Sytuacja w Rosji w XVIII w.

Do XVIII w. potęgami liczącymi się na arenie międzynarodowej były takie państwa jak: Turcja, Szwecja, Rzeczypospolita Obojga Narodów. Na początku XVIII w. sytuacja ta się zmieniła, kiedy to mocarstwami stały się Francja, Anglia, Austria oraz Rosja i Prusy. Dwa ostatnie kraje zdobyły swą potęgę pod wpływem rządów absolutnych. Rosja w tym czasie posiadała samorządy terytorialne, które nazywały się ziemstwami, sądy mogły swobodnie wykonywać obowiązki, ale władzę w państwie sprawował tylko car. Inteligencja oraz polityczne klasy posiadaczy ziemskich nie miały możliwości wpływać na zmiany w kształtowaniu państwa. Tę rolę odgrywał władca absolutny. Wszelkie przejawy działań politycznych były nielegalne, dlatego popularność uzyskiwały partie rewolucyjne.

Stosunki rosyjsko-polskie od XVIII do XIX w.

Ostatni król Polski Stanisław August Poniatowski w polityce międzynarodowej obrał opcję prorosyjską. Na tą sytuację wpłynęła caryca Katarzyna II, która wywarła wielki wpływ na naszym królu. Konsekwencją tej polityki stały się trzy rozbiory Polski, z których ostatni odbył się w 1795 r. i oznaczał ostateczny podział naszego kraju pomiędzy trzech rozbiorców Rosji, Austrii i Prus. W następnym stuleciu Polacy niejednokrotnie dążyli do odzyskania niepodległości licząc na pomoc w tej sprawie Rosji . W 1815 roku odbył się Kongres Wiedeński, na którym car Aleksander I poruszył sprawę Polaków. Przyczynił się on do przekształcenia Księstwa Warszawskiego w Królestwo Polskie, które po konferencji wiedeńskiej zostało złączone z Rosją unią personalną. Car miał pomysł aby uczynić z Polski okno na Europę, dlatego chciał zyskać przychylność społeczeństwa naszego kraju. Aleksander I obiecywał Polakom, że ich ziemie zostaną rozszerzone o tereny zaboru rosyjskiego należące przed zaborami do naszego państwa. Poza tymi sugestiami bez pokrycia Królestwo Polskie otrzymało konstytucję, która okazała się bardzo liberalna jak na ówczesne czasy po Kongresie Wiedeńskim. Mimo to Polacy z czasem dążyli do odzyskania niepodległości. Takim zrywem narodu polskiego było powstanie styczniowe, które zostało stłumione przez cara Aleksandra II.

Stosunki rosyjsko-tureckie

W drugiej połowie XIX w. doszło do konfliktu zbrojnego pomiędzy Rosją, a Turcją. W wojnie tej zwaną krymską, która wybuchła w 1853 r. po stronie Turków stanęły Anglia, Francja oraz Sardynia. Konflikt ten zakończył się w 1856 r. podpisaniem pokoju w Paryżu. W jego wyniku ustalono, że Morze Czarne stało się miejscem neutralnym, Bosfor oraz Dardanele stały się terenem zdemilitaryzowanym. Ponadto Rosja utraciła część południowej Besarabii oraz Kars w zamian za Sewastopol i ziemie utracone na Krymie. Wołoszczyzna i Mołdawia stały się państwami autonomicznymi. Te straty terytorialne doprowadziły do podcięcia wpływów cara na wschodzie. Mimo wszystko Rosja nie rezygnowała ze swych wpływów w Turcji. W 1877 r. doprowadziła do podpisania z Austrią tajnego traktatu, w którym Austria zobowiązała się nie ingerować w konflikt rosyjsko-turecki. Następnie Rosja weszła w sojusz z Rumunią. Dzięki tym traktatom car mógł ponownie zaatakować Turcję. Tak się też stało w kwietniu 1877 r. Wojna rosyjsko-turecka trwała 10 miesięcy, w której Rosja zajęła Adrianopol. Bardzo szybkie zwycięstwo Rosji zaniepokoiło państwa europejskie, które przestraszyły się silnej pozycji cara na wschodzie. Doprowadzono do zawarcia pokoju, który odbył się 3 marca w San Stefano, był to tzw. pokój wstępny. Ustalono wówczas powstanie księstwa bułgarskiego, którego granice przebiegać miały od Dunaju do Morza Egejskiego. Rosji przypadły ziemie Kaukaskie oraz Besarabia, Rumunii natomiast Dubrudża, a obszar Serbii oraz Czarnogóry został zwiększony.

