Herbata

Współcześnie wielcy amatorzy herbaty badając pochodzenie swego ulubionego napoju nie mogą jednoznacznie określić, kiedy podano pierwszą filiżankę herbaty. Legendy podają, że pierwsza herbata została zaparzona III tysiące lat przed naszą erą za czasów panowania cesarza Shen Junga. On interesując się medycyną, a zwłaszcza dobroczynnym wpływem przegotowanej wody na ciało ludzkie siedział kiedyś w ogrodzie, i nagle ni stąd ni z zowąd wpadł mu do czajniczka listek krzewu herbacianego. Ten napar wyzwolił taki aromat, ze cesarz nie mógł opanować ciekawości co to za roślina, że posiada takie czarodziejskie właściwości.

Tymczasem pierwszą historycznie udokumentowaną wzmiankę o herbacie odkryli naukowcy z pism, pochodzących z III wieku po Chrystusie, z recept chińskiego lekarza, który zalecał picie tego specyfiku dla polepszenia koncentracji i gibkości umysłu. Również w tym czasie rozpoczęto uprawiać herbatę i organizowanie ich w plantacje. W tym samym czasie doszło do gwałtownego wzrostu popularności tego naparu, a za czasów panowania dynastii Tang ( w latach 618 -906 r.) uważanych za "złoty wiek" herbaty, nie służyła ona już jedynie w celach leczniczych, ale również jako napój sprawiający niemałą przyjemność. Na kontynent europejski herbata dotarła z ładunkami na statkach najpierw do Holandii i Portugalii w XVII wieku. W Holandii oczarowała wszystkich ludzi ze wszystkich warstw społecznych, a poprzez holenderskie spółki handlowe rozpoczęto jej dostarczanie na terytoria Włoch, Francji, Niemiec oraz Portugalii. Londyn powitał ją oficjalnie w 1658 r., zaś rosyjski car Aleksander został nią obdarowany przez chińskiego cesarza w 1676 r.

Herbatę uprawia się na plantacjach w klimacie tropikalnym, gorącym. Aby mogła prawidłowo wzrastać trzeba jej zapewnić odpowiednie warunki: dostępność promieni słonecznych, obecność częstych i obfitych opadów deszczu - wielkość rocznej sumy opadów powinna wynosić około 1200mm a gleba winna się charakteryzować lekko kwaśnym odczynem. Najobfitszymi zbiorami odznaczają się tereny nizinne, lecz w celu uzyskania najlepszej jakości należy zakładać plantacje herbaty w terenie górzystym do wysokości około 2000 m. n.p.m. i w rejonach odpowiednio nawodnionej gleby. Duże wysokości spowalniają wzrost krzewów, ponieważ chłód powoduje zahamowanie ich rozwoju. Krzewy herbaciane są również odporne na wartości temperatury poniżej zera stopni Celsjusza, dlatego mróz nie ma możliwości zniszczenia upraw a jedynie może wpłynąć na zmniejszenie plonów. Klimat podzwrotnikowy, a więc taki, jaki panuje w Indiach Południowych, Indonezji i na Cejlonie owocuje zbiorami przez cały rok, w odstępie jedynie co 20 dni.

Jednakże nim napój herbaciany trafi na nasz stół musi być poddany licznym etapom produkcji i przetworzenia. W pierwszym etapie zbieracze obrywają najmłodsze listki, które rosną na najwyższych końcówkach gałązek. Pojedyncza osoba zdolna jest w czasie jednego dnia zebrać około 35 kg listków. Kolejno transportuje się je do fabryk, gdzie muszą przejść etap kilkunastogodzinnego suszenia. Suszone liście ulegają zrolowaniu. Proces obróbki liści herbaty polega na ich wstępnym podsuszeniu, a w kolejności rozdrobnieniu, zbijaniu i przełamywaniu w taki sposób, by uwolnić soki - ma to prowadzić do powstania herbaty liściastej. Jeżeli zaś mamy otrzymać herbatę w granulkach suszymy liście w procesie CTC (Crushing - miażdżenie, Tearing - rozrywanie i Curling - zwijanie). Rozdrobnione liście ulegają procesowi fermentacji, barwa przechodzi z zieleni na pomarańczowo-czerwoną barwę i wydzielają aromatu. Kiedy otrzymamy dostateczny aromat dopuszcza się strumień gorącego powietrza, które hamuje proces chemizacji i uwalnia czarną barwę. Ostatni etap to pakowanie i rozsyłanie herbaty na cały świat.

Największym producentem herbaty to Indie - produkują one ponad 715 tys. ton rocznie. Herbatę uprawia się tam na trzech obszarach: w północno - wschodnim obszarze kraju w prowincji Asam, wysoko jakościową herbatę na terenie prowincji Darjeeling u podnóży gór Himalajów i na południowo - zachodnim obszarze w rejonie Kerala. Na drugi miejscu pod względem produkcji herbaty na świecie odznaczają się Chiny - ponad 609 tys. ton w roku, mimo że na eksport przeznaczają mniej niż następna w kolejności na liście Sri Lanka - z ponad 246 tys. tonami w roku. Sri Lanka leżąca na terytorium wyspy Cejlon, produkuje najbardziej uznaną przez amatorów Herbatę Cejlońską. Herbata produkowana jest również: w Kenii ( około 249 tys. ton rocznie), w Indonezji (około 140 tys. ton rocznie), w Turcji (135 tys. ton w roku), w Japonii (86 tys. ton w roku), w Tanzanii, w Ruandzie, w Zimbabwe, w Papui - Nowej Gwinei, w Bangladeszu.

