Związki zawodowe to dobrowolne zrzeszenie pracowników danej dziedziny, zakładu pracy, rejonu. Ich celem jest obrona ekonomicznych, społecznych interesów całej grupy. Mają także prowadzić działania wychowawcze, oświatowe czy kulturalne. Sposób ich zorganizowania, czyli obowiązująca zasada dobrowolności, oznacza, że nikt nie może być zmuszony do przynależności do takiego związku, nie może być szykanowany czy inaczej traktowany w związku z przynależnością do związku lub jej brakiem. Spotykamy jednak kraje, jak Wielka Brytania czy Stany Zjednoczone, gdzie przyjęcie danego pracownika zależy od tego, czy jest się członkiem danego związku zawodowego czy nie. W 1919 roku została powołana Międzynarodowa Organizacja Pracy, której zadaniem jest międzynarodowa regulacja pozycji związków zawodowych. W jej skład wchodzą rządowi przedstawiciele, pracodawcy i pracownicy. Oprócz norm wydawanych przez MOP, status związków zawodowych regulowany jest również poprzez prawo wewnętrzne państw. Związki zawodowe posiadają pewne prawa, przywileje. Możemy do nich zaliczyć: prawo do strajkowania (ograniczane jednak poprzez ustawy, układy zbiorowe), wydawanie opinii wobec działań państwa bezpośrednio ich dotyczących, mają także możliwości, aczkolwiek ograniczone, do brania udziału w kierowaniu zakładem pracy.

Powstanie związków zawodowych związane było z gwałtownym rozwojem przemysły, pogarszającą się sytuacją pracowników najemnych. W XVIII wieku powstawały w Wielkiej Brytanii pierwsze związki zawodowe. Działały one nielegalnie lub na granicy prawa. Pierwsze z nich miały organizację cechową, co oznacza, że grupowały piekarzy, stolarzy, budowniczych. Po Wielkiej Brytanii związki zawodowe powstawały we Francji, USA itd. Kierowały się one różnymi ideologiami, doktrynami, w zależności od miejsca gdzie były tworzone. W 1869 roku zalegalizowano związki zawodowe. Pierwszym krajem były Niemcy. Kolejno Austria (1870), Rosja (1906), Stany Zjednoczone (1935). Po uznaniu ich za legalne, związki zaczęły łączyć się w większe grupy na terenie państw. Kolejny etap to tworzenie związków nie tylko zrzeszających przedstawicieli jednego zawodu, ale tworzenie struktur między związkowych (1833 w Wielkiej Brytanii). Początek wieku dziewiętnastego to dalszy rozwój struktur. Powstają związki poszczególnych charakterze międzynarodowym, nie tylko poszczególnych zasięgu krajowym. Pierwszym krokiem do tego było utworzenie w 1903 roku Międzynarodowego Sekretariatu Związków Zawodowych, przekształcono go później w Międzynarodową Federację Związków Zawodowych.

W początkach dziewiętnastego wieku powstawały międzynarodówki, które grupowały związki zawodowe związane z określoną linią polityczną. Przykładem może być socjalistyczna Międzynarodówka Amsterdamska, komunistyczna Czerwona Międzynarodówka Związkowa czy np. Międzynarodówka Anarchistyczna. Po zakończeniu II Wojny Światowej wszystkie te ugrupowania stworzyły Światową Federację Związków Zawodowych. W 1949 roku została powołana Międzynarodowa Konfederacja Wolnych Związków Zawodowych, która chciała zaznaczyć swoją negację dla ideologii komunistycznej. W tym czasie powstała również Międzynarodowa Konfederacja Chrześcijańskich Związków Zawodowych. W 1968 roku została przemianowana na Światową Konfederację Pracy. Transformacje systemowe w Europie spowodowały, ze wiele związków zawodowych zdecydowało się na opuszczenie Światowej Federacji Związków Zawodowych.

Związki zawodowe i ich historia w Polsce.

