Stolica - Ottawa

Powierzchnia kraju - 9 976,1 tysięcy km2 (drugie pod tym względem państwo świata)

Liczba ludności - 30,3 mln mieszkańców (stan na rok 1997 rok)

Język urzędowy - j. angielski oraz j. francuski

Jednostka płatnicza - dolar kanadyjski

Dzień święta narodowego - rocznica proklamowania niepodległości w roku 1867 obchodzona

1 lipca

Administracyjny podział kraju - 10 prowincji oraz 2 terytoria

Sąsiedzi -Stany Zjednoczone

Rozciągłość równoleżnikowa - 4627 km

Rozciągłość południkowa - 5327 km

Głowa państwa - królowa Elżbieta II

Wyższa izba parlamentu - Senat

Niższa izba parlamentu - Izba Gmin z ang. House of Commons, z franc. Chambre des 

Communes

Działające partie - LPC czyli Partia Liberalna Kanady, RPC czyli Partia Reformistyczna, BC czyli Blok Quebecki, NDP czyli Nowa Partia Demokratyczna, PCP czyli Postępowo-Konserwatywna Partia Kanady oraz niezależni

HISTORIA:

Rdzennymi mieszkańcami Kanady byli Eskimosi oraz Indianie. Na przełomie X i XI wieku Wikingowie docierali w rejony wschodniego wybrzeża Kanady, a u schyłku XV wieku oraz w pierwszej połowie wieku XVI zbadali żeglarze pływający w angielskiej flocie: Giovanni i Sebastiano Caboto oraz w portugalskiej: Gaspar Cortereal, a następnie francuskiej: Giovanni da Verrazano i Jacques Cartier. To właśnie wyprawy Cartiera przesądziły o objęciu w posiadanie ziem należących do obecnej Kanady, którym - na cześć króla Francji - nadano nazwę Nowa Francja. Ziemie te wraz z początkiem XVII wieku zaczęły być zasiedlane, przy czym kolonizacja Nowej Francji była po części spowodowana odkryciem i eksplorowaniem Nowej Fundlandii przez Brytyjczyków. W 1608 roku założony został Quebeck - obecna stolica Kanady. W 1670 roku utworzona została Kompania Zatoki Hudsona, która za pozwoleniem króla Anglii objęła panowanie na terenach nad Zatoką Hudsona zwane Ziemią Ruperta. Ponadto w XVIII wieku Francja przekazała Wielkiej Brytanii wszystkie swoje posiadłości na terenach Kanady (za wyjątkiem wysp Saint - Pierre oraz Miquelon), w tym:

  • w 1713 roku Akadię (zmieniono jej nazwę na Nowa Szkocja, która w 1791 roku została podzielona na Nową Szkocję, Nowy Brunszwik oraz Wyspę Księcia Edwarda)
  • w 1763 roku Nową Francję (od tego momentu brytyjska kolonia Quebeck, w 1791 roku została podzielona na Górną i Dolną Kanadę, obecnie Ontario i Quebeck)

Po tych wydarzeniach zaczęła do Kanady napływać ludność brytyjska.

W czasie wojny o suwerenność Stanów Zjednoczonych w latach 1775 - 1783 czyniono próby nakłonienia kanadyjskich kolonistów do wystąpienia przeciwko Wielkiej Brytanii, jednakże próba ta należała do nieudanych. Za to po 1783 roku do Kanady przybyło około 40 tysięcy Amerykanów, którzy pozostali wierni Wielkiej Brytanii (byli to tak zwani lojaliści). Stany Zjednoczone próbowały kilkakrotnie podbić Kanadę - w latach 1812 - 1814, jednak żadna ofensywa nie zakończyła się sukcesem. Po tych próbach zawarto traktat pokojowy (pokój gandawski) zawarty na warunkach status quo ante bellum. W 1818 roku Wielka Brytania i Stany Zjednoczone podpisały układ, na mocy którego wyznaczono granicę pomiędzy USA i Kanadą, biegnącą na zachód od Wielkich Jezior. Ponadto państwa te podzieliły się sprawowaniem kontroli nad Oregonem, przy czym monopolistą w dziedzinie handlu została Kompania Hudsońska.

