Działalność opozycji politycznej w Polsce Ludowej, choć niezwykle utrudnioną, można podzielić na kilka okresów. Pierwszy z nich to czasy bezpośrednio po zakończeniu działań wojennych, gdy istniały jeszcze resztki struktur Polskiego Państwa Podziemnego. Kolejny to czasy przejmowania władzy przez komunistów w latach 1945 - 1947 oraz okres terroru stalinowskiego, do roku 1956. Następną cezurę stanowią wydarzenia 1956 roku czyli czas tzw. "odwilży". Osobnym rozdziałem historii opozycji jest wreszcie czas Solidarności, czyli sam początek lat 80- tych.

Czasy Polski Ludowej, to okres gdy oficjalnie możliwa była jedynie słuszna opcja polityczna. Tą opcję reprezentowali komuniściPolska Zjednoczona Partia Robotnicza, utworzona w 1948 roku. Wszelkie inne orientacje polityczne byty surowo zakazane i zwalczane przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa . W tej sytuacji działalność jakichkolwiek ugrupowań opozycyjnych był niemalże nie możliwa. Dotyczy to zwłaszcza pierwszego okresu po zakończeniu działań wojennych na terenie kraju.

Jest to czas największego terroru stalinowskiego w Polsce. Władze komunistyczne, od chwili wyzwalania przez Armię Czerwoną ziem naszego kraju, przystąpiły z całą determinacją do rozprawienia się z podziemiem niepodległościowym, podporządkowanym rządowi polskiemu w Londynie. Tak więc korzystając z wydatnej pomocy radzieckiego NKWD, dokonywano masowych aresztowań ludzi związanych ze strukturami Armii Krajowej, która ujawniała się działając w ramach akcji " Burza".

Symbolicznym dla sytuacji w wyzwalanym kraju był proces szesnastu przywódców Polski Podziemnej, do którego doszło w Moskwie. Wyrok zapadł 2 kwietnia 1945 roku. Gen. Okulickiego skazano na 10 lat więzienia, Jankowskiego na 8 lat (był to delegat rządu londyńskiego na kraj). Kary kilku lat pozbawienia wolności otrzymali pozostali "oskarżeni". Proces był pogwałceniem wszelkich praw międzynarodowych, które nie uznaje sądzenia władz państwowych jednego państwa przez państwo drugie. W kraju trwały masowe aresztowania, brutalne przesłuchania i pokazowe procesy niewinnych ludzi. Żołnierzy AK kompromitowano w oczach społeczeństwa, wysuwając wobec nich absurdalny zarzut współpracy z Niemcami i zdrady ojczyzny.

W takiej sytuacji miało dojść, do zagwarantowanych postanowieniami jałtańskimi, wolnych wyborów .

Jedyną partią, która reprezentowała interesy niepodległości Polski było PSL, na czele którego stał Stanisław Mikołajczyk, dotychczasowy premier polskiego rządu w Londynie. Obawiając się poparcia dla tej partii szerokich mas społeczeństwa, władze komunistyczne przystąpiły do zmasowanych działań, mających na celu zastraszenie potencjalnych wyborców oraz członków PSL. Dochodziło więc do masowych aresztowań, zastraszeń, ludzi związanych z partią Mikołajczyka. Uciekano się często do prowokacji. Zamordowano 118 działaczy w tym dwóch kandydatów na posłów. Wreszcie zdecydowano się sfałszować same wybory do Sejmu, które odbyły się w 1947 roku. Wg oficjalnych danych na PSL miało głosować zaledwie około 10% Polaków. Wielki sukces wyborczy "odniosły" partie złączone w bloku tzn PPR, SL, PPS, SD, zdobywając ponad 80% głosów.

Dalsze represje i oskarżenia kierowane pod adresem Mikołajczyka dotyczące jego współpracy z "siłami reakcji", oraz oskarżenia o zdradę Polski, spowodowały, że szef PSL zmuszony buł uciekać z Polski, korzystając z pomocy ambasady USA, w październiku 1947 roku. To wydarzenie oznaczało w praktyce koniec jakiejkolwiek legalnej opozycji w Polsce w tym okresie. Rozpoczęły się ciemne lata stalinizmu. Głównym przeciwnikiem politycznym komunistów stał się teraz kościół katolicki. Kulminacją represji wobec jego struktur było aresztowanie Prymasa Polski Stefana Wyszyńskiego w listopadzie 1953 roku.

