Ulisses - biografia autora

James Augustine Aloysius Joyce urodził się 2 lutego 1882 roku w Dublinie w rodzinie katolickiej jako najstarsze z dziesięciorga dzieci. Jego dzieciństwo upływało w atmosferze stopniowo pogarszającej się sytuacji finansowej rodziny, co miało duży wpływ na jego późniejszą wrażliwość społeczną i tematykę twórczości. Ojciec Joyce’a był człowiekiem towarzyskim i utalentowanym muzycznie, ale niezaradnym finansowo. Motyw upadku materialnego rodziny oraz rozczarowania autorytetami powraca później w utworach pisarza.

Joyce kształcił się w szkołach jezuickich Clongowes Wood College i Belvedere College, gdzie szybko ujawnił ponadprzeciętne zdolności językowe i literackie. W 1898 roku rozpoczął studia na University College Dublin, studiując filologię nowożytną. Już wtedy interesował się literaturą europejską, zwłaszcza twórczością Henrika Ibsena, którego uważał za jednego z najważniejszych nowoczesnych dramatopisarzy. Stopniowo dystansował się od katolicyzmu i irlandzkiego nacjonalizmu, co stało się ważnym elementem jego światopoglądu.

Przełomowy okazał się rok 1904. Wtedy Joyce poznał Norę Barnacle, która została jego partnerką życiową i najważniejszym oparciem. W tym samym roku opuścił Irlandię i rozpoczął życie emigranta. Mieszkał kolejno w Trieście, Puli, Zurychu i Paryżu. Utrzymywał się głównie z nauczania języka angielskiego, a równocześnie konsekwentnie pracował literacko. Emigracja była dla niego świadomym wyborem artystycznym. Pozwalała zachować dystans wobec Irlandii, którą uważał za kraj sparaliżowany przez religię, politykę i konwenanse.

W pierwszym okresie twórczości powstał tom poezji „Chamber Music” oraz zbiór opowiadań „Dublińczycy”. Ten drugi długo nie mógł znaleźć wydawcy z powodu kontrowersyjnej tematyki i realistycznych opisów dublińskiego życia. Ostatecznie ukazał się w 1914 roku. Opowiadania te wprowadziły pojęcie „epifanii”, czyli momentu nagłego wglądu w sens rzeczywistości, które stało się ważne dla całej jego twórczości.

Kolejnym etapem była powieść „Portret artysty z czasów młodości”, częściowo autobiograficzna historia dojrzewania młodego intelektualisty. Utwór ten ugruntował jego pozycję jako jednego z najciekawszych prozaików nowoczesnych.

Największą sławę przyniósł mu „Ulisses”, nad którym pracował wiele lat. Pierwsze książkowe wydanie „Ulissesa” zawdzięczamy Sylvia Beach, właścicielce paryskiej księgarni Shakespeare and Company. To ona – często nazywana „akuszerką modernizmu” – doprowadziła do wydania powieści Joyce’a. Powieść ukazała się w 1922 roku w Paryżu i od razu wywołała skandal obyczajowy. W wielu krajach była zakazana z powodu rzekomej nieprzyzwoitości. Jednocześnie szybko została uznana za dzieło przełomowe, które radykalnie zmieniło formę powieści poprzez zastosowanie strumienia świadomości, eksperymentów stylistycznych i rozbudowanej intertekstualności.

Po sukcesie „Ulissesa” Joyce pracował nad jeszcze bardziej eksperymentalnym dziełem „Finnegans Wake”, opublikowanym w 1939 roku. Książka ta niemal całkowicie rozbija tradycyjny język, wykorzystując neologizmy, wielojęzyczne gry słowne i skomplikowane struktury znaczeń. Do dziś uchodzi za jedno z najtrudniejszych dzieł literatury XX wieku.

Nie mniej przyciągający uwagę jest sam portret Jamesa Joyce'a. Życie Joyce’a było naznaczone problemami zdrowotnymi, zwłaszcza chorobami oczu, które wymagały licznych operacji. Obciążały go także problemy psychiczne córki Lucii. Mimo międzynarodowego uznania często zmagał się z trudnościami finansowymi.

Po wybuchu II wojny światowej opuścił Paryż i przeniósł się do Zurychu. Tam zmarł 13 stycznia 1941 roku po operacji wrzodu żołądka. Został pochowany w Zurychu.