Typ: Plathelmintes (robaki płaskie)

Posiadają mezodermę, ale brak jest wtórnej jamy ciała (zredukowana do światła narządów mezodermalnych). U robaków płaskich występuje jelito, lecz nie u wszystkich. Pierwotny brak jelita, np. u wirków bezjelitowych. Wtórne utracenie jelita, np. tasiemiec, w tym przypadku jest ono ślepo zakończone (brak otworu odbytowego jelita końcowego). Występuje centralny system nerwowy. System wydalniczy jest protonefrydialny. Robaki płaskie są głównie hermafrodytyczne.

Gr. Turbellaria (wirki)

Monogenea (przywry jednorodne)

Trematoda (przywry dwurodne)

Cestoda (tasiemce)

Turbellaria to zwierzęta w większości wolno żyjące. Głównie morskie i słodkowodne, na lądzie występują w środowisku o 100% wilgotności, np. ściółka lasów tropikalnych. Ich ciało jest taśmowate lub listkowate, silnie grzbietobrzusznie spłaszczone. Część głowowa jest wyodrębniona z zaznaczonymi oczkami, czasem posiada czułki. Brzeg ciała silnie spłaszczony tworzy falbankę. Ciało silnie orzęsione, albo tylko po jednej albo po obu stronach ciała. Ujście narządów wydalniczych, otwór gębowy umieszczone są po stronie brzusznej.

Pokrycie ciała:

Pokrycie ciała składa się z następujących warstw;

  • Nabłonek orzęsiony
  • Mięsnie okrężne
  • Mięśnie skośne
  • Mięśnie podłużne

Mięśnie te tworzą wór powłokowy.

Na powierzchni występują także, komórki gruczołowe produkujące śluz. Występują też rabdity, zaniepokojone zwierze wyrzuca je na zewnątrz. Pod wpływem wody pęcznieją one i tworzą galaretowatą substancje. Rabdity pełnia funkcje ochronna, oraz służą do regeneracji i ataku.

Pokrycie ciała u przyrw i tasiemców:

  • Kutikula (oskórek )- martwe części, produkt komórek nabłonkowych. Pełni funkcję ochronną przed strawieniem, często uzbrojone w kolce umożliwiające utrzymanie się w przewodzie pokarmowyn żywiciela.
  • Cytoplazma bez jądra
  • Mięśnie okrężne
  • Mięśnie skośne
  • Mięśnie podłużne
  • Część komórki z jądrem

Ten typ nabłonka nazywamy zanurzonym - syncycjum.

Wnętrze ciała wypełnione jest parenchymą. Może ona być komórkowa lub być komórczakiem.

Sieć komórek nerwowych u bardziej rozwiniętych tworzy dwa pnie nerwowe połączone poprzeczkami- drabinkowy system nerwowy. Układ nerwowy leży pod epidermą i nazywamy subepidermalnym. Jest to cecha pierwotna. Narządy zmysłów. Oczka mogą mieć charakter prosty lub inwertowany (odwrócony). Statocysty to narządy zmysłów i równowagi, jest to pęcherzyk wyposażony w rzęski. Występują także prymitywne narządy smaku czy węchu.

Układ pokarmowy

Gardziel może by prosta lub wysuwana na zewnątrz. Jelito i gardziel służą zarówno do pobierania jak i wyrzucania niestrawionych resztek. Brak jest umięśnienia jelita, pokarm przesuwany jest za pomocą rzęsek.

W ścianie jelita środkowego występują komórki gruczołowe produkujące enzymy i komórki fagocytujące nadtrawiony pokarm.

Mamy tu odczynia z tak zwanym trawieniem mieszanym.

Układ wydalniczy

System wydalniczy jest protonefrydialny. Elementem budowy jest komórka płomykowa. Komórka ta jest zaopatrzona w pęk witek, które są cały czas w ruchu przepychając płyn z jamki poprzez kanalik.

