Rolnictwem nazywamy podstawową gałąź produkcyjną, zajmująca się wytwarzaniem produktów żywnościowych i surowców przemysłowych w wyniku uprawy roślin i hodowlę zwierząt. W procesie produkcji korzysta się z zasobów i sił przyrody, z pełnym od nich uzależnieniem. Głównie zwraca się na możliwości uprawy i hodowli, jakie stwarzają dogodne warunki klimatyczne.

Bierze się pod uwagę:

  1. Uregulowane stosunki wodne
  2. Warunki glebowe
  3. Rzeźbę terenu

Rzeźba terenu jest wynikiem budowy geologicznej. Polska jest krajem nizinnym, w którym ponad 54% obszaru kraju znajduje się poniżej 150m. Ważna role odgrywają tutaj deniwelacje terenu, czyli różnica wysokości miedzy wzniesieniami a podnóżem wyniesionego obszaru. Jest to bardzo ważny aspekt, warunkujący łatwość uprawy i możliwość wykorzystania wielu urządzeń rolniczych, ułatwiających pracę rolnikowi. Dodatkowo tereny wyżynne i góry stanowią około 40 % kraju - jest to również procentowy odział obszaru, podatnego na procesy erozyjne gleby. W celu zapobiegania utraty terenów potrzebnych pod uprawę stosuje się:

    • Proces zakrzewiania i zadrzewiania śródpolowego
    • Proces orki w poprzek stoku, równolegle do poziomic
    • Zjawisko terasowanych stoków

Stosunki wodne, mikroklimat, stosunki wilgotnościowe i cieplne oraz miąższość warstwy glebowej warunkowane i kształtowane są przez rzeźbę terenu. Ekspozycja w stosunku do promieni słonecznych zależna jest również od rzeźby terenu oraz nachyleń zbocza.

Wpływ warunków klimatycznych jest różny dla różnych upraw. Istnieją uprawy, wymagające wysokich temperatur i dużej wilgotności powietrza, oraz uprawy, których rozwój wspomagają niskie temperatury z dużą ilością opadów. W rolnictwie podstawowe znaczenie ma okres wegetacyjny, czyli okres, w którym średnia temperatura dobowa przekracza +5 stopni C. Najdłuższy okres wegetacji od 190 - 200 dni zaznacza się w: Karpatach, Sudetach, wschodniej części Pojezierza Mazurskiego, wyższych partiach Pojezierza Pomorskiego oraz kotlinach podkarpackich, na Dolnym Śląsku, w pasie miedzy Opolem a Głogowem oraz miedzy Bochnia a Dębicą.

Stosunki glebowe kształtowane są przez klimat, rodzaj podłoża - skałę macierzystą, stosunki wodne, długość procesu glebotwórczego a także przez wszystkie zabiegi agrotechniczne, podejmowane przez człowieka. Od tych czynników zależy głównie żyzność gleby oraz zawartość substancji pokarmowych. Do najżyźniejszych gleb należą:

  • Czarnoziemy - strefowe
  • Gleby brunatne
  • Mady - astrefowe
  • Rędziny
  • Gleby powulkaniczne
  • Czarne ziemie bagienne

Najbardziej cenionymi obszarami zdatnymi pod uprawę są tereny na nizinach, charakteryzujące się lekkim pofałdowaniem a także obszary na przedgórzu, stokach starych wyżyn i kotlin śródgórskich.

Rolnictwo nie jest efektywnym, jeżeli wykorzystuje się jedynie przyrodnicze jego uwarunkowania. Nie należy zapominać u uwarunkowaniach poza przyrodniczych, takich jak: własność ziemska i wielkość gospodarstwa rolnego. Są one również konieczne przy efektywnej produkcji rolnej. Do trzech form społeczno - własnościowych w Polsce zaliczyć można:

  • Gospodarkę indywidualną, zajmującą 76% wszystkich obszarów rolniczych
  • Gospodarkę Państwowej Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, zajmującą 18.7% tegoż obszaru
  • Gospodarkę Spółdzielczą - 4%

Rolnictwo indywidualne w Polsce charakteryzuje się niedostatecznym dofinansowaniem, słabym wyposażeniem technicznym, z przewagą gospodarowania tradycyjnego oraz jest tylko w niewielkim stopniu efektywne i wydajne.

