Biblia to Pismo Święte to zbiór ksiąg uznanych za księgi święte przez judaizmchrześcijaństwo. Biblia należy do świętych ksiąg na tej samej zasadzie jak Wedy w hinduizmie, a Koran w islamie. Składa się ona z ksiąg Starego i Nowego Testamentu. Stary Testament jest księgą świętą, której świętość uznawana jest przez żydów oraz chrześcijan oraz Nowy Testament zwany Radosna Nowiną ale uznawany za księgę świętą jedynie przez chrześcijan.

Stary Testament powstawał w XII - I wieku p.n.e. Był on wiele razy przerabiany i przeredagowany. Kanon żydowski przyjmuje, że jest 39 ksiąg kanonicznych, natomiast według kanonu katolickiego jest ich 46. Stary Testament według podziału żydowskiego składa się z Prawa (hebr. Tora) czyli Pięcioksiąg, który zawiera pięć ksiąg takich jak Księga Rodzaju, Wyjścia, Kapłańska, Liczb, Powtórzonego Prawa ich autorstwo przypisane zostało Mojżeszowi. Są także księgi Prorockie to 21 ksiąg Jozuego, Sędziów,1. i 2., Samuela, 1.i 2. Królewska oraz Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela, Ozeasza, Joela, Amosa, Abdiasza, Jonasza, Micheasza, Nahuma, Habakuka, Sofoniasza, Aggeusza, Zachariasza, Malachiasza oraz Pisma. Jest to 13 ksiąg takich jak Psalmy, Przysłowia, Hioba, Pieśń nad pieśniami, Rut, Lamentacji, Koheleta, Estery, Daniela, Ezdrasza, Nehemiasza, 1. i 2. Kronik. Katolicki kanon zawiera ponad to siedem ksiąg Tobiasza, Judyty, Barucha, 1. i 2. Machabejską, Mądrości, Mądrości Stracha.

Stary testament napisany jest w języku hebrajskim i częściowo w języku aramejskim oraz greckim. Najstarszy grecki przekłada zwany jest Septuagintą czyli "tłumaczeniem siedemdziesięciu". Pochodzi z lat 250-150 przed Chrystusem, dokonanego jak głosi legenda przez siedemdziesięciu tłumaczy, a nawet ściślej siedemdziesięciu dwóch. Inny przekład biblii zwany Wulgata z jęz. łacińskiego, w którym to słowo vulgatus oznacza pospolitość, przystępność oraz powszechność. Wulgata to łaciński przekład w znacznej mierze dokonany przez św. Hieronima. Praca ta powierzona została mu przez papieża Damazego, który prosił o poprawę najpierw tłumaczenia starołacińskiego na podstawie najlepszych kodeksów greckich. Wulgata zyskała uznanie w całym Kościele katolickim jako oficjalny tekst Biblii.

Pisma Świętego nie można zrozumieć bez zrozumienia faktu istnienia natchnienia biblijnego. Ponieważ zarówno i żydzi, i chrześcijanie uznają księgi Starego i Nowego Testamentu za natchnione oraz objawione człowiekowi przez samego Boga. Sobór Watykański II tak wypowiedział się na ten temat: "Prawdy przez boga objawione, które są zawarte i wyrażone w Piśmie Świętym, spisane zostały pod natchnieniem Ducha Świętego. Albowiem Święta Matka Kościół uważa na podstawie wiary apostolskiej księgi tak Starego, jak Nowego Testamentu w całości, ze wszystkimi częściami, za święte i kanoniczne dlatego, że spisane pod natchnieniem Ducha Świętego , boga mają za autora i jako takie zostały Kościołowi przekazane. Do sporządzenia ksiąg świętych wybrał Bóg ludzi, którymi - jako używającymi własnych zdolności i sił - posłużył się, aby, przy Jego działaniu w nich i przez nich, jako prawdziwi autorowie przekazali na piśmie to wszystko i tylko to co On chciał". Przez natchnienie biblijne teologia rozumie bezpośredni, pozytywny i zarazem jednak nadprzyrodzony wpływ Boga na ludzki umysł i na wolę człowieka piszącego. Z tego właśnie powodu powstająca księga biblijna ma dwóch autorów Boga oraz człowieka, którym jest pisarz biblijny.

