Francja w okresie 1815 - 1871 zmieniała formę ustroju państwowego kilkakrotnie, była monarchią konstytucyjną z lat 1815 oraz 1852, republiką w 1848 i we wrześniu 1870 roku, a także monarchią parlamentarną w 1878 roku. Cezurą początkową niniejszej pracy stanowi końcowy akt Kongresu Wiedeńskiego, pod którym widnieje data 9 czerwca 1815, natomiast końcową podpisanie rozejmu w wojnie pomiędzy Francją a Prusami w 1871 roku. Ramy terytorialne wypracowania będą obejmować: Królestwo Francji z lat 1815 - 1848, II Republikę z lat 1848 - 1852, II Cesarstwo Francuzów z okresu 1852 - 1870, III Republikę od 4 września 1870, a ponadto również Królestwo Pruskie, Związek Północno-Niemiecki i II Rzeszę Niemiecką. Zasadniczymi elementami składowymi mojego wypracowania będą: czasy restauracji w monarchii francuskiej, Wiosna Ludów na obszarze Francji, okres II Cesarstwa francuskiego, polityka zewnętrzna Napoleona III opierająca się na imperialnych tradycjach Francji oraz dążenia kanclerza Bismarcka do konfliktu zbrojnego z państwem francuskim, które było przeciwne jednoczeniu Niemiec i posiadało wpływy w południowych państwach katolickich w Niemczech, a na zakończenie wojna prusko - francuska z lat 1870 - 1871. W toku swojego wypracowania postaram się udzielić odpowiedzi na zapytanie, dlaczego XIX wiek przesądził o utrzymaniu republikańskiej formy rządów w państwie francuskim.

W roku 1814 zgodnie z utrwaloną podczas Kongresu Wiedeńskiego zasadą (przywrócenie stanu sprzed 1789 roku) do Francji wrócił król Ludwik XVIII. Jeszcze tego samego roku ogłosił Kartę Konstytucyjną. W monarchii francuskiej miał funkcjonować dwuizbowy parlament składający się z: wyłanianej z wyborów Izby Deputowanych oraz z Izby Parów, której skład ustalał król. Mianowany przez monarchę rząd mógł zostać odwołany przez większość w Izbie Deputowanych, z kolei królowi przysługiwało prawo rozwiązania tejże Izby. Utrzymano kodeks napoleoński, dzięki czemu obywatele zachowali równość względem prawa. Kompromis ów nie mógł jednak zadowolić wracających z przymusowej emigracji rojalistów, dążących do całkowitego przywrócenia przedrewolucyjnego porządku i zupełnego odzyskania utraconych majątków. Stworzyli oni stronnictwo tzw. ultrasów, na czele której stanął brat Ludwika XVIII, Karol. Po zdobyciu przez Karola X korony w roku 1824 ugrupowanie ultrasów wyraźnie się umocniło. Król zlikwidował Izbę Deputowanych, a 2 lipca 1830 roku ogłosił wydanie czterech ordonansów, czyli dekretów królewskich, które zapowiadały m.in. ograniczenie praw wyborczych. Ludność Paryża zareagowała wzniesieniem barykad. Niebawem oddziały wojskowe wycofały się z obszaru miasta, a Karol X postanowił abdykować. Trzy dni pomiędzy 27 a 29 lipca 1830 roku przeszły do historii jako rewolucja lipcowa. Triumfująca ekipa umiarkowanych rojalistów, chcąc zapobiec rozszerzeniu rewolucji ofiarowała koronę Ludwikowi Filipowi, przedstawicielowi orleańskiej gałęzi Burbonów. Nowy władca obwołał się "Królem Francuzów". Niebotyczny cenzus majątkowy nadawał prawo wyborcze do utworzonej w roku 1814 mocą Karty Konstytucyjnej Izby Deputowanych zaledwie 100-tysięcznej grupie obywateli spośród całej 30 milionowej Francji. W roku 1830 prawo wyborcze posiadało już przeszło 170 tys. ludzi. Na stałe zagwarantowana została wolność prasy. Przemianie uległo zaplecze społeczne rządzącej elity. Wpływy na władzę zdobyli bankierzy, adwokaci, przemysłowcy, którzy przejęli pałeczkę z rąk arystokratów i zamożnej szlachty. Sam Ludwik Filip przechadzający się ulicami Paryża, w niczym nie przypominał swego poprzednika. W sferze symbolicznej zakończyła się restauracja, przywrócony został trójkolorowy sztandar zamiast białej flagi rodu Burbonów.

Paryskie wydarzenia były reakcją społeczeństwa na decyzje podjęte na kongresie, walką ze starym ładem. Rewolucja lipcowa wydatnie się też przyczyniła do zaktywowania ruchów wolnościowych na obszarze Europy, chociażby w Belgii.