Sytuacja i położenie związków zawodowych w Polsce jest nieco odmienne w stosunku do innych krajów. Sytuacja ta związana jest z rolą, jaką związek zawodowy "Solidarność" odegrał na polskiej scenie politycznej, w przemianach, które miały miejsce w 1989 roku.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku stworzona została dopiero wtedy dogodna sytuacja dla tworzenia się związków zawodowych. Okres międzywojenny to rozkwit związków zawodowych. Działało ich dużo, były bardzo zróżnicowane politycznie, zawodowo. Sytuacja przez wybuchem II wojny światowej spowodowała, ze związki te stawały coraz bardziej radykalne, rosły wpływy Międzynarodówki Komunistycznej.

Dominacja komunistów i ich ideologa zdominowały polskie związki zawodowe istniejące po II wojnie światowej. Weszły w skład komunistycznego systemu totalitarnego. Powołano Centralą Radę Związków Zawodowych, co spowodowało centralizację i upaństwowienie systemu związków zawodowych. Była to instytucja na pozór, nie mająca żadnego wpływu na sytuację polityczną państwa. Przestały to być organizacje dbające o położenie pracowników, o ich interesy. Stały się natomiast dystrybutorem różnego rodzaju produktów, organizowaniem wypoczynku dla pracowników i ich rodzin.

W 1980 roku sytuacja uległa zmianie. Było to spowodowane strajkami, które miały miejsce na Wybrzeżu. Początkowo strajkowano przeciwko podwyżkom cen żywności, ale szybko postulaty zostały zastąpione żądaniami legalizacji związków zawodowych. Jest czas, gdy na terenach Polski powstaje pierwszy po drugiej wojnie światowej, niezależny i wolny związek zawodowy. Był to Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność". Cała Europa była pod wpływem komunistów, dlatego też tak ważne znaczenie miało to wydarzenie. W bardzo krótkim okresie związek ten stał się olbrzymim, mobilizującym ogromne siły ruchem społecznym. Szacunkowo liczył około 10 milionów członków. Jego działania i zaangażowanie doprowadziły do upadku komunistycznych i totalitarnych rządów na terenie państwa polskiego.

W chwili obecnej mamy dwie liczące się organizacje zrzeszające związki zawodowe. Są to: Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych (OPZZ) w Warszawie oraz Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność" (NSZZ "Solidarność") w Gdańsku. Tak jak i inne organizacja, tak i związki zawodowe nie są apolityczne i z reguły wiązane są z określoną opcją polityczną. I tak, Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych kojarzone jest z socjaldemokracją, natomiast Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność" z partiami prawicowymi. Działacze "Solidarności" w latach 1997 -2001 współrządzili w Polsce wchodząc w skład Akcji Wyborczej "Solidarność". Również i inne, poza tymi głównymi organizacjami, zawierają różnego rodzaju umowy, porozumienia z różnego rodzaju organizacjami politycznymi.

Dane wskazują, ze do OPZZ należy około 3 milionów członków, Według NSZZ "Solidarność" zrzesza blisko 900 tysięcy pracowników. Obie te ugrupowania są członkami Międzynarodowej Organizacji Pracy. Nie jest to jedyna organizacja, do której należą te ugrupowania. NSZZ jest również członkiem Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych, Związkowego Komitetu Doradczego przy ODCE czy Międzynarodowej Konfederacji Związków Zawodowych.

Przedstawiciele z obu tych organizacja są członkami Komisji Trójstronnej do spraw Społeczno - Gospodarczych. Jest to instytucja mająca zapewnić współdziałanie pracowników, pracodawców i strony rządowej. Wypracowują oni wspólne strategie, mają rozwiązywać pojawiające się problemy. Negocjują w sprawie minimalnych wynagrodzeń, ubezpieczeń dla pracowników, obciążeń podatkowych, oceniają budżet państwa i rozstrzygają inne ważne z punktu widzenia tych trzech grup kwestie.

Dwie wymienione powyżej to największe z obecnie działających organizacji. Jest również mniejszych wiele pomniejszych, z których najważniejsze są:

- Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność '80"

- Związek Nauczycielstwa Polskiego

- Ogólnopolski Związek Zawodowy Pielęgniarek i Położnych

- Związek Pracowników Polskich Kolei Państwowych

Obecnie duża rola przypisywana jest związkom zawodowym, które zrzeszają rolników indywidualnych. Mają one za zadanie dbać o interesy producentów ze wsi, mieszkańców tych terenów. Działania podejmowane przez związki grupujące rolników odbijają się szerokim echem, z tego względu, że środki przez nich podejmowane są bardzo widowiskowe. Przykładem mogą być blokady dróg, wysypywanie zboża na tory kolejowe.