Podstawowe pojęcia:

  1. Gospodarstwo rolne jest obszarem o użytkowaniu rolniczym, zajmującym obszar powyżej 0,5 ha.
  1. Zboża są roślinami jednoliściennymi należącymi do rodziny trawiastych, dostarczającymi od 40 - 75% kalorii i białek spożywczych. Stanowią 60% uprawy na gruntach ornych. Zalicza się do nich m. in.: pszenicę, żyto, jęczmień, owies, proso, kukurydzę i sorgo.
    • Pszenicę charakteryzują duże wymagania glebowe, uprawiać ją można w różnych strefach klimatycznych. Jej różnorodne odmiany uprawiane są w pasie od Hiszpanii przez Francję Niemcy, Polskę, Węgry, Rumunię, Ukrainę centralną i południową Rosję, Turcję, południowe Indie aż po Chiny południowo - wschodnie. Na kontynencie amerykańskim uprawia się pszenice od Kanady przez USA aż po Argentynę. W Polsce duże jej uprawy to: Nizina Śląska, Wyżyna Lubelska, Kujawy, Żuławy Wiślane, Przedgórze Sudeckie i Podkarpacie. Najwięcej produkcji przeznacza się na eksport w Chinach, USA i Indiach.
    • W uprawie ryżu konieczna jest duża ilość wilgoci, wysoka temperatura oraz znaczny zasób promieni słonecznych. Ryż uprawia się w: Azji południowo -wschodniej, Delcie Nilu, na Wybrzeżu Kości Słoniowej, w USA, na Wybrzeżu Wyżyny Brazylijskiej, w Hiszpanii i Włoch. Najwięcej ryżu produkuje się w Chinach, Indiach i Indonezji a eksportuje się z USA i Tajlandii.
    • W uprawie kukurydzy niezbędną jest duża ilość wilgoci i znaczne nasłonecznienie. Znaczne obszary upraw znajdują się: we Francji, wzdłuż Karpat, na Nizinie Naddunajskiej i Węgierskiej, na Ukrainie aż po Kaukaz. W USA Wielkich pasie od Krainy Wielkich Jezior do Missisipi, w Ameryce Południowej na Nizinie Amazonki, Wyżynie Brazylijskiej, w dolinie La Platy. Najwięcej produkcji notuje się w Chinach, USA, Brazylii.
    • Zboża takie jak żyto i owies nie wymagają zbytnich nakładów pracy ludzkiej a ich wymagania przyrodnicze nie są zbyt wygórowane. Zboża te można uprawiać już w strefie umiarkowanej klimatu chłodnego. Główne obszary upraw to: Europa, Azja, Ameryka Północna. W Polsce uprawianie żyta związane jest z długoletnią tradycja. Owiec uprawiany jest na przetworzenie na pasze.
    • Trzcinę cukrową tę wieloletnią roślinę uprawia się również bardzo często ale posiada ona już znaczne wymagania przyrodnicze oraz wysokie nakłady pracy ludzkiej. Jej główne obszary uprawy to: Azja południowo - wschodnia, Indie, Pakistan, Tajwan, Tajlandia, Bangladesz, kraje Ameryki Środkowej, południowa Kuba, Kolumbia, Ekwador, Peru, Argentyna, Brazylia.
    • Buraki cukrowe wymagają żyznej gleby oraz dużego zasobu wilgoci i intensywnych procesów nawożenia. Konieczne są również znaczne nakłady pracy żywej i mechanicznej. Buraki cukrowe zawierają 16% cukru w samej masie, z pozostałych produktów ubocznych produkuje się spirytus, aceton, drożdże oraz paszę dla bydła. Buraki cukrowe uprawia się w rejonach upraw pszenicy.
    • Uprawie bawełny muszą towarzyszyć wysokie temperatury oraz intensywne nawadnianie w okresach bezdeszczowych. Jej uprawy znajdują się w strefach klimatów monsunowych, podzwrotnikowych i zwrotnikowych. Wykorzystywana jest do produkcji oleju a także szeroko w przemyśle włókienniczym. W Chinach, USA, Indiach i Pakistanie odnotowujemy najwyższą produkcję bawełny na świecie.
    • Len uprawiany jest w wielu rejonach świata a to za sprawą słabych wymagań przyrodniczych i nakładów pracy ludzkiej. Wiele nakładów pracy wymaga za to przeróbka tej rośliny na cele przemysłowe. Len stosowany jest w przemyśle włókienniczym oraz do produkcji oleju. W Holandii, Belgii, Polsce, Czechach, na Węgrzech, Węgrzech Rumunii, Hiszpanii, Turcji i Egipcie możemy zanotować największe wskaźniki jego produkcji.
    • Najstarszą rośliną uprawianą na kontynencie europejskim są konopie, dlatego że Europa leży w strefie klimatu umiarkowanego, najkorzystniejszego do uprawy tej rośliny. W Polsce, Indiach, Pakistanie. Turcji, na Węgrzech i Białorusi produkuje się ich najwięcej.
    • Sizal i agawa uprawiane są w Brazylii, Tanzanii, Angoli, Kenii, Mozambiku i Malezji. Stosowane SA jako suplement oraz przy wytwarzaniu sznurków i lin.
    • Juta jest roślina jednoroczną, wymagającą gorąca i wilgoci. Uprawia się ja na obszarach deltowych. Produkuje się z niej worki, maty, przędze. Obszary jej uprawy pokrywają się z uprawami lnu i konopi.
    • Abaka - jest rośliną charakterystyczna dla obszarów rolnych na Filipinach. Stosowana jest w przemyśle do wyrobu lin okrętowych, sznurków, a także w przemyśle tkackim i budowlanym.