Literatura polska bardzo często sięgająca do wartości uniwersalnych, metafizyki ludzkiej kondycji, wolności bardzo często wykorzystywała motywy antyczne dla właściwego zobrazowania przekazywanych idei. W zależności od epoki i obowiązujących w niej prądów intelektualnych, na pierwszy plan wysuwały się różne toposy (miejsca wspólne w kulturze, powtarzające się obrazy, schematy obrazowe- np. topos wędrówki) i motywy.

W renesansie, epoce humanizmu, filozofii stoickiej bardzo popularny był wywodzący się z twórczości Wergiliusza motyw arkadyjski. Podobnie w epokach późniejszych- choćby w romantyzmie, gdzie mityczna Arkadia przestała być wymyśloną, nieistniejącą krainą, i przemieniła się w wyobrażenia utraconej ojczyzny- wolnej, szczęśliwej, żywej. Nawiązania do Arkadii- upragnionej krainy szczęśliwości, harmonii człowieka, zwierząt i natury odnajdujemy np. w twórczości Mikołaja Reja ("Żywot człowieka poczciwego"), a przede wszystkim w licznych pieśniach Jana Kochanowskiego ("Pieśń świętojańska o Sobótce"). Później ten przetworzony już nieco motyw ożyje w klasycyzujących sielankach F. Karpińskiego ("Laura i Filon"). Jako utracona ojczyzna, Arkadia objawiać się będzie w wersach Mickiewiczowskiej epopei- "Panu Tadeuszu". Warto zauważyć, że oprócz nawiązania tematycznego, wymienione utwory bazują także na klasycznych, antycznych gatunkach- pieśń, sielanka, epos.

Motywy prometejskie są charakterystyczne dla całej epoki romantycznej, gdzie poświęcenie Prometeusza dla dobra ludzkości zostało powiązane z tradycją chrześcijańską, męczeńskim odkupieniem i stało się wraz z mesjanizmem stałym elementem poezji tyrtejskiej (męczeńskiej, zagrzewającej do walki- nazwa również wywodzi się z antyku, od greckiego poety- Tyrtajosa), a także innej liryki z okresu zniewolenia Polski przez zaborców. Najlepszym przykładem są tu oczywiście utwory z twórczości Mickiewicza (por. III część Dziadów, postać Konrada), ale także późniejsze- np. u Kasprowicza w "Hymnach".

Motywy tyrtejskie obecne były również w poromantycznych epokach, m.in. u Elizy Orzeszkowej- "Gloria victis" (z jęz. łacińskiego: chwała zwyciężonym) i Władysława Broniewskiego (słynny wiersz "Bagnet na broń").

Mitologia i kultura antyczna są niezaprzeczalnym źródłem kultury europejskiej, kształtowanej później także przez wpływy nowej religii i światopoglądu- chrześcijaństwa. Nie dziwi więc, że występujące w niej motywy są tak bardzo żywe i tak często wykorzystywane. Stały się paradygmatem obrazów i symboli, dzięki którym mogą się porozumiewać wszyscy członkowie naszego kręgu kulturowego. Postaci, obrazy, wydarzenia a nawet przedmioty wyciągnięte z mitologicznych opowieści stają się ogólnie zrozumiałymi metaforami (symbolami) sytuacji, zachowań, wydarzeń współczesnego dnia codziennego. Każdego dnia posługujemy się przysłowiami, powiedzeniami pochodzącymi z greckiej starożytnej kultury, nie mając nawet świadomości o ich antycznym rodowodzie. Puszka Pandory, węzeł gordyjski (zawiły problem i jego drastyczne w swej prostocie, lecz ostateczne rozwiązanie), labirynt, stajnia Augiasza, koń trojański- te zwroty tak silnie wtarły się w językowy i kulturowy krajobraz, że ciężko byłoby wyobrazić sobie sprawną komunikację pozbawioną tych właśnie elementów.

Tym bardziej pełno jest ich w poezji i literaturze, których obraz i metafora są naturalnym tworzywem. Motywy antyczne i mitologiczne spotykamy zarówno w renesansie, w twórczości wielkiego liryka tamtej epoki- Jana Kochanowskiego (treny- gatunek oraz liczne motywy antyczne), tragedia "Odprawa posłów greckich" (gatunek i tematyka utworu), pieśni, fraszki. Barok wykorzystywał mitologiczne motywy do licznych konceptów poetyckich i obrazów metaforycznych. Podobnie w epoce klasycznej- sielanki Karpińskiego i innych poetów, próby epickie, dramatyczne bazujące na klasycznych prawidłach genologicznych. Romantyzm szczególną uwagą obdarzył mit prometejski, oraz związany z młodością, ryzykiem, szaleństwem mit o Ikarze. Liryka romantyczna obfituje w liczne nawiązania do metaforyki, symboli antycznych (por. np. "Oda do młodości" Adama Mickiewicza, "Grób Agamemnona" Juliusza Słowackiego).

W literaturze dwudziestego wieku, w obliczu licznych klęsk i niewyobrażalnego okrucieństwa wojny, która zdeptała dotychczasowe wyobrażenie o człowieku, jego duszy i naturze, mity często poddawane były krytyce, reinterpretacji. Popularne są motywy Ikara (E. Bryll, wiersz pt. "Wciąż o Ikarach głoszą", S. Grochowiak, J. Iwaszkiewicz - w twórczości obu znajduje się wiersz "Ikar", T. Różewicz- utwór pt. "Prawa i obowiązki"), Nike (Z. Herbert, M. Pawlikowska-Jasnorzewska- wiersz "Nike", "Nike z Samotraki" L. Staffa), Niobe (Konstanty Ildefons Gałczyński, wiersz "Niobe"). Wyjątkowo często motywy antyczne- reinterpretowane- odnaleźć można w klasycyzującej twórczości Zbigniewa Herberta. Nawiązania te to charakterystyczna cecha jego poezji (np. "Apollo i Marsjasz", "Nike, która się waha").