Krajowy Związek Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych oraz NSZZ "Solidarność" Rolników Indywidualnych, to najważniejsze ze związków związanych ze środowiskiem wiejskim.

Ze związków zawodowych rolników początek bierze również "Samoobrona Rzeczypospolitej Polskiej". Jest to partia polityczna, najbardziej znana rolniczych tym momencie organizacja reprezentująca rolników. Cechuje ją populizm, drastyczne działania, jakie podejmuje by zwrócić uwagę na swoje działania opinii publicznej.

Obecnie wyróżnia się następujące rodzaje związków zawodowych:

- Niezależny Samorządny Związek zawodowy "Solidarność" - ma zasięg ogólnopolski, jego powstanie związane jest z upadkiem rządów komunistycznych. Nie jest to tylko związek zawodowy, ale również i ruch społeczny. Działa on oficjalnie od 10.XI.1980 roku, wtedy też dokonano jego rejestracji.

- Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Rolników Indywidualnych "Solidarność"- początkowo stanowił część Solidarności '80, ale od 12.V.1981 roku działa jako związek samodzielny. Był on nielegalny podczas stanu wojennego. Sytuacja ta została zmieniona dopiero w 1989 roku. Józef Ślisz, Roman Wierzbicki, Gabriel Janowski to najważniejsze nazwiska kojarzone z tym ruchem.

- Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych (OPZZ) zrzeszenie związków zawodowych kojarzone współpracujące z SLD

-Ogólnopolski Związek Zawodowy Lekarzy - jego zadaniem jest dbanie o interesy środowiska lekarskiego, jest niezależny w swoim działaniu od rządu, jest apolityczny. Ni podlega również pod Izby Lekarskie i inne stowarzyszenia, organizacje ze środowiska lekarskiego. Związek ma bronić praw lekarzy. Walczą, aby lekarzom przywrócono status zawodu wolnego. Opiniują oni ustawy, prezentują swoje stanowiska w sprawach związanych z organizacją systemu opieki zdrowotnej, formowaniem prawa z tego zakresu.

- Federacja Związków Zawodowych Pracowników Kultury i Sztuki - należą tutaj organizacja skupiające przedstawicieli domów kultury, muzeów, teatrów, oper, bibliotek, szkół artystycznych.

Przedstawiciele każdej z tych grup tworzą komisje, których zadaniem jest zajmowanie się rzeczami ważnymi dla danej grupy zawodowej. Federacja jest reprezentantem wszystkich tych organizacji i to właśnie ona, jako reprezentant tych związków, uczestniczy w różnego rodzaju konsultacjach. Dyskutuje się tam nad systemem rent i emerytur, o systemie szkolnictwa, sytuacji szkolnictwa artystycznego, tworzeniem przepisów dotyczących sztuki, kultury, z zakresu praw autorskich. Do jej zadań należy również opiniowanie ustaw, rozporządzeń dotyczących wyżej wymienionych dziedzin. Uczestniczy również w pracach komisji kultury w Sejmie, Ministerstwa Kultury, Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. W każdym miesiącu wydawany jest Serwis Informacyjny. Publikowane tam są dokumenty, wnioski, spostrzeżenia, porady prawne, zastrzeżenia, co do rozwiązań do tej pory wprowadzonych. Związek współpracuje również z innymi działającymi w kraju związkami i stowarzyszenia, które maja na swoim względzie podobna tematykę. I tak są to między innymi: Związek Artystów Scen Polskich (ZASP), Stowarzyszenie Polskich Bibliotekarzy. Można wymienić także organizacje ponadnarodowe, z którymi utrzymywana jest współpraca. Na przykład Międzynarodowa Federacja Muzyków (FIM), Międzynarodowa Sieć Związkowa (UNI). Głównym założeniem, którym w swoich działaniach kieruje się federacja to" obronę interesów pracowniczych z troską o kulturę narodową, jej powszechność i społeczne rezultaty urzeczywistniania".