Stosunki polityczne między państwami Świętego Przymierza w XIX w.

Na Kongresie Wiedeńskim w 1815 r. pod wpływem Rosji zostało utworzone Święte Przymierze pomiędzy Austrią, Prusami i carem. Porozumienie to polegało na wzajemnej pomocy militarnej w przypadku, gdyby jakieś państwo próbowało naruszyć porządek ustalony na Kongresie Wiedeńskim. W 1872 r. w Berlinie spotkali się trzej cesarze, celem tego zjazdu było odświeżenie postanowień Świętego Przymierza. Nie doszło tam jednak do żadnych ustaleń. Dopiero po niespełna roku w 1873 r. Rosja i Niemcy podpisali sojusz militarny. W przypadku napaści na jedno z tych państw, drugie zobowiązało się do pomocy. Niedługo po tym wydarzeniu trzej cesarze spisali układ na mocy, którego zadeklarowali się, że jeżeli dojdzie do różnicy zdań będą się starać dojść do porozumienia. Sojusz ten był niepewny, gdyż nie uwzględniono w nim kwestii Bałkanów, o które rywalizowały Rosja i Austria. W związku z tym oba cesarstwa w 1877 r. podpisały tajną ugodę, na mocy której Rosja akceptowała zajęcie przez Austrię Bośni i Hercegowiny z kolei Austria zobowiązała się nie mieszać się w wojnę rosyjsko-turecką. Dodatkowo car uzyskał wsparcie Rumunii w konflikcie przeciwko Turcji. Rosja jeszcze w tym samym roku wypowiedziała wojnę Turkom, która trwała niespełna rok. W San Stefano podpisano układ pokojowy, na który nie zgodziły się takie mocarstwa jak Wielka Brytania oraz Austria. W związku z tym car wiedząc, że nie uda mu się przeforsować wszystkich postulatów pokoju w San Stefano zaczął pertraktować z oponentami. Przedstawiciele wszystkich trzech mocarstw przybyli w tej kwestii do Berlina w czerwcu 1878 roku. Debata zakończyła się 13 lipca 1878 r. podpisaniem tzw. traktatu berlińskiego w myśl, którego zostało utworzone księstwo bułgarskie, lecz stało się lennem Turcji. Rumunia, Serbia i Czarnogóra zostały uwolnione od wpływów tureckich jednocześnie zmniejszone zostały terytoria drugiego i trzeciego państwa. Wpływy nad Bośnią i Hercegowiną czasowo przejęły Austro-Węgry. W wyniku kongresu berlińskiego państwa bałkańskie otrzymały pełną autonomię całkowicie się uniezależniając od Turcji. Austro-Węgry uzyskały wcześniej wytyczony cel jakim było powstrzymanie Rosji w zdobyciu ich wpływów na wschodzie, a terytorialnie także dostęp do ziem położonych na Bałkanach. Anglia odniosła również duży sukces dyplomatyczny. Uratowała Turcję od jej całkowitej klęski oraz powiększyła swoje tereny nad Morzem Śródziemnym przyłączając do już posiadającej Malty i Giblartaru - Cypr. Sukcesem Rosji natomiast było osłabienie Turków. Niemcy i Anglicy poparły wpływy francuskie w Tunezji. Kongres berliński oraz wojna z Turcją pokazały, że Święte Przymierze zawarte między trzema cesarzami zaczynało tracić na znaczeniu. Doszło do tego, że każde z tych mocarstw dążyło do osiągnięcia dominacji nad innym. Niemcy sprzymierzyli się z Austro-Węgrami, które uzyskały gwarancję swobodnej polityki na wschodzie oraz bezpieczeństwo na zachodzie dla państwa Habsburgów. Władca Niemiec Bismarck dzięki temu chciał zapobiec zbliżeniu Austrii i Rosji. Nie ustalono jednak przeciwko komu miałby być wykorzystany ten układ. Niemcy wysunęły propozycję Francji, a Autro-Węgry zaproponowały Rosję. Nad tymi planami dyskutowano na przełomie sierpnia i września 1879 r., aż 7 października tego samego roku podpisano traktat niemiecko-austriacki przeciwko Rosji w Wiedniu. W sytuacji, gdyby inne państwo napadło jedno z państw wymienionych w traktacie, drugie miało zachować neutralność. Sojusz ten został rozpisany na pięć lat choć w rzeczywistości utrzymał się aż do 1918 r. Wpływ na taki fakt miało zbliżenie gospodarcze obu sojuszników, gdyż szlak handlowy niemieckich kupców na Bałkany biegł przez terytorium Austro-Węgier. Dzięki traktatowi z 7 października Bismarck uzyskał mocny atut, którym mógł wywierać wpływ na Rosję. Trzej cesarze spotkali się ponownie w czerwcu 1881 r. w celu podpisania utajnionego protokołu, w którym przysięgli sobie, że zachowają neutralność w przypadku, gdyby Francja, Włochy lub Anglia napadły na któryś z nich. Zdecydowano o podziale Półwyspu Bałkańskiego na dwie strefy. Nad obszarem zachodnim miały czuwać Austro-Węgry, natomiast nad wschodnim Rosja.