W pierwszej połowie XIX wieku do Kanady zaczęła napływać ludność zamieszkująca Wyspy Brytyjskie, głównie z Irlandii. Kanada zanotowała przyrost ludności z około 300 tysięcy w 1790 roku do ponad 3,5 miliona w 1871, natomiast mieszkańcy Kanady pochodzenia francuskiego zaczęli powoli stanowić mniejszość. Na terenach zależnych od Kompanii Hudsońskiej ludność zaczęła osiedlać się na stałe. W roku 1842 dokonano kolejnych postępów w zakresie wytyczania granicy między USA a Kanadą, kolejny jej fragment przebiegał pomiędzy Main i Nowym Brunszwikiem a Jeziorem Leśnym. Natomiast 4 lata później podzielono teren Oregony pomiędzy Wielką Brytanię a Stany Zjednoczone.

Polityka kolonialna Wielkiej Brytanii i jej system rządzenia sprzyjający oligarchii brytyjskiej spowodował powstanie w Kanadzie w pierwszej połowie XIX wieku opozycji, której założeniem było wprowadzenie reform społeczno - politycznych, demokracji państwa oraz zredukowania przywilejów Kościoła anglikańskiego. W prawdzie antybrytyjskie powstanie, do którego doszło w latach 1837 - 1838 w Ontario i Quebeku, zostało stłumione, to jednak pod jego wpływem Wielka Brytania dokonała pewnych reform oraz nadała Kanadzie prawo posiadania samorządu (1849 rok). Skutkiem tych działań było zniesienie uprzywilejowania dla kanadyjskiego handlu zbożowego, to zaś było przyczyną kryzysu gospodarczego w Kanadzie i spowodowało zwiększenie współpracy z USA w zakresie wymiany handlowej.

Liczne przeobrażenia o charakterze społeczno - polityczno - ekonomicznym wywołały dążenia do zjednoczenia prowincji kanadyjskich. Cel taki obrały sobie zarówno Partia Konserwatywna jak i Partia Liberalna. Aktywność tak zwanej wielkiej koalicji ministrów, w skład której wchodzili: G. Brown, G. Cartier, A. Galt i J.A. Macdonald, sprawiła że w 1867 roku został uznany przez Wielką Brytanię Akt o Brytyjskiej Ameryce Północnej. Zasadniczym skutkiem Aktu było połączenie się prowincji Quebek, Ontario, Nowej Szkocji oraz Nowego Brunszwiku - otrzymały status dominium brytyjskiego i zostały nazwane Dominium Kanady. W roku 1869 Kanada dokonała zakupu Ziemi Ruperta należącej do Kompanii Hudsońskiej i obszar ten został wcielony w dominium jako północno - wschodnie terytorium (przy czym w 1870 roku wyodrębniła się stąd prowincja Manitoba, a w roku 1905 Alberta oraz Saskatchewan). W 1871 roku Kanada powiększyła swoje terytorium o Kolumbię Brytyjską, w 1873 roku przyłączyła się również do dominium Wyspa Księcia Edwarda, a 7 lat później Wielka Brytania oddała Kanadzie Archipelag Arktyczny. Osiedlanie się i zagospodarowywanie ziem położonych w centrum i na zachodzie Kanady zostało gwałtownie przyśpieszone dzięki budowie transskanadyjskiej linii kolejowej - inwestycja ta została zakończona w roku 1885. Do Kanady napłynęło około 2,5 miliona ludzi, w tym około 1,6 miliona Europejczyków (w większości Brytyjczyków) oraz około 800 tysięcy ludności z USA. Kanadyjskie władze popierały imigrację, gdyż rozwijała ona handel oraz przemysł, w tym przyciągała zagraniczny kapitał. Chociaż spory pomiędzy USA a Brytanią o terytorium Kanady zostały ostatecznie rozwiązane dzięki podpisaniu przez obie strony traktatu waszyngtońskiego w 1871 roku, to wraz z odkryciem złota na terenie Jukonu (od roku 1898 stanowi odrębne terytorium) zawrzało pomiędzy USA i Kanadą o obszar graniczny na Alasce. Spór ten zakończył się niekorzystnym dla Kanady wynikiem. U schyłku XIX wieku nastąpił rozłam pomiędzy Partią Liberalną a Konserwatywną w podejściu do kwestii związków Kanady z Wielką Brytanią. Konserwatyści chcieli utrzymania zażyłych stosunków z Brytyjczykami, natomiast liberałowie przeciwnie - dążyli do uniezależnienia się od Wielkiej Brytanii. Umowa podpisana między Kanadą rządzoną przez liberałów a Stanami Zjednoczonymi dotycząca kwestii współpracy handlowej między tymi państwami został w 1911 odrzucony. Za kadencji konserwatysty R.L. Bordena (lata 1911 - 1920) Kanada realizowała program bliskiej współpracy z Wielką Brytanią, czego dowodem było między innymi opowiedzenie się po stronie Brytyjczyków w I wojnie światowej i równoczesne wydelegowanie do walki kanadyjskich oddziałów zbrojnych. Ten krok sprawił, iż przedstawiciele Kanady zostali członkami imperialnego gabinetu wojennego Wielkiej Brytanii, a po zakończeniu wojny Kanada przyjęła Traktat wersalski i stałą się członkiem Ligi Narodów. Wojenna koniunktura sprawiła, że Kanada odniosła korzyści zwłaszcza w dziedzinie rozwoju przemysłu i stała się krajem bogatszym, do którego ponownie zaczęła napływać ludność z innych stron świata. Po wojnie prym w rządzeniu wiodła Partia Liberalna (rządzili w latach 1921 - 1926, 1926 - 1930 oraz 1935 - 1948, kiedy to premierem był W.L.M. King). Na mocy postanowień konferencji imperialnej (1962) potwierdzonej nakazem westminsterskim (1931), Kanada uzyskała suwerenność i stała się częścią brytyjskiej Wspólnoty Narodów. To właśnie dzięki Wielkiej Brytanii i podpisanej z nią umowie o współpracy handlowej (w 1932 roku) Kanada przetrwała Wielki światowy kryzys gospodarczy, który osłabił zwłaszcza rolnictwo kanadyjskie.