- Związek Zawodowy Marynarzy Kontraktowych - jest również członkiem Federacji Związków Zawodowych Marynarzy i Rybaków, działa od VII.1999 roku, kiedy to został powołany. Jego nadrzędnym celem jest dbanie o prawa marynarzy, którzy pływają na statkach z innej należących do innego rodzaju bandery. Członkiem tego rodzaju związku może być każdy z marynarzy, lub wystarczy tylko, że będzie związany z wykonywaniem ego zawodu. Głównym wymogiem jest zadeklarowanie przestrzegania statutu związkowego i płacenia obowiązkowych składek członkowskich. Można wstąpić do związku zapisując się listownie, w formie elektronicznej, można dokonać tego osobiście. Składka członkowska wynosi 1% pensji zasadniczej. Pobierana jest w każdym miesiącu, ale tylko za czas przepracowany na statku. Członkowie związku otrzymują legitymację potwierdzającą ich przynależność do związku, umożliwiającą otrzymanie pomocy ze strony związku na całym świecie. Może to być pomoc prawna związana np. konfliktem, jaki pojawił się między danym pracodawcą a pracownikiem najemnym. Najczęściej spotykanym przypadkiem, gdy agencja angażuje się w tego rodzaju działania, są zaległe pobory, odszkodowania z różnego tytułu należne pracownikom a niewypłacone przez armatora. Związek jest niezależny i apolityczny w swojej działalności.

- Federacja Związków Zawodowych Marynarzy i Rybaków - działa od roku 1984, kiedy to przejął zadania działającego do 1981 roku Związku Zawodowego Marynarzy i Portowców. Jego skład stanowi jedenaście związkowych organizacji zakładowych. Są one tworzone i działają w różnego rodzaju przedsiębiorstwach żeglugowych, dalekomorskich, Urzędach Morskich, Wyższych Szkołach morskich mających swe siedziby na terenie RP. W latach przemian polityczno - gospodarczych, kiedy to związki zawodowe były narażone na ciągłe roszady Federacja Związków Zawodowych Marynarzy i Rybaków przetrwała. Obecnie, dokładnie od 1996 roku, zasila również szeregi Międzynarodowej Federacji Transportowców (ITF). Jest to organizacja posiadająca około pięciu milionów członków z różnych stron świata. Obecnie w skład Federacji Szmir wchodzi pięć związków członkowskich. Federacja znajduje się w Krajowym Rejestrze Sądowym, Szmir Rejestrze Stowarzyszeń, Innych Organizacji Społecznych I Zawodowych, Fundacji i Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej.

- Związek Zawodowy Dyżurnych Ruchu PKP - tak jak każdy inny związek zawodowy, zgodnie z tym co jest zapisane w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z kwietnia 1997 roku, konwencjach ratyfikowanych przez polska stronę, a wydanych przez Międzynarodową Organizację Pracy, Ustawie o Związkach zawodowych ma podejmować działania mające na celu ochronę, obronę interesów osób, będących członkami tej organizacji. Ma także dążyć do realizacji ich materialnych, kulturalnych potrzeb. Działania tego związku obejmują tereny użytku publicznego a także i niepublicznego kolei na terytorium Rzeczpospolitej. Związki nie są uzależnione, podległe swojemu pracodawcy, organom państwowym, organom administracji publicznej, różnego rodzaju organizacjom o charakterze politycznym. Zadaniem związku jest ochrona interesów, praw, stanie na straży godności osób przynależących do związku. Zadaniem jest także zapewnienie odpowiednich warunków pracy, materialnych; szerzenie kultury i propagowanie idei związkowych. Związek nie dba tylko o pracowników, ale również o ich rodziny.

-Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Funkcjonariuszy i Pracowników Więziennictwa - ma ona zapewnić przestrzeganie praw przysługującym pracownikom służby więziennej. Związek reprezentuje interesy funkcjonariuszy, strzeże zasad etycznych i dba o ich przestrzeganie. Kształtuje pozytywny wizerunek pracowników więziennictwa, stoi na straży zasad etycznych i moralnych. W celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych a tym samym jak najlepszego wywiązywania się ze swoich obowiązków, związek dba o ponoszenie ich kwalifikacji, umiejętności zawodowych, wiedzy na temat związany z wykonywanym zawodem. Ma na celu szerzenie praworządności i humanitarnego postępowania. Służby te mają być apolityczne, dlatego też związek podejmuje również działania mające być dla tego gwarancją. W swoim statucie odwołują się również do historii, do przeszłości. Uważają się za kontynuatora, spadkobiercę Związku Pracowników Więziennych Rzeczypospolitej Polskiej, który powstał w 1919 roku.

