Plan pracy:

  1. Kolonie angielskie w Ameryce Północnej: zróżnicowanie, sytuacja kolonistów
  2. Powody walko o niepodległość. Cele mieszkańców kolonii, hasła demokratyczne
  3. Przebieg wojny z Wielką Brytanią: od wojny lokalnej do powszechnej
  4. Wyniki wojny: suwerenne państwo, konstytucja Stanów Zjednoczonych

ad.1

Anglicy zakładali kolonie na wybrzeżu Ameryki Północnej od początkową XVII wieku, kiedy w 1607 przybyli pierwsi osadnicy i założyli Jamestown, dając początek stanowi Wirginia. W połowie XVIII wieku istniało trzynaście kolonii brytyjskich.

Różniły się one pod względem ustrojowym, cechowała je bowiem duża niezależność. Ustrój zależał od profilu przybyszy, jednak wszędzie obowiązywało prawo angielskie i formalną władzę ze strony metropolii posiadał gubernator.

W koloniach osiedlali się przybysze bardzo różnego pochodzenia, często byli to ludzie prześladowani w Europie ze względów politycznych lub religijnych (radykalni purytanie), którzy szukali w Nowym Świecie szans na lepsze życie. Byli gotowi o nie walczyć, dlatego przywiązywali dużą wagę do niezależności od metropolii, samorządności i własności prywatnej. Kolonie cechował większy demokratyzm (oczywiście wśród białych), nie używano bowiem tytułów szlacheckich. Oprócz kolonistów ziemie te siłą rzeczy zamieszkiwali zatrudniani na plantacjach w południowej części Murzyni.

Kolonie różniły się pod względem gospodarczym. Na terenach południowych dominowały ogromne gospodarstwa rolne - plantacje bawełny i przynoszącego duże zyski tytoniu (wcześniej rosnącego tu jako chwast).Zatrudniano masowo niewolników z Afryki, gdyż szybki okazało się, że podbici Indianie nie nadają się do tego typu pracy. Ziemie pochodziły często z królewskich nadań.

Na północy powstawały mniejsze gospodarstwa - farmy - i od nich wziął nazwę farmerski typ gospodarki. Następnie zaczął rozwijać się przemysł: huty, przemysł drzewny. W miastach rozwijał się handel.

Rosnąca liczba ludności powodowała stałe parcie za zamieszkane przez Indian terytoria zachodnie. Doszło w tej kwestii do konfliktu z metropolią: do wybuchu tzw. Wojny siedmioletniej (1754-1763) z Francją. Kolonie cieszyły się dużą niezależnością na własnym terenie. W każdej kolonii istniał organ reprezentacyjny, posiadający głos doradczy. Kolonie w istocie były samorządne, prowadziły nawet politykę zagraniczną. W wyniku tego jednak wplątano się w wojnę z Francją o Kanadę, w która musiała zaangażować się metropolia i poniosła w związku z nią duże koszty. W tej wojnie Anglia uzyskała tereny Kanady, postanowiła jednak ograniczyć niezależność kolonii. Ograniczyła i zakazała osadnictwa na zachodzie aktem z 1764 roku.

Akt miał uspokoić konflikty z Indianami poprzez rozdzielenie ziem ludności białej i indiańskiej. Blokował jednak rozwój kolonii. Metropolia przysłała oddziały wojska, mające chronić pogranicze kolonii i kosztami jego utrzymania obarczyła kolonie. Nałożono w tym celu nowe podatki: tzw. Akt stemplowy (dotyczył wszelkich transakcji, druków, prasy, orzeczeń sądowych) oraz kolejno nowe cła na szkło, papier, herbatę. Początkowo Anglicy zostali zmuszenie bojkotem swoich produktów do rezygnacji z nich. Pozostawiono jedynie cło na herbatę. Wkrótce jednak przekazano monopol na handel herbatą z koloniami angielskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej. To przeważyło szalę. W Bostonie doszło do buntu - zniszczono ładunki Kompanii. Był to symboliczny początek rewolucji.

ad.2

Cele i motywy wystąpień zostały zawarte w kluczowych aktach wydanych przez zwołany w 1774 roku Kongres Kontynentalny w Filadelfii.

Trzeba zwrócić uwagę na to, że początkowo bunt miał naturę głównie ekonomiczną: protestowano przeciwko blokowaniu rozwoju gospodarczego kolonii, zarzucając Londynowi wyzysk. Później żądano równych praw z innymi terytoriami: w haśle "No taxation without representation" ("Żadnych podatków bez reprezentacji") skupiły się żądania politycznej reprezentacji w parlamencie brytyjskim a nie traktowania jedynie jako źródło podatków i rynek zbytu.

W tym czasie nie myślano jeszcze o niepodległości, występowano w obronie represjonowanych bostończyków. I kongres utworzył tzw. Gwardię obywatelską. Kongres wypracował postawę dość ugodową.

