Na przełomie XV i XVI wieku pogłębił się kryzys w Kościele Katolickim. Coraz powszechniejsza stawała się symonia, czyli kupowanie stanowisk kościelnych. W 1517 roku z otwartą krytyką niesprawiedliwości i niemoralności w Kościele wystąpił niemiecki zakonnik Marcin Luter. Według legendy przybił on do drzwi kościoła kartę z 95 tezami dotyczącymi najważniejszych problemów religijnych i organizacji życia koscielnego.

Luter domagał się uznania Pisma Świętego za jedyne źródło prawd wiary, likwidacji klasztorów, a także zniesienia celibatu księży. Potępił też sprzedawanie odpustów. Działaność Lutra zaniepokoiła papieża, który zażądał od zakonnika odwołania głoszonych poglądów. Reformator odmówił i został skazany na karę wykluczenia z Kościoła. Zakonnika kilka razy próbowano uwięzić, jednak znalazł on schronienie w Wartburgu, na zamku księcia saskiego Fryderyka Mądrego, będącego zwolennikiem wprowadzenia zmian w Kościele. Podczas jego pobytu na dworze królewskim przełożył on Biblię na język niemiecki oraz spisał zasady, które w przyszłości stały się głównymi założeniami nowego wyznania religijnego nazwanego luteranizmem.