Ostatni król Rzeczypospolitej Polskiej, postać tragiczna, pełna sprzeczności i kontrowersji. Urodził się w 1732 roku był synem Stanisława i Konstancji z Czartoryskich. Jego rodzina nie była nadto znana, lecz sytuacja ta zmieniła się, gdy ojciec Stanisława został mianowany kasztelanem krakowskim. Wykształcenie przyszłego króla Polski było bardzo szerokie. W młodości odbył podróże po Europie (między innymi Francja, Wielka Brytania, Prusy, Austria i Holandia). Jednak największy wpływ na jego późniejszą karierę miały dwie wizyty w Petersburgu (1755-56 i 1757 - 58), gdzie poznał przyszłą carycę Rosji a wtedy wielką księżną Katarzynę. Ideologia oświecenia, którą wyznawał Stanisław August oraz jego pochodzenie związały jego polityczną karierę ze stronnictwem Czartoryskich (Familią). Dzięki poparciu dwóch czynników (Katarzyny II i Familii) pod osłoną wojsk rosyjskich w 1764 roku został wybrany na króla. Spotkało to się z silnym sprzeciwem stronnictwa konserwatywnej szlachty. Początek panowania Stanisława Augusta zaznaczył się bardzo dużym uzależnieniem od Rosji (co było raczej dziedzictwem po przednich władcach), jednak nie można odmówić królowi chęci reform. Owocem starań młodego władcy był wprowadzenie komisji wojskowej i skarbowej, która miała usprawnić kulejące finanse oraz wojskowość. Inną ważną zmianą było zmniejszenie roli liberum veto. Zmiany królewskie dotyczyły także samych dóbr króla (tzw. stołowych), w których dzięki mądrym zmianom udało się wprowadzić usprawnienia przynoszące zyski. W 1765 r z inicjatywy królewskiej założono także Szkołę Rycerską. Jednak te działania nie uszły uwadze zarówno konserwatystom jak i czuwającej nad słabością i zacofaniem Rzeczypospolitej Rosji. Za pretekst Rosji (oraz Prusom) posłużyła tak zwana sprawa dysydencka, król Prus o raz caryca Rosji wystąpili z żądaniem równouprawnienia katolików, prawosławnych i luteran. Mimo nacisków ze strony sąsiadów nie było zgody na przeprowadzenie równouprawnienia. Do Rzeczypospolitej zostały wysłane wojska rosyjskie, pod osłoną których zawiązane zostały dwie konfederacje w Toruniu i Słucku. Jednak obie były za słabe by móc zmienić sytuację. Dlatego ambasador rosyjski N. Repnin podjął próbę zdetronizowania króla wykorzystując konserwatywną szlachtę oraz magnaterię. Z inicjatywy rosyjskiej została zawiązana konfederacja radomska (1767). Jednak król porozumiał się z carycą, a sejm z 1768 roku przywrócił prawa dysydentom oraz ustanowił tak zwane prawa kardynalne, które do rozbiorów stanowiły faktyczny sposób sprawowania władzy. Jednak te działania zraziły do Stanisława Augusta drobną katolicka szlachtę, która w obronie wiary i tradycji w miasteczku Bar zawiązała konfederację antykrólewską. Rozpoczęła się czteroletnie wojna domowa, w czasie walk król był niezdecydowany, nie udało mu się porozumieć ani z Rosją ani z konfederatami (konfederaci spróbowali nawet porwać króla). Sytuacja w Polsce stała się pretekstem dla sąsiadów (Prus, Austrii i Rosji) do odjęcia decyzji o pierwszym rozbiorze Polski. W 1772 r król zgodził się na utratę części ziem polskich na rzecz zaborców i uznał kontrolę rosyjskiego ambasadora O. Stacelberga. Władze objęła wybrana i ustalona Rada Nieustająca, podzielona na pięć resortów - departamentów. W jej skład wchodziło 18 senatorów i 18 posłów. Po