Józef Klemens Piłsudski urodził się 5 grudnia 1867 roku w Zułowie na Wileńszczyźnie w rodzinie ziemiańskiej. Ojciec (Józef Wincenty Piłsudski) był komisarzem powstania styczniowego na Żmudzi, zaś matka (Maria z Billewiczów) wywodziła się ze znakomitego rodu litewsko-polskiego. Trudności gospodarcze i pożary w majątku sprawiły, że cała rodzina przeniosła się w końcu do Wilna, gdzie przyszły marszałek uczęszczał do gimnazjum. W 1885 roku Piłsudski rozpoczął w Charkowie studia medyczne, tam też po raz pierwszy zaangażował się w działalność socjalistyczną. Początkowo uczestniczył w demonstracjach studenckich. W roku 1888 został za sprawą starszego brata, Bronisława, wplątany w nieudany zamach na cara Aleksandra III, co kosztowało go pięć lat zsyłki. Z Sybiru powrócił jako zdecydowany zwolennik socjalizmu. W tym czasie poznał swą przyszłą żonę - Marię z Koplewskich Juszkiewiczow. Współtwórca Polskiej Partii Socjalistycznej stał się jednym z uznanych i najpopularniejszych jej przywódców. Złapany w roku 1900 przez rosyjską policję polityczną - Ochranę - symulował obłęd tak wiarygodnie, że trafił do więzienia szpitalnego, skąd rychło zbiegł, aby kontynuować działalność już całkowicie nielegalną.

Idee socjalizmu traktował nie jako cel, a jedynie środek. Uważał, że warunkiem wybicia się na niepodległość Polski jest rozczłonkowanie Imperium Rosyjskiego. Wymarzoną szansę realizacji tego planu zdawała się stwarzać wojna z Japonią, jaka wybuchła w 1904 roku i rewolucja, jaka w następstwie wstrząsnęła monarchią Romanowów. Wyciągając trafne wnioski udał się do Tokio, gdzie otrzymał pieniądze na zakup broni. Jednak rozruchy społeczne w Królestwie Polskim nie udało się przekształcić w narodowe powstanie. Dlatego po klęsce rewolucji "towarzysz Wiktor" opuścił wraz z zwolennikami zabór rosyjski i schronił się w Galicji, gdzie zamieszkał we Lwowie a następnie w Krakowie.

Perspektywa europejskiej wojny spowodowała nowe spojrzenie na kwestię polską. Za niepodległość Józef Piłsudski był skłonny zapłacić każdą cenę. Dlatego z jego inicjatywy powstały legiony polskie, które w 1914 roku przekroczyły granice zaboru rosyjskiego, próbując tam doprowadzić do wybuchu antyrosyjskiego powstania. Fiasko tego planu doprowadziło do wcielenia legionów do wojska austro-węgierskiego. W roku 1917, gdy stało się jasne, że Niemcy i Austro-Węgry wojnę przegrają, Piłsudski zerwał z dotychczasową orientacją, wypowiadając posłuszeństwo chwilowym sojusznikom. W związku z tym został internowany w Magdeburgu.

Wolność Piłsudskiemu przyniosła rewolucja niemiecka. Do Warszawy powrócił 10 listopada 1918 roku. Aby uniknąć wojny domowej, skłócone dotychczas ze sobą organizacje rozwiązały się, przekazując pełnię władzy Piłsudskiemu. Następnego dnia Piłsudski został mianowany przez Radę Regencyjną Tymczasowym Naczelnikiem Państwa i miał pełnić tę funkcję do czasu uchwalenia konstytucji. Naczelnik zamieszkał w Belwederze, a Rada Regencyjna przekazała mu dowództwo wojsk polskich i zleciła utworzenie rządu narodowego. 16 listopada 1918 roku Piłsudski ogłosił na arenie międzynarodowej odrodzenie się wolnej i niepodległej Rzeczypospolitej. Było to państwo istniejące w tym czasie tylko na papierze, bez jasno określonych granic, z kilkoma ośrodkami decyzyjnymi, formującym się dopiero aparatem administracyjnym i wojskiem. Dlatego najważniejszym priorytetem było wywalczyć i utrwalić granice, oraz obronić je przed nadciągającymi zewsząd wrogami. Sejm Ustawodawczy, który rozpoczął obrady w lutym 1919 roku, usankcjonował pozycję Piłsudskiego jako stałego Naczelnika Państwa, przedstawiciela kraju i wykonawcy uchwał sejmowych.

