokonanym przewrocie w obozie zwycięskim dochodzi do sporów o sprawowanie władzy. Uwidocznił to na przykładzie Szewców, których przywódca Sajetan cudem przeżył zamach z rąk I Czeladnika. Uderzenie siekierą w głową w prawdzie nie zabiło Tempe, ale pozbawiło go przytomności i władzy. Ostatnim spostrzeżeniem Witkacego na temat rewolty jest kwestia zamiany poglądów rewolucjonistów, gdy ci już znajdą się u władzy. Dostrzegł to Sajetan, kiedy jego Czeladnicy, wcześniej przepełnieni wzniosłymi ideałami równości zaczęli upajać się władzą i związanymi z nią przywilejami i wygodami. W „Szewcach” Witkacy po raz pierwszy zawarł tak liczne i ewidentne aluzje do historii Polski. Mimo to jednak dramat ma wymiar uniwersalny. Mówi o przemianach, jakie zachodzą nie tylko w Polsce, ale w całym świcie. Pokazuje rewolucje jako cos przejsciowego, sile niszczaca ktora prowadzi do kolejnej rewolucji.

Niezależnie od epoki i okoliczności rewolucja nigdy nie jest dobrym wyjściem. W utworach przedstawionych przeze mnie autorzy dobitnie ukazali jej niszczycielska moc. Zawsze zachodza pewne zaleznosci, które starałem sie ukazac za pomoca dramatu Wyspiańskiego, rewolucjonisci walczacy z oprawca po zdobyciu wladzy upodabniaja sie do nich zaprowadzajac rzady oparte na terrorze co dobrze ukazal Orwell w Folwarku Zwierzecym. Wszystko to spowodowane jest natura czlowieka, ktorej czescia jest chec dominacji. Wszystkie przedstawione przeze mnie utwory spełniaja jedną podstawową funkcje: ucza ze rewolucja nie jest dobrym rozwiazaniem, wiąże sie z chaosem i pogorszeniem sytuacji. Impuls do rewolucji czesto wychodzi od warstwy "ograniczanej" przez warstwe "posiadajaca" owe ograniczenie powoduje ze warstwa wyzyskiwana nie jest zdolna do objecia wladzy i zaprowadzenia rzadow, kieruje nimi jedynie chec zemsty, a ich plany sa utopijne i nie mozliwe do realizacji. Taki obraz rewolucjonistow zaprezentowal nam Krasinski w Nie-boskiej komedii.  Na podkreślenie tych słów chciałabym powtórzyć za Dostojewskim, iż rewolucja zawsze będzie zbrodnią, może przynieść wyłącznie zniszczenie, zagładę wczorajszego świata i stworzyć w jego miejsce równie koszmarną rzeczywistość.