- Ogólnokrajowe Zrzeszenie Związków Zawodowych Pracowników Ruchu Ciągłego -

jego skład stanowi osiemdziesiąt zakładowych związków znajdujących się na terenie całego kraju. Stanowi to około 20 tysięcy członków. Celem, jaki przyświecał powołaniu tego związku jest ochrona praw i interesów pracowników najemnych pracujących w trybie zmianowym. W swoich biuletynach podkreślają ścisłe związki z naukowcami, przy pomocy, których starają się znaleźć najlepsze drogi do tego, by sytuacja osób pracujących w takim systemie uległa poprawie. Zorganizowano miedzy innymi konferencją, gdzie zaprezentowano dokument pod tytułem: "Celowość skrócenia czasu pracy pracownikom zatrudnionym w ruchu ciągłym". Celem tego rodzaju działań mają być zmiany prawne, legislacyjne, które w efekcie maja doprowadzić by sytuacja uległa polepszeniu.

- Ogólnopolski Związek Zawodowy Techników Medycznych Elektroradiologii Centralny Szpital Kliniczny Akademii Medycznej - związek ten jest niezależny, apolityczny, samodzielny w swoich działaniach. Nie jest podległy wobec organów rządowej administracji, samorządu terytorialnego, partii politycznych czy innego rodzaju organizacji. Jego zadaniem jest reprezentacja interesów grupy zawodowej, jaką stanowią technicy elektroradiologii. Związek ma dbać o przestrzeganie przysługującym im praw pracowniczych, zapewnienie odpowiednich warunków pracy, higieny pracy, bezpieczeństwa w pracy, statusu materialnego.

Zadania te obejmują w szczególności:

1. Występowanie w imieniu tej grupy zawodowej w kontaktach z pracodawcami, przedstawicielami administracji państwowej, samorządów: terytorialnego gospodarczego.

2. Integrowanie członków związku i zwiększanie poczucia solidarności między nimi

3. Podkreślanie roli etyki we wzajemnych kontaktach i wykonywanej pracy.

4. Działania dotyczące ochrony zawodu, jakim jest technik elektroradiologii, podnoszenie i podkreślanie jego znaczenia w społeczeństwie.

5. Zapewnienie możliwości rozwoju, podnoszenia kwalifikacji zawodowych poprzez kursy podyplomowe, studia na wyższych uczelniach.

6. Kontrolowanie poziomu kształcenia, programów nauczania w placówkach kształcących przyszłych techników elektroradiologii.

7. Podejmowanie działań zmierzających do zapewnienia odpowiedniego wynagrodzenia za pracę, które pozwoli członkom związku i ich rodzinom na godne, wystarczające warunki materialne i ekonomiczne.

8. Zapewnienie bezpiecznych, godziwych, odpowiednio wyposażonych warunków do wykonywania swego zawodu, zgodnie z powszechnie przyjętymi normami, standardami.

9. Umożliwienie technikom współdecydowanie o zakupach urządzeń elektro - radiologicznych, dokonywanych przez państwowe jednostki służby zdrowia poprzez zapewnienie im udziału w odpowiednich komisjach decydujących wy borze danych urządzeń.

10. Harmonizowanie działań podejmowanych przez zakłady pracy z interesami medycznych techników elektroradiologii.

11. Branie udziału w pracach zmierzających do zapewnienia większej efektywności Polskiej Służby Zdrowia, lepszych warunków materialnych. Wpływanie na obierane kierunki reform, mając na względzie jak najlepsze zabezpieczenie interesów pacjentów pracowników, ze szczególnym naciskiem a interesy techników elektroradiologii.

12. Intensyfikacja i ułatwianie kontaktów o podłożu zawodowym z innymi technikami z zagranicy. Współpraca ta ma polegać na wymianie doświadczeń między krajami, wysyłanie pracowników na zagraniczne szkolenia do zagranicznych związków zawodowych. Związek wydaje również opinie o osobach, będących przedstawicielami polskiej grupy techników elektroradiologii na arenie międzynarodowej.