W drugiej wojnie światowej Kanada wystąpiła po stronie aliantów; przyłączyła się do działań wojennych 10 września 1939 roku, a wojsko kanadyjskie walczyło głównie w Europie. Stosunki pomiędzy Kanadą a USA poprawiły się wraz z podpisaniem paktu o wzajemnej defensywie, co spowodowało ściślejszą współpracę militarną oraz polityczno - gospodarczą. Po zakończeniu wojny Kanada nadal była sprzymierzeńcem USA. Kanada brała czynny udział w tworzeniu Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego (NATO), a w 1949 roku została jego członkiem. Współpraca między USA i Kanadą zacieśniła się jeszcze bardziej w roku 1958 poprzez podpisanie paktu o defensywie powietrznej Ameryki Północnej (NORAD). Prócz tego współpraca gospodarcza między Stanami a Kanadą kwitła. Kanada uczestniczyła w planie Marshalla, co sprawiło, że mogła ona oddać długi, jak również - dzięki inwestycjom kapitału pochodzącego z USA - zanotować polepszenie sytuacji materialnej. Aktywny rozwój Kanady sprawił, że stała się ona państwem o wysokim statusie przemysłowym oraz rolniczym. Działała również aktywnie w dziedzinie polityki zagranicznej (często wydając decyzje sprzeczne z podejściem USA), oferowała także pomoc dla państw rozwijających się.

W 1949 roku do terytorium Kanady przyłączono Nową Funlandię i był to ostatni krok mający na celu ustalenie ostatecznych granic państwa. Scalenie kraju wywołało daleko idące skutki w kwestii ugruntowania poczucia tożsamości narodowej mieszkańców Kanady, przy czym odbywało się to w warunkach sprzyjających rozwojowi wielokulturowości i współżycia wielu grup etnicznych na jednym obszarze, np. Indian i Eskimosów. Głównym celem partii sprawujących rządy w Kanadzie stało się od tego momentu utrwalenie niepodległości Kanady (określenie dominium przestało być stosowane) i podkreślanie jej w kontaktach ze Stanami Zjednoczonymi. Dążyli do tego zarówno konserwatyści (J.G. Diefenbaker - 1957 - 1963) jak i liberałowie, rządzący w latach 1963 - 1984. Przykładem dążenia do pełnej suwerenności Kanady mogą być działania premiera P.E. Trudeau (1968 - 1984), który wprowadził w życie program tak zwanej kanadyzacji gospodarki Kanadyjskiej, czyli uniezależnienia jej od kapitału innych państw). Ponadto usiłował umocnić władzę centralną oraz zwalczyć rodzące się w niektórych prowincjach (na przykład w Quebeku) Kanady próby separatystyczne - niestety zabiegom tym nie sprzyjał panujący w owym czasie kryzys gospodarczy. Kolejny premier - B. Murloney (1984 - 1993) - chciał przywrócenia szczególnych stosunków ze Stanami Zjednoczonymi . W 1988 roku Kanada podpisała z USA, jak również z Meksykiem, pakt o Północnoamerykańskim Układzie Wolnego Handlu (NAFTA). Murloney złożył dymisji ze stanowiska premiera po nie przyjęciu w referendum jego projektu dotyczącego głębokich zmian w konstytucji.

