Patrząc na tkwiącą w płynie tkankowym reprezentatywna żywą komórkę, chcielibyśmy widzieć wszystko, co się faktycznie dzieje - nie tylko jej niektóre , normalne czy patologiczne cechy strukturalne, fizyczne, chemiczne czy fizjologiczne. W tej mikroskopijnej grudce protoplazmy komórkowej pozornie tylko nic się nie dzieje, bo w rzeczywistości wrze pełne życie. Jest ono nie statycznym trwaniem lecz wysoce dynamicznym, chociaż niestety przeważnie niewidocznym nurtem procesów bardziej skomplikowanych niż te, które widzimy w płomieniu, fontannie czy precyzyjnie działającym komputerze. Każda komórka żywa to faktycznie niezwykle skomplikowana i wysoce aktywna biochemicznie siłownia. Miliony drobin, z których jest zbudowana, ciągle się przetwarzają w metabolicznych czynnościach, zużywając się głównie w licznych wrzecionowatych mitochondriach i na nowo syntetyzując w drobnych, kuleczkowatych rybosomach.

Komórka - podobnie jak i cały organizm - dokąd żyje, jest wrażliwa na zmiany swego środowiska, zbiera pochodzące z niego sygnały informacyjne, przetwarza je i reaguje na nie w celowy sposób. Poza tym komórka rośnie, regeneruje się, rozmnaża, specjalizuje i wykonuje wiele typowych dla życia czynności. Wszystko zaś, co się dzieje - od początku jej życia aż po śmierć- toczy się pod kontrolą jądra i przy udziale licznych: enzymów, witamin i in. Te wszystkie niezmiernie skomplikowane zjawiska życiowe trudno sobie wyobrazić, a cóż dopiero podpatrzyć i przekazać innym w dydaktycznie przydatnej postaci słowa i obrazu, będącym uproszczoną symboliką faktycznej rzeczywistości

Katabolizm, czyli rozpad z wyzwalaniem energii chemicznej uwięzionej w drobinach ciał organicznych, zachodzi głównie w mitochondriach przy udziale enzymów oddechowych z pierwotnym rozpadem i regeneracją ATP.

Anabolizm, czyli resynteza zużywanych drobin, odbywa się w rybosomach na pochodzącej z jądra matrycy, zbudowanej z nukleotydów (m-RNA), uszeregowanych według genetycznie przekazanego szyfru.

Rozpatrując czynności komórki na poziomie molekularnym orientujemy się, co dzieje się w jej licznych mikro narządach, czyli organellach, zwłaszcza w mitochondriach i rybosomach. Właśnie głownie w mitochondriach zachodzi chemiczny rozpad wielkich organicznych drobin, z wyzwalaniem wolnej energii, użytkowanej do wykonywania wszelkich czynności komórkowych. Zaś w rybosomach odbywa się ich resynteza z prostych elementów pokarmowych na swoistym wzorcu, przekazywanym przez jądro w postaci nitki przekaźnikowej kwasu rybonukleinowego (m-RNA). W mitochondriach - siłowniach wewnątrz komórkowych - jako pierwsze rozpadają się najbogatsze w energie chemiczną drobiny ATP (adenozyno-trój-fosforanu). Z rozpadu ATP powstają ADP (adenozyno-dwu-fosforan), oddzielny fosforan i dużo wolnej energii. Następnie rozpadają się - głównie w procesach spalań połączonych użytkowaniem tlenu - drobiny cukrowców, tłuszczów, a nawet białek. Wyzwalania z ich rozpadu energia zużytkowuje się do odtwarzania ATP, jako doraźnego źródła komórkowej energii.

Komórka nawet w rzekomym spoczynku ciągle wydatkuje energię na wykonywanie swych podstawowych czynności i produkcje ciepła. Zaś w czynnościowym pobudzeniu wydatek energii i praca komórki wzrasta, przejawiając się kurczeniem komórki mięśniowej, wydzielaniem komórki gruczołowej i potęgowaniem się innych czynności.

Resynteza - czyli odtwarzanie się swoistych i odrębnych dla każdego organizmu białek i innych drobin - odbywa się w rybosomach, na przekazanej tu z jądra matrycy m-RNA. Na niej specjalne chwytniki(t-RNA) składają z aminokwasów - jak z liter słowa - peptydy i białka. Aminokwasy i inne elementarne składniki komórka czerpie z zapasów i wchłania z otoczenia całą swą powierzchnią. Normalnie intensywność kata- i anabolizmu jest zrównoważona.

Nasze życie toczy się w bilionach aktywnych komórek, zanurzonych w płynie tkankowym, drenowanym krążącą krwią i chłonką (limfą). Woda jest też głównym składnikiem ciała i jego wewnętrznym środowiskiem o wielu walorach biologicznych. Środowiska to wykazuje charakterystyczną stabilność swej objętości, składu i cech fizykochemicznych, utrzymywaną za pomocą licznych mechanizmów autoregulacyjnych. Podobnie jak pojedyncza komórka, tak i cały organizm ciągle wyzwala - głównie w procesach spalań - energie, użytkowaną na utrzymanie wszelkich strukturalnych i funkcjonalnych przejawów życia. Energie tę organizm wyzwala z ciał organicznych, czerpanych z zapasów oraz pokarmów pobieranych z otoczenia, razem z którym organizm stanowi otwarty, współzależny układ.

Te energiodajne spalania toczą się w półpłynnym wnętrzu naszego organizmu, zbudowanego (średnio biorąc) z wody - 70% (w tym 5% soli) oraz białek i tłuszczów - po 15% (w tym 0,5% cukrowców oraz minimalnych ilości witamin i siadowych substancji).