Układ wydalniczy pełni także rolę osmoregulacyjną. U niektórych wirków komórka płomykowa ma kilka buławinek, nazywamy ją wtedy komórką płomykową wielobuławinkową.

Układ rozrodczy

Wirki są hermafrodytami.

Germarum - produkuje właściwe komórki jajowe.

Witellarium - produkuje komórki żółtkowe

Rozwój zarodkowy uzależniony jest od tego czy jajniki są proste ( brustkowanie spiralne) czy skomplikowane (rozwój zarodka z anarchią elastomerów)

Gromada: Rotatoria ( wrotki)

Są to organizmy słodkowodne lub morskie, rzadko występujące w środowisku wodnym. Często formy kolonijne bądź osiadłe. Maja możliwość encystozy (tworzenia cyst) i anabiozy. Są rozmieszczone szeroko na kuli ziemskiej.

Ciało składa się z trzech części:

  • Głowa
  • Tułów
  • Noga

Na głowie występują dwa wieńce rzęsek, pomiędzy nimi otwór gębowy. Służą one do poruszanie się oraz naganiania pokarmu. Na tułowiu występują tzw. tastry (czułki tułowiowe). Długość wyrostków tych zmienia się w zależności od pory roku. Im woda jest cieplejsza tym tastry są dłuższe by lepiej się poruszać ( woda jest rzadsza) . Proces ten ma charakter cyklomorfozy. Wrotki cechuje eutelia czyli stała liczba komórek ciała. Tkanki często są syncycialne ( komórczaki). Występuje silna gardziel oraz aparat szczękowy. Wrotki często rozmnażają się partenogenetycznie ( rozmnażanie bez obecności samców).

Gromada : Nematoda (nicienie)

Nicienie cechuje eutelia. Brak jest rzęsek. Plemniki nie maja witek, poruszają się ruchem ameboidalnym. Odporne są na warunki środowiska. Ciało nicieni jest wydłużone, często nitkowate, może być bardzo długie przy małej grubości. W przekroju ma kształt owalny. Na początku ciała występuje otwór gębowy, a w pobliżu końca otwór odbytowy po stronie brzusznej. Ciało pokrywa wór powłokowy, na zewnątrz występuje kutikula (okresowo odrzucana - linienie). Nabłonek pod kutikulą ma charakter syncycjum.

Jama ciała to pierwotna jama ciała wypełniona płynem o dużym ciśnieniu. Jest to hydroszkielet, brak otrzewnej.

System nerwowy składa się z pierścieni wokół gardzieli, leżących w zgrubieniu hipodermy.

Narząd czuciowy to brodawki. Czasami występują oczka.

Przewód pokarmowy, to prosta rura. Jelito przednie, środkowe i tylne. Przednie i tylne maja pochodzenie entodermalne i wysłane są kutikulą. Jelito środkowe natomiast jest endodermalne. Jelito pozbawione jest mięsni, brak rzęsek, ale posiada mikrokosmki. Trawienie jest całkowicie zewnątrz komórkowe. Do jelita tylnego uchodzą gruczołu analne (odbytowe). Jelito przednie umięśnione służy do wysysania pokarmu. Wysteruje także sztylet lub szczęki do nagarniania ofiar.

System wydalniczy tworzą gruczoły renalne (jednokomórkowe). U bardzie uorganizowanych maja kształt litery H. Zbudowane są z jednej komórki, występuje kanalik wyprowadzający, zbudowany z dwóch komórek.

Narządy rozrodcze

Nicienie są obupłciowe. Narządy płciowe żeńskie są długie, czasem dłuższe od ciała i poskręcane. Otwór płciowy żeński jest umiejscowiony w połowie długości ciała. Narządy męskie są nieparzyste. Zapłodnienie jest wewnętrzne, a bruzdkowanie całkowite, spiralne i ściśle zdeterminowane.

Tylko komórki płciowe zawierają pełny zestaw chromosomów, całą informacje genetyczną.