Poszczególne księgi biblijne odzwierciedlają wiedzę, światopogląd oraz koncepcje wyglądu świata takie jakie panowały w czasie powstawania poszczególnych biblijnych ksiąg. Ważne były również osobowości i temperamenty osób, które "udzielały" Bogu swego pióra i swych umiejętności. każda więc księgą jest pisana w odpowiednim, konkretnym momencie historycznym, w konkretnych warunkach społecznych i obyczajowych, oraz kulturowych. Stąd też Pismo Święte podlega takim samym regułom interpretacji jak każde dzieło ludzkiego umysłu i talentu. Tak więc interpretując biblijne teksty, trzeba koniecznie wziąć pod uwagę : krytykę tekstu literackiego, język, kompozycję utworu, historię gatunku, rodzaj literacki, przeanalizować tekst w kontekście innych dziedzin naukowych takich jak geografia, historia, archeologia biblijna, trzeba również rozpoznać historyczne i religijne tło opisywanego wydarzenia lub postaci, koniecznie trzeba wziąć pod uwagę osobowość autora i jego środowisko społeczne i kulturowe.

Ważny podkreślenia jest fakt, że słowa autora biblijnego mają również sens dosłowny zwany historycznym, który może być dosłowny, ale może również być metaforyczny, często niejasny i niekonkretny.

Biblia jest więc zarazem prawdziwym słowem Bożym, ale również prawdziwym słowem człowieka. Autorzy biblijni posługują się więc różnorodnymi modelami rodzajów literackich. Koniecznie trzeba uwzględnić siedem literackich modeli rodzajowych takich jak: historiografia, prawo, teksty prorockie, liryka, literatura mądrościową, apokaliptyka oraz list.

Z pewnością w obrębie z tych modeli odnaleźć można jeszcze wiele mniejszych form i gatunków literackich takich jak rodowody, sagi, epopeje, wyrocznie, przypowieści, alegorie, hymny, lamentacje. Uwzględnienie tych wszystkich elementów pozwala na to aby poprawnie odczytać i zrozumieć biblijne teksty. Takim właśnie przykładem jest poemat o biblijnym stworzeniu świata i człowieka, którego nie można interpretować w sposób dosłowny, ale jedynie według reguł poetyckiego obrazowania.

Nowy Testament został spisany w drugiej połowie I w. n. e i obejmuje on 27 ksiąg w tym księgi historyczne : cztery Ewangelie według św. Mateusza, św. Marka, św. Łukasza i św. Jana; Dzieje Apostolskie za których autora uważa się Łukasza Ewangelistę oraz księgi dydaktyczne do których należą Listy Apostolskie oraz księga prorocza którą jest Apokalipsa św. Jana.

Nowy Testament opowiada przede wszystkim życie Jezusa Chrystusa, powstanie nowych gmin chrześcijańskich opisanych przede wszystkim w Dziejach Apostolskich oraz wyjaśnienia zasad nowej religii w Listach Apostolskich. Nowy Testament napisano w języku greckim w pierwszych wiekach n.e. i przetłumaczono go wraz ze Starym Testamentem na język łaciński .

Biblia z czasem została przełożona na wszystkie języki świata. W XV wieku dokonano przekładu Biblii na język polski.

Biblia ukazuje plan Boży wobec świata i człowieka w ciągu całej historii ludzkiej. Od początku powstania świata, losów Abrahama i proroków aż do Chrystusa i jego uczniów. Zawarty jest tu plan zbawienia każdego człowieka i całego świata. To historia zbawienia - to religijna historia. Nadejście Mesjasza zapowiadane było już w Starym Testamencie ale dopiero nowy Testament stał się wypełnieniem zawartych w Starym Testamencie wszelkich dotyczących pojawienia się na świecie Zbawiciela. Według chrześcijan te zapowiedzi zostały zrealizowane w osobie Jezusa Chrystusa. Nowy Testament w szczególny sposób ukazuje nowy aspekt Boga albowiem Bóg o którym opowiada Jezus jest Bogiem miłosiernym, wspaniałym kochającym ojcem wszystkich ludzi. Żydzi nie uznają Nowego Testamentu i dlatego też wciąż oczekują na przyjście Mesjasza na świat.