USTRÓJ POLITYCZNY:

Kanada jest federacyjnym państwem parlamentarnym, monarchią konstytucyjną. Konstytucja składa się z ustawy stanowiącej z 1982 roku, zarządzenia Aktu o Brytyjskiej Ameryce Północnej z roku 1867, a także reguły prawa zwyczajowego. Funkcję najwyższego urzędu pełni głowa koronowana Wielkiej Brytanii, aczkolwiek reprezentantem monarchii brytyjskiej jest generalny gubernator, mianowany przez Brytyjskiego monarchę. Gubernator podporządkowuje się uchwałom Tajnej Rady, którą tworzą między innymi ministrowie, premierzy prowincji, członkowie Izby Wyższej Parlamentu oraz Izby Gmin i inni). Stanowiska w Tajnej Radzie są pełnione dożywotnio. Władza ustawodawcza podzielona jest pomiędzy dwuizbowy parlament, w skład którego wchodzi Izba Wyższa i Niższa. Parlament Kanady złożony jest z Izby Gmin liczącej 295 posłów wskazywanych na to stanowisko w wyborach w każdej prowincji oraz z Senatu, który posiada 104 członków, desygnowanych przez gubernatora. Władza wykonawcza jest w rękach rządu, który za swoje poczynania odpowiada przed Izbą Gmin. Premierem zostaje szef partii, która wygrała wybory, to on powołuje członków gabinetu spośród parlamentarzystów. Prowincje posiadają niezależność w kwestiach polityki wewnętrznej - każda prowincja posiada własny organ ustawodawczy i wykonawczy. Pomimo, iż system polityczny Kanady jest systemem wielopartyjnym, to na arenie politycznej większością mandatów do parlamentu dzielą się dwie partie: Liberalna Partia Kanady (założona w 1855 roku) oraz Partia Postępowo - Konserwatywna (rok założenia 1854). Oprócz tych partii około 20% głosów w wyborach zdobywa socjaldemokratyczna Nowa Partia Demokratyczna założona w roku 1961. Istnieją też partie reprezentujące interesy poszczególnych prowincji, na przykład Partia Quebecka (rok założenia 1968) i inne.

Kanada posiada 84 tysiące żołnierzy (dane z 1992 roku), w tym armię stacjonującą poza terytorium Kanady. Odbycie służby wojskowej nie jest obowiązkowe. W 1949 roku Kanada podpisała Pakt Północnoatlantycki.

Kanada posiada rozwiniętą sferę socjalną państwa. Obywatele posiadają mają zagwarantowaną opiekę zdrowotną oraz dostęp do kształcenia na każdym szczeblu edukacji. Osoby posiadające kanadyjskie obywatelstwo mają prawo do emerytur, zasiłków rodzinnych oraz zasiłków dla bezrobotnych. Te świadczenia pozostają w gestii rządu. Jeśli chodzi o pozostałe kwestie, to zapewniają je władze prowincjonalne. Zdecydowaną większość kosztów związanych z leczeniem (około 99%) obejmuje ubezpieczenie. Prawo reguluje również obowiązek kształcenia. Dzieci podlegają przymusowi kształcenia począwszy od wieku 5 lub 6 lat (zależy to od prowincji) do 13 lub 14 roku życia. Do szkoły średniej młodzież uczęszcza 3 do 5 lat. Istnieją dwa typy szkolnictwa: jeden przejęty z systemu oświaty amerykańskiej, drugi z francuskiej. Utworzono również szkoły o szczególnym charakterze dla Indian, które znajdują się na terenie rezerwatów.

HANDEL:

Obroty handlowe tego państwa stanowią około 3,5% światowego handlu, co daje Kanadzie 8 pozycje pod tym względem na świecie (dane na rok 1992). Wartość pieniężna eksportu na jednego mieszkańca równa się 4892 dolary amerykańskie, w przypadku importu jest to nieco mniej 4463 dolary amerykańskie.

Kanadyjczycy wysyłają za granicę przede wszystkim środki transportu (głównie samochody), urządzenia (40% ogółu), maszyny, paliwo oraz różnego rodzaju surowce, artykuły spożywcze (przede wszystkim ryby oraz pszenicę), papier, drewno, tarcicę (Kanada jest największym na świecie eksporterem tarcicy oraz papieru gazetowego.

Kanada prowadzi interesy przede wszystkim ze Stanami Zjednoczonymi, których udział w imporcie wynosi 65%, natomiast w eksporcie 77%. Innymi partnerami są bogate kraje zachodnie oraz Japonia.