Kolejnym przełomowym momentem był rok 1956, czyli początek "odwilży politycznej". W kwietniu Sejm ogłosił amnestię dla skazanych "za przestępstwa wobec PRL". Zwolniono do początków czerwca około 28 tys. więźniów politycznych. Po zwolnieniu Prymasa, nastąpił przełom na linii państwo - kościół. Przywrócono dawną redakcję do "Tygodnika Powszechnego" i tygodnika " Znak". Zaczął rozwijać się w kraju ruch inteligencji katolickiej. W Sejmie działało koło katolickie Koło Poselskie " Znak". Były to jakby nieśmiałe przejawy rodzącej się opozycji, działającej jednak w ograniczonej formie. Przejawy rozluźnienia politycznego zostały jednak rozwiane w czasie obchodów 1000-lecia państwa Polskiego. Władze postawiły na świeckie obchody jubileuszu, znów przystępując do walki z kościołem. Rolę opozycji w państwie zaczęły pełnić środowiska inteligenckie i studenci. Grupy te domagały się poszanowania wolności i praw obywateli.

Do szczególnie ostrych zajść między władzami a studentami doszło w marcu 1968 roku. Pretekstem do ich rozpoczęcia był zakaz wystawiania "Dziadów" A. Mickiewicza wydany przez władze. Wtedy to rozpoczęli swą opozycyjną działalność Jacek Kuroń i Adam Michnik. Studenci domagali się zniesienia cenzury, monopolu informacyjnego władz i respektowania praw obywatelskich. Demonstracje zostały jednak krwawo stłumione, a najbardziej aktywni ich uczestnicy represjonowani.

Po kilku latach względnego spokoju, koniec lat 70 - tych przyniósł kolejne wydarzenia związane z powstawaniem nowych organizacji opozycyjnych. Po stłumieniu przez ZOMO strajków w czerwcu 1976 roku, powstał Komitet Obrony Robotników. W połowie 1977 roku Komitet liczył 26 osób, w tym wielu intelektualistów i działaczy niepodległościowych. ( min. J. Kuroń, A. Macierewicz.). Organizował pomoc dla represjonowanych robotników i ich rodzin. Domagano się wyjaśnień w sprawie działań M.O.

Powstał także Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela (1977). Wobec powstających organizacji opozycyjnych władze zastosowały represje, które wywołały protest w kraju i za granicą.

Na początku roku akademickiego 1977/78 z inicjatywy intelektualistów powstało Towarzystwo Kursów Naukowych. Była to działalność samokształceniowa. Odbywały się niezależne wykłady i seminaria z historii, socjologii, ekonomi.

Chęć zmian została spotęgowana wyborem Karola Wojtyły na Papieża. Wielkie znaczenie miała jego pielgrzymka do Ojczyzny w 1979 roku.

W kraju zostały rozbudzone nadzieje na poprawę sytuacji. W 1979 roku Działacze z ROPCiO ogłosili powstanie opozycyjnej partii KPN.

Do przełomowych wydarzeń doszło w 1980 roku. Na fali strajków w całej Polsce powstał NSZZ Solidarność. Na jej czele stanął Lech Wałęsa. Do powstałego związku masowo zaczęli przyłączać się Polacy.

Niestety nadzieje na przemiany polityczno - społeczne zostały przerwane przez stan wojenny, który władze komunistyczne wprowadziły 13 grudnia 1981 roku. Stan wojenny oznaczał zdławienie jakiejkolwiek opozycji w państwie. Zdelegalizowano Solidarność, a jej działaczy internowano. Aż do końca lat 80-tych nastąpił okres stagnacji i kryzysu.

Sytuację odmieniły dopiero strajki, które wybuchły w latach 1987-1988. Zapoczątkowały one przemiany, które przyniosły ostateczne załamanie się ustroju komunistycznego w Polsce. Doszło do rozmów władzy z odrodzoną opozycją, przy tzw. " okrągłym stole" w 1989 roku. Data ta jest uważana za początek III Rzeczpospolitej.