Największą rolę Biblia odgrywała w starożytności, średniowieczu i w czasach nowożytnych, szczególnie w aspekcie społecznym i kulturalnym danej społeczności.

Wpływ Biblii na literaturę był niezwykle szeroki - wynikał z głębokiego zakorzenienia Polski w religii chrześcijańskiej. Stad tez wiele utworów w bezpośredni albo w pośredni sposób nawiązuje do tradycji biblijnej. Najczęściej takie nawiązanie przybiera postać parafrazy. Przykładem może być "Psalm w Hebronie" Cypriana Kamila Norwida

I

Dusza moja wielbi swojego Pana

I Duch mój raduje się w Zbawicielu.

Iż - pojrzawszy na niskość… jest Wybrana

I uchwali ja głos ludów wielu!-

Będzie sławna-błogo i uczczona

W mnogie plemiona!

II

Sprawę wielką dał mi… bo wszech-może

I jest Święty!... którego zmiłowanie

Trwa i obejma nieustannie

Ufających w pokorze.

III

Ramię gdy wzniósł w mocy, pysznych łamie

Przez własne serc ich urojenia.

Króle ze stolic wyrzuca i stawi w bramie.

Zaś poziome wzywa znaczenia -

Biedne syci przez dary pełne i różne.

Bogacze odprawia próżne!

IV

Izraela do dawnej przyima opieki,

Jak rzekł do Abrama i dziatwy jego.

Dla całego rodu człowieczego -

Po wszystkie wieki.

[Cyprian Norwid "Psalm w Hebronie przez Matkę Zbawiciela Świętą ułożony…" 1880 rok]

Istnieją również wszelkie możliwe przekształcenia szczególnie popularnych "Pieśni nad pieśniami" oraz hymnu o miłości świętego Pawła czy tez "Ośmiu błogosławieństw".

Szczególne zainteresowanie osoba świętego Pawła żywił Cyprian Norwid, który napisał "Psalmów- psalm" będący parafraza wymienionych już wcześniej przeze mnie utworów biblijnych.

"W mieście jednym Cesarstwa Rzymskiego,

Gdy o Chrystusie Paweł Apostoł nauczał,

Wzięto go, poprowadzono potem przed sędziego;

A biegli tez kupcowie: "Będziesz mu dokuczał-

Gadając - bo szalony jest ten Chrześcijanin

I prawi tu, aż drogich potem nie chcą tkanin

Kupować". Więc i Legiów krzykną urlopnicy:

"Ten jest, co pokój ludom każe !" - męże dzicy,

Z twarzami afrykańskimi miedzianymi skwarem,

Prędcy do krwi wylania. - Więc i tuczne swarem,

Prawniki, co na forum, gadając do ludu,

Lubią być czczeni - żaden z nich nie zrobił cudu-

Ci przeto, na Pawłowa zażarci wymowę,

Dalej radzić: "Ubiczuj albo zrąb mu głowę!"

I stali- i sędziego krzesło marmurowe

Niby teatrum, kręgiem objęli w połowę.

- A przodem siedział sędzia, obie wsparłszy dłonie

Na kolanach - albowiem Cesarz tak w koronie

Zwykł siadać - dalej rotmistrz, patrząc na upięcie

Szaty zwierzchniej - albowiem carskie tam pieczęcie

Z onyksu wyrzezane nosi - indziej mowcy

I urzędnicy - jedni drugich naśladowcy!

*

Do ludzi tych, na jedno zaklętych sumienie,

Gdy się pytano: "Ktoś jest?" - "Jam Paweł - powiada,

Rzymianin-em - i moje nie jest tu sadzenie;

Więc chcę, niech Cesarz ze mną, jak z człowiekiem gada,

I jak z obywatelem rzymskim czyni Rada."

