Czas: 29/30 listopada 1830 roku - październik 1831 roku

Przywódcy

Przyczyny

Przebieg

Skutki

Piotr Wysocki

Iwan Dybicz

Józef Sowiński

Józef Chłopicki

Józef Bem

Jan Skrzynecki

Józef Prądzyński

Jan Krukowiecki

- nastroje rewolucyjne w Europie (Grecja - walka o niepodległość z Imperium Ottomańskim, Belgia - walka o wystąpienie z Królestwa Niderlandów, Francja - obalenie rządów Burbonów w wyniku rewolucji lipcowej);

- obawa przez wysłaniem polskich żołnierzy do Belgii i Francji w ramach interwencji Świętego Przymierza;

- łamanie zapisów konstytucji przez cara Aleksandra I, wielkiego księcia Konstantego i rząd Królestwa;

- zawiedzione nadzieje na pełną niepodległość;

- zawiedzione nadzieje na powiększenie Królestwa Polskiego o tak zwane ziemie zabrane (część Litwy, Białorusi i Ukrainy, która przed rozbiorami należała do Rzeczpospolitej Obojga Narodów);

- nadmierne obciążenia podatkowe;

- represje wobec działaczy polskich (aresztowania członków tajnych organizacji polskich, takich jak Towarzystwo Filomatów czy Towarzystwo Patriotyczne - W. Łukasiński);

- obawa przed wykryciem Sprzysiężenia Podchorążych i rozbiciem siatki spiskowej;

- sprzeciw wobec sytuacji w armii.

- nieudana próba podpalenia starego browaru na Solcu (miał to być sygnał początku powstania);

- atak na Belweder i nieudany zamach na wielkiego księcia Konstantego (planowano go porwać lub zabić, książę zdążył jednak uciec);

- zdobycie Arsenału przez mieszkańców Warszawy;

- ważą się losy powstania: stronnictwo walki chce przygotowania się do wojny z Rosją, "starzy" politycy opowiadają się za rozmowami z carem i uspokojeniem nastrojów;

- 05.12.1830 - gen. Chłopicki przejmuje dowództwo nad powstaniem, nakaz rozbrojenia ludu Warszawy, wysłanie do Petersburga petycji z żądaniem przestrzegania przez cara konstytucji, przyłączenia do Królestwa ziem zabranych i wydania zakazu stacjonowania w Królestwie wojsk rosyjskich;

- 25.01.1831 - detronizacja cara Mikołaja I - po tym, jak wraca delegacja z Petersburga, odpowiedź cara na petycję: żądam bezwzględnego posłuszeństwa i przywrócenia ładu w Królestwie;

- luty 1831 rok - wkroczenie wojsk rosyjskich do Królestwa Polskiego (gen. Dybicz, później Paskiewicz);

- zwycięskie bitwy pod Stoczkiem (połowa lutego), Wawrem (19.02) i Grochowem (25.02), powstrzymanie rosyjskiego marszu na Warszawę;

- wyprawa siedlecka, zwycięstwa Dębem Wielkim (31.03) i Iganiami (10.04), powstrzymanie ofensywy przez Jana Skrzyneckiego;

- 1832 rok - unieważnienie przez cara konstytucji, wprowadzenie w miejsce niej Statutu Organicznego, który jednak nie wszedł w życie ze względu na wprowadzenie stanu wyjątkowego i przepisów wyjątkowych;

- ograniczenie autonomii Królestwa Polskiego, z instytucji autonomicznych pozostały jedynie Rada Stanu, Rada Państwa i Rada Administracyjna, Królestwo traciło sejm, rząd i armię;

- wprowadzenie 100 tys. armii rosyjskiej na obszar Królestwa;

- represje: wszystkie przestępstwa o charakterze politycznym podlegają sądom wojskowym, budowa Cytadeli w Warszawie, aresztowania, zsyłki, konfiskaty ziemi, rusyfikacja;

- zamknięcie Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Wileńskiego i Liceum Krzemienieckiego, zawieszenie działalności Towarzystwa Przyjaciół Nauk;

- początek walki z Kościołem katolickim: ograniczenie swobody funkcjonowania szkół zakonnych, utrudnianie łączności biskupów z papieżem;

- likwidacja kościoła unickiego (greckokatolickiego - włączenie go do prawosławnego);

- na ziemiach zabranych: pozbawienie tytułów szlacheckich szlachtę, nie posiadającą ziemi, wywózki całych rodzin szlacheckich na wschód;

- niewykorzystana szansa rozbicia wojsk rosyjskich pod Łomżą i Ostrołęką (plan ofensywy - gen. I.Prądzyński), połączone siły rosyjskie rozbijają wojsko polskie 26.05 pod Ostrołęką;

- wyprawa łysobycka (gen. A. Jankowski);

- zamieszki w Warszawie, lud warszawski rozwścieczony nieudolnym kierownictwem powstania zaatakował więzienia i dokonał kilkunastu samosądów, m.in. na dowódcy wyprawy łysobyckiej, gen. Jankowskim, ogólnie śmierć poniosło ponad 30 osób;

- szturm na Warszawę;

- 08.09. - kapitulacja Warszawy;

- 09.10. - kapitulacja Modlina;

- 21.10. - kapitulacja Zamościa.

- stopniowa unifikacja systemu prawnego Królestwa Polskiego z rosyjskim: wprowadzenie podziału na gubernie zamiast województwa, wprowadzenie rosyjskiego kodeksu karnego, rosyjskiego systemu miar i wag (wiorsty itp.);

- ustanowienie nowej taryfy celnej między Królestwem a pozostałymi częściami imperium, co przyczyniło się do głębokiego kryzysu gospodarczego, szczególnie w okręgu łódzkim.

- Wielka Emigracja - masowa ucieczka z kraju tysięcy uczestników powstania, głównie młodych żołnierzy, oficerów, szlachty, inteligencji.