W tym czasie toczyły się już walki z Ukraińcami o Lwów, w Wielkopolsce trwało powstanie, a Czesi uderzyli na Śląsk Cieszyński. Piłsudski wychodził z założenia, że przebieg zachodniej granicy Polski będzie uzależniony od decyzji konferencji pokojowej obradującej w Paryżu, natomiast kształt granicy wschodniej Polacy będą musieli wywalczyć sami. Piłsudski opowiadał się za koncepcją federacyjną czyli utworzyć sprzymierzone z Polską (niepodległe) państwa: Ukrainę i Białoruś. W ten sposób Polska nie graniczyłaby z ogromnym i wrogo ustosunkowanym państwem rosyjskim. Niepodległej Ukrainy zbudować się jednak nie dało, a źle przygotowana przez Piłsudskiego kampania wiosenna zakończyła się militarna klęską. Swych niezaprzeczalnych pomimo to talentów wojskowych dowiódł parę miesięcy później u bram Warszawy. W 1920 roku został wyróżniony buławą marszałkowską i mianowany Pierwszym Marszałkiem Polski. "Cud nad Wisłą" uratował nie tylko niepodległość Polski, ale wielu historyków sądzi, że bitwa ta przesądziła o losach świata - powstrzymała zbrojny eksport bolszewizmu na całą Europę. Wojna została zakończona kompromisowym traktatem pokojowym w Rydze, jednak pogrzebała ostateczne plany Piłsudskiego wskrzeszenia dawnej Rzeczypospolitej w kształcie federacyjnym.

Po zakończonej wojnie z Rosją, J. Piłsudski znalazł się w trudnym położeniu. Pozbawiony zaplecza politycznego, musiał stawić czoło prącym do władzy partiom. Walkę te w pierwszej rundzie przegrał, świadectwem tego stała się Konstytucja Marcowa, która zdecydowanie "okroiła" uprawnienia urzędowi prezydenckiemu. W takich okolicznościach Marszałek do wyborów prezydenckich nie stanął, a po zabójstwie Gabriela Narutowicza zrzekł się funkcji publicznych i służby wojskowej.

Jako polityk nie będący w czynnej służbie państwowej Piłsudski liczył się z koniecznością opuszczenia pałacyku belwederskiego, dlatego zakupił drewniany dom w podwarszawskim Sulejówku. W 1923 roku wprowadził się z rodziną do zupełnie nowego domu, postawionego ze składek wojskowych. Siedzibę tę nazwał Milusinem i mieszkał tam od wiosny 1923 roku do maja 1926 roku. Bacznie śledził życie kraju, aby w odpowiednim momencie znów włączyć się do czynnej działalności. Wyruszając 12 maja 1926 roku na Warszawę, nie planował zbrojnego puczu ani ustanowienia dyktatury. Jego celem było obalić nienawistny rząd Witosa i zapewnić sobie kontrole nad siłami zbrojnymi. Jednak prezydent Stanisław Wojciechowski nie ugiął się pod presją i na ulicach Warszawy rozpoczęły się walki. W bratobójczych walkach padło blisko 400 poległych, zarówno żołnierzy, jak cywilów.

