W wyniku unii lubelskiej PolskaLitwa utworzyła federację obejmującą (wraz z Inflantami) około 800 tysięcy m² i liczącą około 8 milionów mieszkańców. Dawało jej to trzecie miejsce w Europie pod względem obszaru (po Rosji i Turcji), a piąte pod względem liczby ludności (po Francji, Rzeszy Niemieckiej, Hiszpanii i Rosji). Tak więc pod koniec XVI wieku Rzeczpospolita Obojga Narodów była jednym z największych państw europejskich. Było to państwo wielonarodowe i wielowyznaniowe. Około 20% mieszkańców stanowiła ludność prawosławna, posługująca się językiem ruskim (na wcielonych do Korony w 1569 r. województwach ruskich). Wielu mieszkańców kraju posługiwało się językiem niemieckim (w Prusach Królewskich, w dużych miastach - Kraków, Lwów, Poznań). Rzeczpospolitą zamieszkiwali też Żydzi, Włosi, Ormianie, Grecy, Tatarzy, Karaimi, Szkoci i osadnicy z Niderlandów (tzw. Olędrzy). Rzeczpospolita dzieliła się na prowincje, a te na województwa. Z kolei województwa dzieliły się na powiaty (okręgi sądowe) lub na "ziemie" (jednostki samorządu terytorialnego). Na Koronę składały się Wielkopolska (do niej zaliczano też Mazowsze, Prusy miały odrębny charakter) i Małopolska (w jej skład wchodziły historyczne ziemie polskie - województwo krakowskie, sandomierskie i lubelskie; wliczano do niej też ziemie ruskie, czyli Wołyń, Podole, Ukrainę i Podlasie). Litwa składała się z ośmiu województw, w wchodząca w jej skład Żmudź stanowiła odrębne starostwo. Inflanty należały wspólnie do Korony i Litwy. Olbrzymi zakres terytorialny Rzeczpospolitej Obojga Narodów był jednym z czynników decydujących o potędze tego kraju na przełomie XVI i XVII wieku. Kolejnym czynnikiem był rozwój gospodarczy państwa polsko - litewskiego i jego udział w gospodarce europejskiej. W XVI wieku w europie panowała korzystna koniunktura zbożowa. W wyniku wzrostu cen żywności i surowców w zurbanizowanych rejonach Europy spowodowały, że produkcja rolna i hodowlana stały się szczególnie dochodową dziedziną gospodarki. W XV wieku na ziemiach polsko - litewskich zaczęła rozwijać się gospodarka folwarczno - pańszczyźniana, a w drugiej połowie XV wieku folwark pańszczyźniany stał się podstawą gospodarowania. Właściciele ziemscy eksportowali przede wszystkim zboże oraz bydło i owce. Towary transportowano spławnymi rzekami (Wisła, Odra, Niemen) do portów nadbałtyckich (Gdańsk, Królewiec, Ryga),a stamtąd do Zachodniej Europy. Na przełomie XV i XVI wieku głównymi produktami eksportowymi z ziem polskich było zboże, drewno i woły (w ich hodowli specjalizowano się na Podolu i na Ukrainie). Największym (zamieszkiwało go około 50 tysięcy ludzi) i najbogatszym miastem Rzeczypospolitej był w XVI wieku Gdańsk. Był on wielkim ośrodkiem produkcyjnym, a ponadto obsługiwał niemal cały morski eksport Polski. Gdańsk był jednocześnie największym ośrodkiem gospodarczym w rejonie Bałtyku.

Kolejnym czynnikiem stanowiącym o sile państwa polsko - litewskiego w tym okresie był jego wielowyznaniowy charakter. Na ziemiach Rzeczpospolitej oprócz katolików, żyli wyznawcy prawosławia, judaizmu, islamu, Kościoła ormiańskiego. Spowodowało to, że reformacja miała na ziemiach polskich całkiem inny przebieg niż w pozostałych krajach europejskich. W XVI wieku nie doszło to do wybuchu wojen religijnych, które były powszechne np. w Niemczech, czy we Francji. Mimo antyreformacyjnych edyktów Zygmunta Starego z lat 1520 - 1540 w kraju nie doszło do prześladowań religijnych. Wielowyznaniowa i wielonarodowa Rzeczpospolita była krajem otwartym na nowe prądy intelektualne i idee. To także stanowiło o jej sile.