To mówiąc- płaszcz na ramie gęstym rzucił zwojem

I trwał pośrodku izby, jak czynim, gdy stojem

Na swych śmieciach - a cichość stała się: a sędzia

Wyglądał jak rzemieślnik zgubiwszy narzędzia.

*

Wiec przed Cesarzem Paweł stawion był, i jasno

Gadał mu prawdę w oczy mocą Chrystusową,

Na chwałę swa nie krzesząc z tego nic, bo gasną

Słowa takie, wy - mową będąc, nie wy - słową;

I, jako odkupienie przyszło przez męczeństwo

Chrystusa Pana, uczył, radząc Cesarzowi:

By nie omieszkał własne czynić nawróceństwo:

I jak jest wolność wszelka Świętemu- Duchowi

Posłuszną, który w Trójcę zwolon, acz stanowi

Osobę trzecią. Rzeczy one nie samym wiedzeniem,

Ale miłością prawdy kazać, wiec natchnieniem,

Więc dobrą wolą. Tej zaś święty duch z wysoka

Błogosławił. Aż cesarz rzekł: "Treść jest głęboka,

I mało, że nie stawam jako dziecko nowe

I kazał Pawła więzić - potem ściął mu głowę!

*

Wiec był Apostoł Paweł pętany jak zwierzę,

i jako Bóg obwołan - a wytrwał przy wierze,

Że człekiem był. - Albowiem stało się wiadomo,

że człowiek zwierząt bogiem, gdy Bóg: ecce homo.

Bardzo wiele zawdzięczają Biblii takie gatunki literackie jak:

Treny Jan Kochanowski

Szymon Staropolski

Franciszek Karpiński

Adam Jerzy Czartoryski

Psalmy Mikołaj Rej

Tadeusz Nowak

Czesław Miłosz

Przypowieści Adam Mickiewicz

Cyprian Norwid

Stanisław Witkiewicz

Teksty prorockie Piotr Skarga

Andrzej Frycz Modrzewski

Stanisław Wyspiański

Władysław Broniewski

Pismo święte jest jednak przykładem wspaniałego źródła dla poezji. Dla niektórych poetów utwory liryczne to efekt i zapis i przekonań religijnych

Roman Brandstaetter we "Wskrzeszeniu Łazarza" zajmuje się historią łazarza, który zmarł, zanim zdąży go odwiedzić Jezus. Gdy przybył na miejsce, okazało się, że jest już martwy i spoczywa w grobie. Palestyna nie była nigdy krainą o chłodnym klimacie, więc ciało po czterech dniach od złożenia do grobu zaczęło już cuchnąć. Jezus nie posłuchał siostry przyjaciela i wezwał zmarłego, który wstał, jakby tylko zasnął. Wskrzeszenie Łazarza było początkiem fali nawróceń, mnóstwo ludzi uwierzyło dzięki niemu. Ten cud był wielokrotnie przywoływany w kulturze, mówi się nawet, że to on jest podstawą chrześcijaństwa, które daje szansę nawet martwym, które pozwala na nawrócenie, które nie odwraca się od nikogo. Nie ma takiej religii, która dysponowałaby takim wachlarzem możliwości odkupienia i przebaczenia, która nie stawia kreski na żadnym człowieku. Ten motyw, motyw Łazarza, został wykorzystany w "Zbrodni i karze" Fiodora Dostojewskego - rozmowa między Raskolnikowem a Sonią dotycząca wskrzeszenia jest właściwie najważniejszą sceną w powieści.

Wielkim zainteresowaniem otoczony jest motyw Męki Pańskiej. Często powraca on w literackich rozważaniach.

