Henryk Rzewuski pochodził z magnackiej rodziny i urodził się szczególnego dnia - 3 maja 1791 roku. Jak opisano, jego ojciec stwierdził wtedy, że narodził się właśnie największy przeciwnik uchwalanej właśnie w Warszawie konstytucji. Namaszczony w ten sposób w chwili przyjścia na świat przyszły pisarz, rzeczywiście wsławił się tym, że tradycja sarmacka była mu szczególnie bliska i trzymał się tego konsekwentnie przez całe swe życie.

Henryk Rzewuski - biografia

Henryk Rzewuski, noszący pseudonim Jarosz Bejła, był prawnukiem hetmana wielkiego koronnego Wacława Rzewuskiego, a synem wybitnego pisarza politycznego i posła. Odczuwał to dziedzictwo rodowe jako zobowiązanie do zachowania tradycji i zapamiętany został jako człowiek kontrowersyjny w swym przywiązaniu do sarmackiej tradycji z jej wszelkimi niechlubnymi naleciałościami, z niechęcią do reform społecznych na czele. 

Przylgnęły do niego określania rycerza spraw przegranychfanatyka dawnej Polskiczy don Kichota wstecznictwa. Łatwo bowiem było Henryka Rzewuskiego, uosobienia anachronicznych poglądów, sławnego z bezceremonialnych prowokacyjnych wypowiedzi zaszufladkować i oznaczyć pojęciem: zacofany fanatyk. Rzecz jednak w tym, że takiemu zaklasyfikowaniu tego pisarza przeszkadzały jego niepokojąco trafne diagnozy dotyczące apatii i zagubienia Polaków połowy XIX wieku. 

Jakkolwiek był on kontrowersyjną personą, na pewno zignorowanie jego atutów byłoby wielką niesprawiedliwością. Pisarz przyszedł na świat w typowo sarmackiej rodzinie, odebrał stosowne dla swego stanu wykształcenie - domowe i niesystematyczne, uzupełniane jednak podczas podróży po Europie, które stały się jego udziałem - również w sposób typowy dla szlachcica, który niczym Mikołaj Doświadczyński z powieści Krasickiego "miał zaznać świata". 

To, że wyłamał się ze sztampy na tyle, by pisać, zawdzięcza polska literatura samemu Adamowi Mickiewiczowi, który spotkawszy Rzewuskiego u wspólnych znajomych i wysłuchawszy jego opowieści, sam go do tego namówił, kładąc tym - w 1830 roku - kamień węgielny pod budowlę odrodzonej tradycji romantycznych gawęd szlacheckich, które sypnęły się po Pamiątkach Soplicy, Henryka Rzewuskiego. 

Był to niezwykły debiut, "młody autor" miał już wtedy bowiem 48 lat. Kolejne dzieła Rzewuskiego nie wywołały już tak wielkiego entuzjazmu, zbyt wyraziście była w nich zarysowana sceptyczna postawa autora wobec teraźniejszości i niewesołe pytanie o przyszłość. Wyznaję szczerze, że tym samym uwielbiam wielkich naszych przodków, czuję wstręt do ich potomków. Między nimi a mną cóż może być wspólnego- pisał Rzewuski wprawiając w konsternację swych czytelników. 

Trudno było w tym dostrzec ukryte intencje pisarza, który ambitnie zakładał obudzić rodaków z intelektualnego i moralnego letargu, zmusić ich do refleksji i wyrwać z odrętwienia. Niezrażony niepowodzeniami - pisał i to wiele. W jego twórczości znajdziemy wiele naprawdę wartościowych pozycji i to z szeroko rozumianego zakresu; pisał zarówno dzieła filozoficzne, moralne i publicystyczne, jak i pozostawił po sobie najwybitniejszą prozę swej epoki. 

Mimo tego przylgnęła do niego opinia zdrajcy narodowego i pisarza marnującego swój wielki talent. Tę pierwszą część niechlubnego wizerunku Rzewuski zawdzięcza postawie wobec kwestii niepodległości Polski, którą uznał za straconą na zawsze i w związku z tym remedium na upadek i zatracenie tradycji narodowej szukał... w Rosji, nie traktując jej jako państwa zaborczego, a gwaranta przetrwania tożsamości narodowej Polaków w ramach wielkiej słowiańskiej wspólnoty, na której czele Rosja stanie. 

Stąd kontrowersyjny przebieg kariery Rzewuskiego, w którego życiu były zarówno służba w wojsku Księstwa Warszawskiego, jak i członkostwo w petersburskiej loży wolnomularskiej Orzeł Biały, służba jako urzędnik namiestnika carskiego Paskiewicza i redagowanie "Dziennika Warszawskiego" od 1851 roku, gdy stanowczo gazeta ta do postępowych i podtrzymujących ducha narodowego nie należała. Jeden z najbardziej kontrowersyjnych i wymykających się łatwej ocenie pisarzy polskich zmarł 28 lutego 1866 w Cudnowie na Wołyniu.

Henryk Rzewuski - twórczość 

Henryk Rzewuski znany jest z następujących dzieł:

·         Pamiątki JPana Seweryna Soplicy, cześnika parnawskiego(1844-1845)

·         Mieszaniny obyczajowe(1841-1843) pod pseudonimem Jarosza Bejły

·         Listopad(1845-1846)

·         Zamek krakowski(1847-1848)

·         Teofrast polski(1851)

·         Adam Śmigielski(1851)

·         Rycerz Lizdejko(1852)

·         Zaporożec(1854)

·         Pamiętniki Bartłomieja Michałowskiego(1855-1857)

·         Próbki historyczne(1868)

·         Uwagi o dawnej Polsce przez starego Szlachcica Seweryna Soplicę Cześnika Parnawskiego napisane 1832 r. (rękopis - wyd. 2003).