Państwo francuskie wkroczyło w czasy Wiosny Ludów będąc monarchią konstytucyjną, zarządzaną od roku 1830 przez króla Ludwika Filipa z dynastii Burbonów. W owym czasie uaktywniły się zróżnicowane kręgi opozycji, które po fali licznych bankructw i przejmującego głodu, będącego rezultatem kryzysu w gospodarce rolnej, zaczęły organizować tzw. bankiety pełniące funkcje masowych zgromadzeń. Wydany przez paryskie władze akt zakazujący zorganizowania jednego spośród takich bankietów doprowadził do szeregu zamieszek. W całej stolicy rozpoczęto budowę barykad, a oddziały wojska wezwane do spacyfikowania manifestacji odmówiły użycia broni wobec mieszkańców. Cała akcja doprowadziła do abdykacji króla Ludwika Filipa w dniu 24 lutego 1848 roku, natomiast powołany wcześniej Rząd Tymczasowy wprowadził we Francji republikę - drugą w historii państwa. Rząd Tymczasowy potwierdzał m.in. wolność zgromadzeń i prasy oraz wybory powszechne do zgromadzenia narodowego, które miały się odbywać przy udziale całego dorosłego, męskiego społeczeństwa Francji. Wybory przyniosły sukces umiarkowanym republikanom, skupionym w Partii Porządku. Powołane zgromadzenie przyjęło tytuł konstytuanty, ponieważ jego głównym zadaniem było uchwalenie konstytucji młodej republiki. Uchwalona ustawa zasadnicza była republikańską konstytucją o usposobieniu prezydenckim. W wyborach przeprowadzonych w roku 1848 zwyciężył bratanek Napoleona, Ludwik Napoleon Bonaparte. W roku 1849 wybrane zostało Zgromadzenie Prawodawcze, gdzie większość zdobyła Partia Porządku. Organ ten uchwalał coraz to dalej idące ustawy, które uszczuplały polityczną demokrację, w prawie wyborczym pojawił się cenzus stałego zameldowania, (co zdecydowanie zmniejszyło liczbę uprawnionych do głosowania), wprowadzono zakaz strajków, a także ograniczono wolność druku. Kiedy kadencja urzędującego prezydenta zbliżała się do końca, Ludwik Bonaparte zdecydował się przeprowadzić w dniu 2 grudnia 1851 roku zamach stanu. Z pomocą zaufanych oddziałów rozwiązał parlament oraz aresztował posłów. W plebiscycie zorganizowanym w roku 1852 większość społeczeństwa wypowiedziała się za wydłużeniem kadencji prezydenta, natomiast w kolejnym plebiscycie za ponownym wprowadzeniem cesarstwa.

Struktura nowego cesarstwa zarządzanego przez cesarza, zatwierdzonego w głosowaniu powszechnym okazała się zapowiedzią nadejścia czasów, gdzie procedury demokratyczne będą wykorzystane w celu stworzenia dyktatur.

Od roku 1852 państwo francuskie było cesarstwem z formą ustrojową monarchii konstytucyjnej. W dniu 14 stycznia roku 1852 ogłoszono nową konstytucję, która była odwzorowana z napoleońskiej i dawała szerokie uprawnienia prezydentowi. Ten był wybierany na dziesięcioletnią kadencję i był odpowiedzialny jedynie przed narodem. Do jego uprawnień należało mianowanie i odwoływanie ministrów, posiadał również kompetencje ustawotwórcze. Władza prawodawcza była złożona z trzech współpracujących izb: opracowującej projekty ustaw Rady Stanu, która była w całości mianowana przez prezydenta, mającego władzę dość ograniczoną Ciała Prawodawczego, które wybierano w wyborach i czuwającego nad zgodnością ustaw z konstytucją senatu, który również był mianowany. W kolejnym plebiscycie większość społeczeństwa zagłosowała za restytucją cesarstwa. W taki sposób powstało we Francji II cesarstwo. W roku 1870 wprowadzono zasadę, iż ministrowie mają być odpowiedzialni przed wszystkimi izbami parlamentu. Tak z kolei II cesarstwo przekształcało się u kresu swojego istnienia w cesarstwo parlamentarne.

W latach 1852 - 1870 Francja drugi raz w swej historii była cesarstwem.

Po klęsce wojsk austriackich w bitwie z wojskiem pruskim pod Sadową w lipcu 1866 roku, monarchia habsburska wycofywała swoje interesy z obszaru Niemiec, na czele niemieckich państewek stanęło potężne Królestwo Prus, a jedyną siłą mogącą zahamować ich zjednoczenie było cesarstwo francuskie. Pruski kanclerz Otto von Bismarck dążył w swej polityce do osamotnienia oraz sprowokowania do rozpoczęcia wojny przeciwko Prusom, aby następnie pokonać w starciu militarnym wojska II Cesarstwa. Wymówką do rozpoczęcia konfliktu stała się sprawa obsadzenia hiszpańskiej korony. Następcą tronu miał być obwołany daleki krewny pruskiego monarchy, z czym nie się pogodzić Francja. Pruski król Wilhelm I postanowił wycofać kandydaturę Leopolda Hohenzollerna, lecz nie zagwarantował, iż w przyszłości taka sytuacja się nie powtórzy. O swej decyzji powiadomił kanclerza w "depeszy emskiej", której treść Bismarck przeredagował w sposób obraźliwy dla francuskiego cesarza, po czym opublikował w gazecie. W rezultacie takiej zniewagi Francja wypowiedziała Prusom wojnę. 1 i 2 września 1870 roku stoczono pod Sedanem bitwę, w wyniku której francuska armia poniosła całkowitą klęskę, a cesarz Napoleon II dostał się w ręce nieprzyjaciela. Francja została ponownie ogłoszona republiką wraz z dniem 4 września 1870 roku, co było jednoznaczne z końcem istnienia II cesarstwa.

Kres cesarstwu Napoleona II przyniosło objęcie kontroli nad procesami zjednoczeniowymi państw niemieckich Prusy, a także możliwość przejęcia tronu przez pruską dynastię w królestwie Hiszpanii.

O republikańskim ustroju w państwie francuskim przesądziła jego mocarstwowa tradycja mająca swoje źródła w XVIII wieku, wyrażająca się w dążeniach społeczeństwa do posiadania wpływu na władzę poprzez chociażby wybory powszechne.