Głównymi szlakami Kanady są trasy biegnące równoleżnikowo, wzdłuż południowego pogranicza. Zaliczamy do nich dwie transkontynentalne trasy kolejowe: Canadian Pacific Railway oraz Canadian National Railway, droga transkanadyjska z angielskiego Trans Canada Higway. Na północy Kanady jest bardzo słaba sieć komunikacyjna.

GOSPODARKA

Gospodarka Kanady charakteryzuje się znaczną koncentracją kapitałową oraz produkcyjną. Największymi firmami są w Kanadzie filie wielkich amerykańskich koncernów związanych z przemysłem maszynowym, hutniczym, samochodowym, chemicznym, paliwowym, elektronicznym oraz elektrotechnicznym. Do najbardziej znanych przedsiębiorstw możemy zaliczyć:

  • Ford Motors Company
  • General Motors
  • Procter & Gamble
  • Chrysler

Sektor publiczny największy udział ma w hutnictwie, górnictwie, infrastrukturze oraz

energetyce.

Z bardzo bogatych występujących tu złóż surowcowych, do najbardziej strategicznych możemy zaliczyć: gaz ziemny oraz ropę naftową, jak również rudy niklu (20% światowej produkcji), miedzi, cynku (światowa czołówka - pierwsze miejsce w wydobyciu) i ołowiu. Spore znaczenie mają również złoża metali szlachetnych (głównie złota). Kanada znajduje się w światowej czołówce w dziedzinie wytwarzania energii elektrycznej - plasuje się na czwartej pozycji w skali światowej. Ponad połowa energii (około 62%) jest produkowana w elektrowniach wodnych (istnieje cały kompleks hydroenergetyczny La Grande posiadający moc 13,7 tysięcy MW). Prócz tego około 15% to energia jądrowa, natomiast pozostała część pochodzi ze standardowych ciepłowni. 18,3 tysiąca kWh przypada na jednego obywatela - Kanada jest w tym względzie druga w świecie, zaraz po Norwegii.

Zakłady przetwórcze są rozlokowane głównie nad Wielkimi Jeziorami oraz w dolinie rzeki Świętego Wawrzyńca. Główne gałęzie przemysłu przetwórczego to:

  • celulozowo - papierniczy
  • transport (głównie produkcja samochodowa, lotnicza i kolejowa)
  • elektortechniczny i elektroniczny
  • chemiczny (w tym petrochemiczny)
  • hutnictwo (związane z wydobyciem złóż)
  • przemysł drzewny
  • spożywczy

Dzięki bogatym zasobom i surowcom naturalnym Kanada jest państwem wysoce rozwiniętym, ósmym na świecie pod względem wartości produktu światowego brutto - w roku 1991 wynosiła ona 582 miliardy dolarów amerykańskich. Tempo wzrostu gospodarczego wynosi około 4% w skali roku, a kanadyjskie rezerwy złota to 10 milionów uncji. Największy wpływ na wielkość krajowego produktu brutto moją następujące dziedziny gospodarki: usługi (47%), przemysł i budownictwo (30%), natomiast udział rolnictwa jest raczej marginalny (jedynie 3%).

POLACY MIESZKAJĄCY W KANADZIE.

XIX wiek był czasem, kiedy na terytorium Kanady napłynęły nieduże grupy uchodźców, którzy brali udział w powstaniu narodowym w Polsce i uciekali z kraju przed represjami. Znalazł się tam między innymi wybitny inżynier K. Gzowski. Migracja na większą skalę rozpoczęła się w roku 1858, kiedy to Kaszubi przybyli do Kanady i utworzyli spójne etnicznie wioski w prowincji Ontario. W latach 1890 - 1914 do Kanady przybyło kolejne 60 tysięcy Polaków, pochodzących głównie z Galicji, natomiast w okresie międzywojennym Kanada przyjęła kolejne 40 tysięcy imigrantów. W czasie II wojny światowej schronienie w państwie Kanadyjskim znalazło około 1000 polskich uchodźców wojennych. W latach 1957 - 1989 Kanada przyjęła w swoje granice powyżej 70 tysięcy Polaków, przy czym w latach 80. liczna imigrantów z Polski wyniosła około 40 tysięcy. Obecnie w Kanadzie mieszka około 400 tysięcy Polaków (dane z roku 1991). Działają również liczne organizacje i towarzystwa polonijne, takie jak:

  • Związek Polaków w Kanadzie (skupia najwięcej członków)
  • Kongres Polonii Kanadyjskiej
  • Stowarzyszenie Polskich Kombatantów i inne.