Największą ilość herbaty wypijają obywatele Wielkiej Brytanii - średnio wypijają 3,2 kg napoju w roku. Obywatele Australii i Nowej Zelandii wypijają około 1,4 kg, a Ameryki jedynie 0,34 kg na rok. Mniejszą ilość herbaty konsumuje statystyczny obywatel Indii, ale wynika to z ogromnej liczby mieszkańców, odmiennie zaś wartość bezwzględna herbaty jest ogromna. Polacy konsumują rocznie około 30 tysięcy ton herbaty i z tym wynikiem zajmujemy 2 miejsce na starym kontynencie.

Zwiększający aktywność organizmu wpływ herbaty jest spowodowany zawartością w niej teiny, będącej odmiana kofeiny. Powyższy alkaloid przyspiesza czynności serca oraz zdolność psychomotoryczną. Herbata nie uzależnia, a dzięki jej smakowi i aromatowi sprawia koneserom ogrom przyjemności.

Tytoń

Pierwszym odkrytym przez badaczy malowidłem obrazującym człowieka, który wypala cygaro jest pochodzące ze zbudowanej w 640 r. świątyni Majów w Palenque w stanie Chiapas na terenie południowo-wschodniego Meksyku. Tytoń był znany Indianom z Ameryki Południowej od wieków, był od zawsze używany w praktykach magicznych, polityce, praktykach religijnych i medycznych. W Europie pierwszy raz usłyszano o obyczaju palenia tytoniu od podróżnika Krzysztofa Kolumba, który w 1519 r. powrócił do Hiszpanii z podróży do Nowego Świata. Druga połowa XVI wieku zaowocowała przywiezieniem Portugalczykom pierwszych jego nasion, a dzięki posłowi z Francji J. Nicotowi przeniesiono je na teren Francji. W 1650 roku plantatorzy z Portugalii zakładali swe plantacje w różnych częściach strefy międzyzwrotnikowej, m in. w Afryce Południowej, a Hiszpanie uprawiali tytoń na terenie Indochin, Gwatemali i basenu Morza Karaibskiego. Amerykańska pierwsza plantacja została założona w 1612 roku w Jamestown.

Z uwagi na swe liście, które zawierają nikotynę, rozpowszechniono uprawę machorki jak również tytoniu szlachetnego. Roślina tytoniu posiada znaczną zdolność adaptacji w nowych warunkach klimatyczno - glebowych, dlatego uprawia się go na obszarach strefy klimatu tropikalnego, subtropikalnego i umiarkowanego. Tytoń wymaga gleby o odczynie pH lekko poniżej 7. Machorka służy do produkcji tytoniu o słabszej jakości (do żucia i do produkcji tabaki), uprawia się ją szczególnie intensywnie na terytorium USA, Rosji, południowej Europy, Ukrainy i Chin. Odmiany tytoniu szlachetnego różnią się od siebie poszczególnymi cechami z zakresu morfologii i użytkowania: różną zawartością nikotyny, kolorem liści, wartością smakową i aromatyzującą. Wyróżniamy dwie odmiany tytoniu szlachetnego: do produkcji papierosów jasnych - uprawianą w USA, Polsce i Włoszech oraz do produkcji cygar - na terenie Brazylii, Indonezji i Kuby.

Tytoń zasiewa się ustąpieniu przymrozków na wiosnę, a zbiór liści ma miejsce podczas dojrzewania w systemie stopniowym. W kolejnym etapie suszy się liście strumieniem ciepłego powietrza lub dymu zależnie od gatunku i tego, co chcemy otrzymać. Kolejny etap to przewożenie go do zakładów przemysłowych, w których dokonuje się wyrównania stopnia wilgoci w liściach, usuwa główne nerwy - żyłowania, sprasowania - belkowania oraz fermentacji właściwej w odpowiednich warunkach. Następnie beliki poddawane są ochłodzeniu i sprasowaniu ostatecznemu. Tak uprzednio przetworzony tytoń stosuje się do wyrobu niezliczonych ilości produktów tytoniowych, w postaci papierosów, tytoniu do fajek, czy tabaki.

Dzięki znacznej popularności tej używki ma miejsce stałe zwiększanie zasięgu jej uprawy. Około 40% światowej produkcji wytwarzana jest w Chinach ( około 2324 tys. ton w roku). Innymi liczącymi się producentami tytoniu są Stany Zjednoczone ( około 603 tys. ton rocznie), Indie (około 512 tys. ton rocznie), Brazylia (około 476 tys. ton rocznie), Turcja (około 210 tys. ton rocznie) jak również Grecja, ale tytoń uprawia się na całym globie ziemskim. Ne terenie Polski znane są uprawy na obszarze Proszowic i Miechowa, na terenie Wielkopolski. W Polsce zbiera się około 40 tys. ton tytoniu w roku co daje naszemu krajowi 6 pozycje na liście światowej.

Tytoń dziś jest prawdziwa powszechną trucizną. Skutki ciągłego palenia tytoniu w organizmie człowieka są destrukcyjne, a sam nałóg może doprowadzić do zapalenia oskrzeli, nowotworu górnych i dolnych dróg oddechowych, zawału serca i obniżenia ogólnej sprawności i wydolności fizycznej. Prognozy mają złe wyniki - liczba palaczy w naszym kraju ciągle wzrasta. Na terenie wysokorozwiniętych państw Europy i na kontynencie amerykańskim moda ta szczęśliwie uległa odwróceniu. Przyniesie to w przyszłości dobre skutki dla tych narodów, miejmy nadzieje ze i w naszym kraju taka moda zostanie żywo przyjęta i propagowana.