upływie 2 lat Rada zdawał relację przed sejmem. Problem polegał na tym, że skład Rady ustalali król i ambasador rosyjski, dlatego jej działania nie były sprzyjające królowi. Jednak Stanisław August Poniatowski zdecydował się stworzyć własne stronnictwo, wykorzystując władze jaką posiadał: nadawanie orderów i stanowisk Rzeczypospolita mimo dużego ciosu jakim była utrata ziem pierwszego rozbioru podjęła kolejna dzieło reform w latach 1772 - 1791 zaczęła odżywać gospodarka zniszczona poprzez długoletnie konflikty wojenne jak i przemarsze obcych wojsk przez terytorium polskie. Bardzo duży wkład włożył Stanisław August w reformę kultury i gospodarki. Popierał stojące na wysokim poziomie szkolnictwo pijarskie, efektem dbałości króla o edukację była założona w 1773 r Komisja Edukacji Narodowej, która miała się zająć głównie finansami szkół oraz tworzeniem nowych szkół z dobrymi programami. Król był także mecenasem kultury. To z jego inicjatywy przebudowano Zamek Królewski i Łazienki. Wysyła za granice młodzież na stypendia. Kupował dzieła sztuki stworzył bardzo bogate zbiory rzeźb i rycin. Jego doradcami byli M. Bacciarelli, A Moszyński i M. J. Mniszech. W projektach królewskich było założenie akademii sztuk pięknych, akademii nauki i literatury oraz muzeum narodowe. Najsłynniejszymi chyba działaniami króla były organizowane obiady czwartkowe, które miały na celu popularyzowanie zachodnioeuropejskich (w największej mierze francuskich) prądów literackich i kulturalnych. Jeśli chodzi o gospodarkę, to działania królewskie miały na celu wzmocnienie niezależności gospodarczej Polski, czemu służyć miały utworzono manufaktury, mennice ludwisarnie oraz fabryki fajansu. Dla zabezpieczenia surowców utworzona została Komisja Górnicza opiekująca się produkcją miedzi w okolicach Kielc. Najtrudniejszy okres panowania rozpoczął się wraz z podjęciem działań przez tak zwany Sejm Czteroletni. Król poprał działania dążące do radykalnych reform mających na celu wzmocnienie państwa, owocem tego była stworzona Konstytucja 3 Maja 1791r, która wraz z H. Kołłątajem i I. Potockim usiłował wprowadzić w życie jej postanowienia. Jednak nie spodobało się to sąsiadom, którzy zwłaszcza Rosja ostro zareagowali przeciwko próbom naprawy ustroju. Wojna 1792 roku w obronie konstytucji 3 maja zakończyła się klęską. Władze przejęła utworzona pod kuratelą Rosji konfederacja targowicka, która za cenę osobistych korzyści zgodziła się oddać część terytoriów Rzeczypospolitej, król w celu ratowania sytuacji zgodził się do niej przystąpić, jednak nie uratowało to sytuacji nastąpił 2 rozbiór Polski, a Rzeczypospolita stała się kadłubowym państewkiem bez znaczenia, faktyczną władzę sprawował ambasador rosyjski, który za wszelką cenę dążył do zniszczenia nawet tego co pozostało po państwie polskim. W czasie powstania kościuszkowskiego został uznany za współwinnego upadku państwa, a po jego upadku wyjechał do Grodna. Klęska państwa spowodowała, że 25 XI 1795 roku zgodził się abdykować. Zmarł w 1797 r w Petersburgu.

Stanisław August Poniatowski jest postacią bardzo kontrowersyjną, zwłaszcza tuż po upadku Rzeczypospolitej i w XIX w był określany jako zdrajca narodu i sprzedawczyk, jednak najnowsze oceny historyków podkreślają jego wkład w rozwój literatury i sztuki oraz udział reformach państwa.