Połączone w Zgromadzenie Narodowe obie izby parlamentu uznały fakty i zalegalizowały zamach. Kolejnym prezydentem Rzeczypospolitej został profesor Ignacy Mościcki zaś sam marszałek objął zaś tekę ministra spraw wojskowych oraz czasowo pełnił funkcję premiera. Marszałek z rodziną znów zamieszkał w Belwederze, a siedzibą prezydenta stał się Zamek Królewski. Sprawował formalnie funkcje Ministra spraw Wojskowych i Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych (dwukrotnie stając na czele rządu), dysponował odtąd pełnia władzy. Wkrótce Marszałek popadł w otwarty konflikt z parlamentem, który zmusił go do otwartej ofensywy. W cyklu wywiadów prasowych obelżywie charakteryzował swoich przeciwników i instytucje demokratyczne. Do otwartej konfrontacji doszło w roku 1930, w którym przywódcy opozycyjnego Centrolewu oskarżeni o podżeganie do obalenia państwa, zostali aresztowani a następnie postawieni przed sądem.

Konflikty z parlamentem, przeciążenie pracą i specyficzny tryb życia Marszałka sprawiły, że Piłsudski zaczął mieć kłopoty ze zdrowiem. W kwietniu 1928 roku przeszedł lekki atak apoplektyczny i od tej pory jego stan zdrowia systematycznie się pogarszał. Nie utracił co prawda trzeźwości oceny sytuacji międzynarodowej Polski, zaczął być jednak nieco anachroniczny w rozumieniu roli poszczególnych rodzajów broni na współczesnym polu walki. Dla podratowania zdrowia jeździł do Druskiennik, Rumunii, na Maderę, a w roku 1932 do Egiptu. Jednym z ostatnich politycznym akcentem działalności Józefa Piłsudskiego była inicjatywa wojny prewencyjnej przeciw Niemcom i przygotowanie nowej konstytucji. Po dojściu Adolfa Hitlera do władzy w Niemczech pod koniec stycznia 1933 roku Marszałek kanałami dyplomatycznymi zaczął sondować we Francji możliwość rozpoczęcia wojny prewencyjnej przeciw Niemcom w obawie przed szybkim odrodzeniem się militaryzmu w tym państwie. Francja, jednak traktowała sojusz z Polską jako uciążliwy obowiązek i nie okazała zainteresowania tym pomysłem. W rezultacie w 1934 r. został zawarty polsko-niemiecki pakt o nieagresji.

Ostatnie miesiące życia Piłsudskiego upłynęły w atmosferze pracy nad nową konstytucją. Była to tzw. konstytucja kwietniowa z 1935 roku, która radykalnie wzmacniała władze wykonawczą. Piłsudski był już ciężko chory i miesiąc później ( w niedzielę 12 maja), zmarł w Belwederze na raka żołądka i wątroby, do ostatnich chwil zachowując świadomość. Jego ciało zostało złożone w krypcie św. Leonarda w katedrze wawelskiej. W roku 1938 trumna ze szczątkami Józefa Piłsudskiego została przeniesiona do krypty pod Wieżą Srebrnych Dzwonów, gdzie stoi do dzisiejszego dnia.

Józefowi Piłsudskiemu można zarzucić wszystko poza prywata. Żył bardzo skromnie. Najważniejsze decyzje polityczne podejmował nad pasjansami z nieodłącznym papierosem w zębach i szklanka mocnej herbaty pod ręką. Życie osobiste Marszałka nie budziło nigdy publicznych komentarzy. Po rozpadzie małżeństwa z Maria Juszkiewiczową, związał się z Aleksandra Szczerbińską (towarzyszka walki z nielegalnej PPS). Związek ten mógł sformalizować na gruncie katolickim, dopiero po śmierci pierwszej żony. W latach późniejszych miał kilka romansów, jednak stanowiły one najpilniej strzeżony sekret Belwederu. W oczach opinii pozostał zatem przykładnym mężem i ojcem dwóch córek: Wandeczki i Jagodki.

Był to polityk odznaczający się niesamowitą charyzmą. We wszystkich niemal prowadzonych na koniec stulecia ankietach okrzyknięto go największym Polakiem XX wieku. Wkład jaki wniósł w odbudowę Rzeczypospolitej jest bezsporny.