Zbigniew Herbert w "Rozmyślaniu Pana Cogito o odkupieniu" dyskutuje o tym, czy rzeczywiście sensowne i na miejscu było poświęcenie Bożego Syna. Herbert przewrotnie nawet pochyla się w stronę herezji, ponieważ mówi wyraźnie, że "nie powinien przysyłać syna". Ludzki wymiar cierpienia Jezusa, tortury, jakich doświadczył na krzyżu nie wzbudza takiego respektu, jakby mogłyby wzbudzić rządy z nieba, bezpiecznego i zimnego. Ludzki wymiar Jezusa - to mówi Herbert dobrze znając naturę ludzką, która czasem nie stroni od małości, małostkowości miałkości, która często poddaje się chęci kontaktu z tym, co wyższe inne i niedostępne. Ból i strach, jakiego doświadczył syn boży może się okazać zbyt pospolity dla wielu. To zbratanie się Boga z ludźmi nie przyniosło oczekiwanych efektów- został znieważony, poniżony, zniszczony wręcz, jego cześć głosi niewielu, zbyt mało ich jest, by można powiedzieć o pełnym sukcesie. Z punktu widzenia racjonalisty - a takim jest Pan Cogito, bohater cyklu Herberta, ofiara Jezusa nie miała najmniejszego sensu. Tyle, że serce ma inne prawa, które stronią od praw rozumu.

A dla innych wyraz ich dramatycznych poszukiwań:

Bolesław Leśmian

Boże pełen w niebie chwały,

A na krzyżu - pomarniały,

Gdzieś się skrywał i gdzieś bywał,

Żem Cię nigdy nie widywał?

Wiem, że w moich mak czeluści

Moc mnie Twoja nie opuści

Bo czy razem trwamy dzielnie

Czy tez każdy z nas oddzielnie.

Mów co czynisz w tej godzinie

Kiedy dusza moja ginie

Czy łzę ronisz potajemna

Czy też giniesz razem ze mną?

Dla wielu poetów inspiracja Biblia nie wypływa wprost z przeczytanego literackiego tekstu biblijnego ale istnieje poprzez dzieło sztuki. Stało się tak w przypadku refleksji Jerzego Harasymowicza związanej z rzeźba "Madonny z Krużlowej" pochodzącej z XV wieku.

Cóż tu robi

w muzeum wielkim

ta gór Panna

najpiękniejsza

z czołem wysokim

ten makowy gotyk

W Krużlowej

gdy zbiera jagody

anioł w lejbiku złotym

Synka jej zwiastował (…)

Biblia często wzywa do zmiany swego dotychczasowego życia i postępowania. Roman Brandstaetter w wierszu "Pieśń o moim Chrystusie" pisze

I uczyń mnie dobrym człowiekiem.

Albowiem tylko wówczas

Jestem

Gdy jestem dobry

Oto jedyny sprawdzian

Mojego człowieczeństwa

I istnienia.

Nieustającym zadaniem jest również poszukiwanie siebie samego i drugiego człowieka z którym przychodzi nam często żyć i działać. Jerzy Liebert w "Kołysance jodłowej' z 1932 roku napisał:

Uczę się ciebie człowieku

Powoli się uczę, powoli.

Od tego uczenia trudnego

Raduje się serce i boli.

O świcie nadzieja zakwita,

Pod wieczór niczemu nie wierzy,

Czy wątpi, czy ufa - jednako-

Do ciebie, człowieku należy.

Uczę się ciebie i uczę

I wciąż cię jeszcze nie umiem -

Ale twe ranne wesele,

Twą troskę wieczorną rozumiem.

Taka otwartość na drugiego człowieka w codziennym życiu jest bardzo potrzebna - potrzebna jest bowiem zwykła troska o drugiego człowieka. Religia pozwala poprzez aspekt modlitewny realizować takie właśnie potrzeby drugiego człowieka.

[…]

ZA WSZYSTKICH MIESZKAŃCÓW ŚWIATA,

Za ich kłopoty, frasunki,

Troski, przykrości, zmartwienia,

Za niepokoje i bóle,

Tęsknoty niepowodzenia,

Za każde drgnienie najmniejsze,

Co nie jest szczęściem, radością,

Która niech ludziom tym wiecznie

Przyświeca jeno życzliwie -

Modlę się Boże, serdecznie

Modlę się Boże żarliwie!

Julian Tuwim "Litania" to wiersz, który wypływa z ogromnej i wspaniałej potrzeby realizowania miłości w swoim codziennym, zwykłym i niezwykłym życiu. Miłości, która przenika wszystkie sfery naszej egzystencji a pewnie tez daleko poza nią wykracza. Miłość jest bowiem głównym i ponad czasowym tematem Biblii.