Kością niezgody między Austrią, a Rosją była Bułgaria. Stosunki między tymi mocarstwami pogorszyły się kiedy w 1887 r. na księcia Bułgarii wybrano oficera wojsk węgierskich. Niemcy w tym konflikcie nie mogły stać się rozjemcą, gdyż jej polityka z Francją pogarszała się. W związku z tym Bismarck starał się o dobre stosunki z Rosją, ponieważ mogłaby ona sprzymierzyć się z Paryżem. Aby do tego nie dopuścić w czerwcu 1887 r. Niemcy podpisały tzw. traktat reasekuracyjny z Rosją. Austro-Węgry nie wiedziały nic o tym sojuszu. Niemcy zobowiązały się do uznania terenów zajętych przez Rosję na Półwyspie Bałkańskim, poza tym zastrzegły, że nie będą ingerować w wojnę pomiędzy Rosją, a innym mocarstwem. W tym samym czasie pod namową Bismarcka doszło do koalicji między Włochami, Austro-Węgrami i Wielką Brytanią. Celem jej było utrzymanie pokoju na wschodnich terenach oraz w razie potrzeby ochrona Turcji w przypadku, gdyby napadła na nią Rosja. Petersburg domagał się od Niemców wsparcia w kwestii objęcia władzy w Bułgarii. Kanclerz Niemiec poparł poczynania Austro-Węgier, równocześnie namawiał Anglię, aby zaostrzyła politykę z Rosją. Ta sytuacja doprowadziła do oziębienia stosunków rosyjsko-niemieckich. Bismarck sam poprzez swą pokątną politykę doprowadził do powstania koalicji francusko-rosyjskiej. Polityka kanclerza zaczęła niepokoić samych Niemców, którzy odczuwali obawę, że sytuacja wymknie się spod kontroli swojego właściciela. Pod naciskami Bismarck 20 marca 1890 r. musiał ustąpił ze swojego kanclerskiego stanowiska. Nowy kanclerz Niemiec von Caprivi, sekretarz stanu Biberstein oraz opcja polityczna związana z tymi działaczami zerwała całkowicie dalsze pertraktacje z Rosją.