Maria Konopnicka to właściwe nazwisko pisarki, ale często podpisywała swe utwory pseudonimami między innymi Jan Sawa. Uprawiała różne gatunki literackie: nowelę i publicystykę. Szczególne miejsce w jej twórczości zajmują utwory skierowane do dzieci i młodzieży. Zajmowała się także przekładem tekstów i krytyką.

Odbyła liczne podróże. Jeździła do Włoch, Niemiec, Francji, Austrii, Szwajcarii i Czech.

Twórczość Konopnickiej zajmuje ważne miejsce w literaturze pozytywistycznej, niegdyś była tematem polemik. W jej dziełach można odczuć silne wpływy romantycznej poetyki. Utwory Konopnickiej wyróżnia mający swe źródło w romantyzmie motyw sprzeciwu wobec wszelkim zagrożeniom wolności jednostki, bowiem pisarka wyraźnie staje na straży prawa do niezależności nie tylko pojedynczego człowieka, ale także całego społeczeństwa. Dzieła Konopnickiej mają różnoraki wydźwięk, bo nie brak w nich elementów prometejskich, ale jest też dydaktyzm i moralizatorstwo. Poetkę inspirował folklor, toteż w jej pracach często występują motywy ludowe, ale nie stroni od Biblii czy literatury europejskiej. Dzieła Konopnickiej są ściśle związane z realiami, dlatego poruszają aktualne problemy zwłaszcza te, z którymi zmagała się najniższa warstwa społeczeństwa, jak: ubóstwo, analfabetyzm, głód i demoralizacja. Zatem wszystkie te bolączki ówczesnego społeczeństwa, które odbierały jednostce jej podstawowe prawa.

Najpopularniejszy utworem Konopnickiej jest bez wątpienia "Rota". Zaczyna ją następujący wers: "Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród". Poetka składa w nim deklarację bezwzględnej wierności rodzinnej ziemi i daje dowód najwyższego patriotyzmu. "Rota" to wiersz odezwa, utwór zagrzewający do buntu i stawiania oporu zaborcy. Poprzez refren "Tak nam dopomóż Bóg" poetka z jednej strony podkreśla znaczenie religii w dziejach narodu, a z drugiej umacnia złożoną deklarację, powołując niejako Boga na świadka i gwarant wypełnienia słów przysięgi. Wiersz został napisany pod wpływem prześladowań w zaborze pruskim, a tuż po wyzwoleniu pretendował do miana hymnu narodowego, jako zapis uczuć powstałych w sercach zniewolonego, ale wiernego swej ojczyźnie narodu.