W czasie następnego roku dochodziło do pierwszych starć z wojskami brytyjskimi, które wciąż represjonowały cały stan Massachussets.

Pojawiło się wreszcie hasło niepodległości, rzucone w 1776 roku przez Thomasa Paine'a w książce "Zdrowy rozsądek". Zwołano II Kongres Kontynentalny. 4 lipca 1776 roku uchwalono Deklarację niepodległości Stanów Zjednoczonych, zrywając ostatecznie więzi z koroną brytyjską. Hasła demokratyczne znalazły się w Deklaracji opracowanej przez Thomasa Jeffersona i przyjętej przez kongres były dość radykalne. Przyznawała ona wszystkim równe prawa, wolność i sprawiedliwość na mocy praw przyrodzonych. Dawała również możliwość wypowiedzenia umowy społecznej złemu władcy - opierając się na oświeceniowych koncepcjach państwa i prawa naturalnego. Ustępstwem okazało się ograniczenie obowiązywania do ludności białej, choć Jefferson początkowo postulował zniesienie niewolnictwa. Mimo to deklaracja była aktem bardzo istotnym dla stworzenia świadomości nowego narodu, ufnego w swoje prawa.

ad.3

Początkowo wojna była konfliktem "domowym" wielkiej Brytanii. Dowództwo nad armią powierzono Jerzemu Waszyngtonowi i początkowo wojskom amerykańskim nie towarzyszyło szczęście. Byli pozostawieni sami na arenie międzynarodowej. Francja obserwowała losy wojny i w 1777 roku, po bitwie pod Saratogą, w której zwyciężyli Amerykanie, przekonana została do poparcia ich starań. Zwarto na początku 1778 roku sojusz (również handlowy). Brytyjczycy zostali również odizolowani przez państwa posiadające duże floty i interesy na morzach, zablokowali bowiem dopływ do kolonii. Weszli w konflikt z Holandią na Karaibach i wojna przerodziła się w powszechną wojnę morską.

Mimo brytyjskiej kontrofensywy gen. Cornwallisa, Amerykanie odnieśli zwycięstwo i w 1783 roku, po siedmiu latach walk podpisano traktat pokojowy w Paryżu, korzystny również dla Francji, która odzyskała ziemie utracone w wojnie siedmioletniej.

Uznane na arenie międzynarodowej nowe państwo miało problemy z konsolidacją każdej kolonii, jak pamiętamy, obowiązywała inna forma rządu, znaczące były różnice gospodarcze. Dlatego część kolonii wypowiadała się za silną federacją i władzą centralną, część zaś za dużą niezależnością stanów.

W 1787 roku uchwalono konstytucję Stanów Zjednoczonych będąca wypadkową tych sprzecznych pomysłów.

ad.4.

W konstytucji Stanów Zjednoczonych ustalono bowiem, że państwo będzie federacją o ustroju republikańskim. Podstawowe cechy republiki zawarte są w hasłach: ochrony własności prywatnej i jej nienaruszalności oraz suwerenności narodu (rozumianej jako samodzielne stanowienie praw i obsadzanie urzędów). Dlatego na początku ustawy zasadniczej Kształtując ustrój oparto się tym samym na zasadzie podziału władzy Monteskiusza, który jednak twierdził, że rządy republikańskie są możliwe jedynie na niewielkim obszarze, w którym możliwe jest zgromadzenia wszystkich posiadających prawa polityczne w jednym miejscu.

W konstytucji USA zostało to zmienione. Wprowadzono natomiast trójpodział władzy, dzieląc kompetencje stanów i władzy centralnej.

Władzę ustawodawczą stanowi Kongres złożony z dwóch izb: Senatu i Izby Reprezentantów. Prawa stanowi się w USA na zasadzie sankcjonowania precedensów. Prezydent jest bardzo silnym organem władzy wykonawczej. Jest również zwierzchnikiem armii, odpowiada za politykę zagraniczną. Powołuje odpowiedników ministrów: sekretarzy stanu.

Ewentualne konflikty organów władzy rozwiązuje Sąd Najwyższy, władza sądownicza. Składa się on z sędziów dożywotnio pełniących obowiązki, powoływanych przez prezydenta, ale za zgodą Senatu.

Pierwszym prezydentem USA został Jerzy Waszyngton; za czasów jego dwóch kadencji utworzyły się zręby politycznych ugrupowań.

W 1791 roku tendencje liberalne znalazły wyraz w "Deklaracji Praw" gwarantującej prawa i wolności obywatelskie, takie jak wolność słowa, noszenia broni, nieodpowiadania dwukrotnie za to samo przestępstwo. Zostały one zawarte w pierwszych dziesięciu poprawkach do konstytucji USA.

Konstytucja obowiązuje do dzisiaj, po wprowadzeniu poprawek dotyczących m.in. praw ludności afroamerykańskiej oraz kobiet. Jest wciąż dumą narodu, który sam wywalczył swoją niepodległość i stał się potęgą gospodarczą i polityczną.