Charakterystyczne jest, że nawet mimo bardzo zmiennych warunków otoczenia organizm wykazuje zadziwiającą stałość swojego składu, a wszystkie jego czynności nastawione są przede wszystkim na utrzymaniu tej tzw. Homeostazy ustroju. W tym też celu pracują całe zespoły podstawowych mechanizmów autoregulacyjnych, łącznie z nadrzędną kontrolą nerwowo-psychiczną. Z coraz pełniejszą świadomością i wzrastającą precyzją człowiek walczy z przeciwnościami o utrzymanie specyficznej unikalności swego organizmu i jego rozwój. Organizm ten, dokąd żyje i rozwija się, wykazuje ciągle wyłaniające się potrzeby fizjologiczne i psychiczne, sygnalizowane pragnieniem i głodem i to nie tylko fizycznego pokarmu. Potrzeby te są też napędem jego fizycznej i duchowej aktywności oraz wyznacznikiem bliższych i dalszych życiowych celów.

Wszak życie to aktywność zmierzająca do zaspokojenia tych ciągle nowo budzących się i coraz liczniejszych potrzeb. Zwierzę zaspakaja je instynktownie, wychowany zaś i światły człowiek- przede wszystkim świadomym działaniem, które winna cechować kultura i poczucie godności.

Zasadnicze cechy życia organizmu

W odróżnieniu od martwych ciał każdy żywo organizm posiada charakterystyczne cechy strukturalne, fizyczne i chemiczne oraz czynnościowe, czyli fizjologiczne z których najważniejszymi są: 

  1. metabolizm, czyli ciągła przemiana z wyzwalaniem - głównie w procesach spalań - energii, spożytkowanej na różnego rodzaju pracę biologiczna;
  2. oddychanie, odżywianie i wydalanie, czyli pobieranie z otoczenia ciał potrzebnych dożycia , a eliminowanie produktów zużycia
  3. samodzielny ruch w każdej postaci, jako najbardziej znamienny przejaw życiowej energii i od dawna ogólnie znany symbol życia , a także wydzielanie jako wyraz czynności gruczołów różnego typu.
  4. wrażliwość, czyli pobudliwość, która jest zdolnością reagowania zmianą własnej aktywności życiowej na bodźce środowiskowe zdolne wzbudzać impulsy informacyjne;
  5. wzrost, regeneracja, rozmnażanie i specjalizacja w wykonywaniu różnych zadań.

Te podstawowe przejawy życia wskazują pojedyncze komórki, ich zgrupowania w tkankach i narządach oraz organizm jako całość. Biliony jego komórek (średnio jest ich u dorosłego człowieka 75x1012) wyspecjalizowanych w spełnianiu różnych zadań, zespala w jedną, celowo i harmonijnie działającą całość tkanka łączna, krew krążąca oraz więź nerwowa z imponująco rozwiniętym mózgiem. Mózg jest zarówno nadrzędnym regulatorem wszystkich czynności cielesnych (obiektywnych), jak i siedliskiem świadomych i podświadomych przeżyć psychicznych (subiektywnych) - naszych myśli. Uczuć i rozumnej woli działania. Ich harmonijny rozkwit daje cechy pełnego człowieczeństwa, które zwykle osiąga się trudem całego życia.

Każde nowe życie zwierząt wyższych i człowieka rozpoczyna się od pojedynczej zapłodnionej komórki jajowej, dynamicznie dzielącej się na biliony komórek potomnych, rozproszonych w tworzącym się organizmie. Swym chemicznym składem organizm przypomina nam krople wody z praoceanu, w którym - jak przypuszczamy - przed milionami lat życie wzięło swój początek tworząc rośliny, zwierzęta i człowieka. Tę miliony lat trwającą ewolucje każdy zarodek powtarza w ogromny skrócie, rozwijając się ostatecznie w organizm, złożony z komórek wyspecjalizowanych w spełnianiu różnych zadań.

Jedne z nich, nabłonkowe i gruczołowe, ciągle się zużywają i odradzając tworzą półpłynną, zrębową tkankę, scalającą komórki w tkanki i narządy, układy narządów i cały organizm, dla którego tkanka ta jest wodnistym środowiskiem wewnętrznym wraz z krążącą krwią.

Obdarzone zdolnością kurczenia się komórki mięśni (gładkich, serca i szkieletowych) wykonują w organizmie wszelka pracę mechaniczną, ściśle powiązaną z wszystkimi czynnościami ustroju. Najbardziej wyspecjalizowane w swych czynnościach komórki nerwowe, czyli neurony, najwrażliwsze na wszystko, co dzieje się we wnętrzu i otoczeniu organizmu, stanowią nadrzędną centrale informacyjno-wykonawczą, a zarazem integrują czynności nerwowo-psychiczne- tak fizjologiczne, jak i duchowe. W takim uproszczonym ujęciu dynamicznie rozwijający się i funkcjonujący organizm przedstawia się jako zespół różnych komórek, w których toczy się właściwe życie komórki te zespalają się w jedną całość trzy więzi biologiczne;

  1. więź łącznotkankowa,
  2. krew krążąca,
  3. sieć nerwowa.

Noworodek już w pierwszym krzykiem żąda od otoczenia dalszej wszechstronnej opieki, dotychczas bezbłędnie spełniającej przez organizm matki. Szanse pełnego życiowego rozkwitu winna mu dać mądra rodzina i społeczeństwo, a przede wszystkim nauka - jako przedłużone ramię mądrości przyrody.