Chrzest państwa polskiego, a następnie proces chrystianizacji ludności zamieszkującej polskie ziemie trwał do przełomu XII - XIII wieku. W ścisłym tego słowa znaczeniu chrzest oznaczał przyjęcie chrześcijaństwa przez księcia polskiego Mieszka I oraz jego otoczenie. Wydarzenie to miało miejsce w 966 r. W parze z nim szedł również sojusz polityczny z niemieckim cesarzem Ottonem I, a także z zależnymi od niego Czechami. Związek ten został usymbolizowany w 965 r. poprzez małżeństwo księcia Mieszka z czeską księżniczką Dobrawą (Dąbrówką). Podstawą zawarcia przymierza było nawrócenie się na chrześcijaństwo i co się z tym wiązało - zaliczenie w poczet państw chrześcijańskich.

Warto przeanalizować przyczyny, dla których władca państwa polskiego powziął decyzje o przyjęciu chrztu. Można je rozdzielić na wewnętrzne i zewnętrzne. Skupmy się najpierw na zewnętrznych.

  • Mieszko I chciał wzmocnić międzynarodowy prestiż tak państwa pośród sąsiednich krajów chrześcijańskich (Niemcy, Czechy, Węgry), jak i własnej osoby. Początkowo, tzn. jeszcze w pierwszej połowie X w., państwo Polan nie graniczyło z żadnym silnym sąsiadem. Sytuacja zmieniła się w latach 60. X w. Wówczas zaczęły zagrażać mocne ośrodki państwowe, które miały ekspansywne plany. Na zachodzie usadowili się margrabiowie sascy, na południu Przemyślidzi, a na wschodzie dynastia Rurykowiczów, która po zajęciu ziemi Drewlan zaczęła interesować się ziemią Dulebów. Sasi oraz Czesi byli już chrześcijanami, natomiast Rusini poczynili starania w Niemczech i w Bizancjum, aby również dołączyć do tego grona.
  • Władca Polski obawiał się, i miał ku temu powody, najazdu Niemiec i przymusowej chrystianizacji. W 962 r. cesarz Otton I rozpoczął umacnianie pozycji arcybiskupstwa w Magdeburgu, w którego zakres działalności miały wejść również ziemie słowiańskie.
  • Przyjęcie chrztu przez Polskę dałoby jej sposobność w przyszłości do przeprowadzania akcji chrystianizacyjnych, które wiązałoby się z dużym zyskiem finansowym, a także rozszerzeniem swoich wpływów.
  • Mieszko I miał prawo obawiać się izolacji politycznej, która groziła państwu polskiemu ze względu na panujące w kraju pogaństwo.
  • Nie bez znaczenia był również bardzo pilny aspekt - nieuregulowane stosunki z południowym sąsiadem.

Po omówieniu czynników zewnętrznych należy również wspomnieć o wewnętrznych przyczynach przyjęcia chrztu przez Polskę.

  • Wprowadzenie chrystianizacji poważnie umacniało pozycję władcy w państwie. Należy pamiętać, że Kościół popierał ustrój feudalny, a więc taki, który aktualnie panował w Polsce.
  • Kapłani pogańscy wspierali idee decentralizacji państwa. Wprowadzenie religii monoteistycznej powodowało scementowanie jedności ziemi polskich.
  • Górne warstwy społeczeństwa polskiego z władzami na czele miały duże aspiracje intelektualne. Dzięki pomocy i pozycji Kościoła chciano uzyskać dostęp do osiągnięć kultury śródziemnomorskiej i frankońskiej.
  • Dzięki udziałowi wykształconego duchowieństwa katolickiego planowano usprawnić administrację państwową.
  • Duchowni dzięki swojemu wykształceniu i pozycji społecznej mogli też sprawować rolę łączników między krajami chrześcijańskimi.

Proces chrystianizacji miał bardzo duże znaczenie zarówno polityczne jak również i społeczno-kulturalne.

Znaczenie polityczne:

  • Religia chrześcijańska stała się ideologiczną bazą dynastii Piastów. W oczach poddanych usankcjonowała panowanie księcia. Od czasu przyjęcia chrztu traktowany był on jako pomazaniec Boży. Proces chrystianizacji przebiegał w sposób często bardzo bezwzględny. W skrajnych przypadkach stosowano tak drastyczne zabiegi jak wybijanie zębów tym, którzy złamali przykazania Boże.
  • Wykorzystując doświadczenie duchownych rozpoczęto w państwie Mieszka I i jego następców proces wprowadzania systemu feudalnego oraz organizacji państwowej wzorowanej na zachodniej.
  • Integracja państwa nastąpiła dzięki wprowadzeniu chrystianizacji oraz zlikwidowaniu rozbieżności dzielnicowych, które były spowodowane odmiennością kultów plemiennych. Pogański politeizm został usunięty i zastąpiony przez monoteizm chrześcijański.
  • Powstał aparat kościelny, który powiązany został z władzą centralną w Polsce.
  • Dzięki przyjęciu chrztu z rąk czeskich udało się uniknąć przymusowej chrystianizacji ze strony Niemiec.
  • Chrystianizacja spowodowała umocnienie się pozycji Polski na arenie międzynarodowej oraz zwiększenie wiarygodności w kontaktach zagranicznych.

Znaczenie społeczno-kulturowe:

  • Państwo polskie zostało przyjęte w krąg cywilizacji zachodniej i śródziemnomorskiej. Decyzja ta do dziś przesądza o naszej tożsamości kulturowej. Wiązało się też z tym faktem to, że Polska mogła czerpać korzyści z osiągnięć wspomnianych cywilizacji za pośrednictwem Kościoła.
  • Kontakty te umożliwiły Polsce wzbogacenie się o pierwiastki zachodnie, a także przekazanie w zamian elementów polskiej kultury.
  • Razem z przyjęciem chrześcijaństwa pojawił się w Polsce nowy język - łacina, a także umiejętność pisania i czytania, co w znaczący sposób poprawiło działanie administracji.
  • Dzięki wprowadzeniu nowego prawa opierającego się na dekalogu wykształciły się nowe stosunki społeczne i zasady moralne.
  • Do Polski przybyły zakony (cystersi, benedyktyni, dominikanie), które przyczyniły się w dużym stopniu do podniesienia poziomu kultury rolnej oraz stały się skupiskami oświaty i rzemiosła.

Chrzest Polski był przełomowym momentem w historii naszego kraju. Od tamtego wydarzenia Polacy stali się znani w świecie jako wierni wyznawcy religii katolickiej. Chrystianizacja odcisnęła swoje piętno nie tylko na życiu religijnym, ale również na wielu innych aspektów życia, np. prawo czy też kulturę. Data 966 r. spowodowała, że do dnia dzisiejszego Polacy są pod kilkoma względami tacy, jak krótko po przyjęciu chrześcijaństwa.