- Związek Zawodowy Naziemnego Personelu Lotniczego - należą do niego pracownicy Polskich Linii Lotniczych "LOT" S.A. Jego członkami mogą być wszyscy pracowniczy z naziemnej obsługi, którzy mogą wykazać się posiadaniem ważnej licencji z wpisem do rejestru zawierającego spis personelu lotniczego. Nie ma tutaj znaczenia wiek, płeć, kolor skóry czy poglądy polityczne, zajmowane stanowisko.

- Związek Zawodowy Anestezjologów - niezależny, samodzielny, apolityczny związek stojący na straży interesów i praw należnych jego członkom. Ma na celu reprezentowanie interesów ochronę ich interesów materialnych, ekonomicznych, socjalnych, zawodowych. Jego obowiązkiem jest również stanie na straży ich godności, dbać interesów zapewnienie odpowiednich warunków pracy i płacy, bezpieczeństwa. Jest także pośrednikiem pomiędzy członkami Związku Zawodowego Anestezjologów a pracodawcami, samorządem terytorialnym, organami państwa i innymi organizacjami. Inne zadanie związane są z realizacją zadań stawianych przed wszystkimi związkami zawodowymi w konstytucji, ustawach, prawie pracy, ratyfikowanych konwencjach wydawanych przez Międzynarodową Organizację Pracy. Należy do nich np. rozstrzyganie sporów, konfliktów na linii pracodawca - pracobiorca.

- Związek Zawodowy Inżynierów i Techników (ZZIT) - jest to kolejny z krajowych związków zakładowych. Zrzesza inżynierów i techników różnego rodzaju specjalności, jak również i absolwentów nietechnicznych szkół na poziomie wyższym i średnim. Został on powołany do życia w VI.1989 roku. Inicjatywę w tym kierunku wysunęło Stowarzyszenie Inżynierów i Techników - Mechaników (SIMP) wraz z Federacją Stowarzyszeń Naukowo - Technicznych (NOT). Celem było zapoczątkowanie aktywnej, intensywnej działalności zmierzającej do obrony prawnej pozycji zawodowych i socjalnych techników, inżynierów. Dążono również Technicznych kierunku wzmocnienia działań na rzecz lepszego rozwoju polskiego przemysłu, szybszego przeprowadzania zmian, przekształceń Technicznych

Korzenie związku obejmującego swoimi działaniami pracowników technicznych sięgają nawet do okresu II Rzeczpospolitej. Działały one na podstawie innych, niż związki zawodowe, regulacji prawnych. W latach 1945 - 1990 działały bardzo aktywnie na rzecz wzmocnienia prawnej ochrony ich roli, pozycji w społeczeństwie. Podkreślano bardzo wyraźnie przekonanie o znaczeniu, jakie elity techniczne, mają dla społeczeństwa i gospodarki. Związek ten walczy o odpowiednie wynagrodzenie dla pracowników w swojej dziedzinie i deklaruje gotowość do rozmów w tej sprawie z innymi związkami zawodowymi, Stowarzyszeniem Naukowo - Technicznym, Polskim Towarzystwem Ekonomicznym, organizacjami pracodawców.

- Związek Nauczycielstwa Polskiego, (ZNP) - zorganizowane na zasadzie dobrowolności, niezależności, apolityczności, jednolitości. Jest to związek samorządny skupiając w swych szeregach pracowników szkolnictwa niższego i wyższego, wychowawców. Są oni członkami ZNP, który to reprezentuje ich na szerszym forum. Do celów Związku nauczycielstwa Polskiego zaliczamy:

1. Reprezentowanie członków związku, ich interesów, przedstawianie ich postulatów

2. Współdziałanie z organami państwa, innymi organizacjami w zmianach wprowadzanych w polskiej oświacie, demokratyzowaniu tego pola, wychowywaniu w tolerancji, poszanowaniu godności, szacunku.

3. Upowszechnianie oświaty, zapewnianie równego dostępu dla wszystkich do wszelkich poziomów szkolnictwa; poprawa warunków materialnych w szkolnictwie: podnoszenie umiejętności pracowników oświaty.

4. Aktywizacja różnych środowisk do uczestnictwa w działaniach na polu kultury, oświaty na terenie całej Polski; zapewnienie odpowiedniego zaplecza materialnego i społecznego do podejmowania działań tego rodzaju.