Społeczeństwo obywatelskie - definicja pojęcia

Zajmując się powyższym zagadnieniem, należy od razu stwierdzić, że nie ma ono jednego wyjaśnienia. W najogólniejszym bowiem znaczeniu, jest to pewna zbiorowość ludzi, posiadających swoje prawa i obowiązki i aktywnie uczestniczących w życiu politycznym, ekonomicznym i społecznym swojego państwa. Doskonałym tego przykładem jest czynne i bierne branie udziału w wyborach prezydenckich, parlamentarnych i samorządowych, wspieranie stowarzyszeń i organizacji pozarządowych.

Warto dodać, że pojęcie to wywodzi się z czasów starożytnych, a za jego twórcę uwarzą się powszechnie Arystotelesa, który wychodził z założenia, że tylko jego istnienie, jest warunkiem dobrze funkcjonującego państwa.

Innego zdania byli filozofowie epoki oświecenia, którzy uważali, że obywatelstwo może istnieć niezależnie od państwa, ale zgodnie z obowiązującym w nim prawem. Państwo nie ma jednak możliwości ingerować w sferę ekonomiczną społeczeństwa. Ponadto Georg Wilhelm Friedrich Hegel, stworzył teorię wedle której wszyscy obywatele powinni ze sobą współpracować, a na pierwszym miejscu powinien zawsze stać szeroko pojęty interes ogółu.

Sprawa społeczeństwa obywatelskiego, pojawiła się po raz kolejny dopiero w połowie ubiegłego stulecia. Miało to związek z rodzeniem się wolnego społeczeństwa demokratycznego w krajach byłego bloku sowieckiego

Społeczeństwo, a komunizm

Po II wojnie światowej, cała Europa Wschodnia znalazła się pod wpływem Związku Radzieckiego. Niemal jednocześnie zaczęto wprowadzać tam system komunistyczny i tym samym, tłumić wszelkie objawy demokracji oraz związanych z nią podstawowych swobód obywatelskich. Wszystkie wystąpienia przeciwko władzy, były bardzo surowo karane. Wydarzenia takie miały miejsce miedzy innymi na Węgrzech w roku 1956, W Polsce w roku 1968 i 1970.

Bardzo ważną rolę w kształtowaniu w polskim narodzie świadomości społecznej, odegrał Kościół Katolicki. Organizował on stowarzyszenia pomocy dla najbardziej potrzebujących, dbał o rozwój kulturalny, wreszcie zaś o podupadające szkolnictwo. Krzewił w narodzie szacunek do wiary, historii i tradycji.

W latach siedemdziesiątych XX wieku, przeciwko władzy komunistycznej w Polsce, wystąpili robotnicy pracujący w Radomiu i Ursusie. Po stłumieniu strajków i aresztowaniu ich uczestników, wśród intelektualistów warszawskich, utworzono KOR, czyli Komitet Obrony Robotników, który między innymi niósł pomoc rodzinom poszkodowanych. Niebawem, bo w roku 1977, do życia powołano również Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela, a w rok później również Wolne Związki Zawodowe.

Podobne stowarzyszenia, skupiające przeciwników panującego systemu, pojawiły się też w innych krajach komunistycznych. Np. w Czechosłowacji funkcjonowała Karta 77.

W roku 1980 w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, uformowała się "Solidarność", natomiast w czasie stanu wojennego, wspólnie organizowano manifestacje i pomoc dla najbardziej potrzebujących.

Walka z autorytaryzmem

Zgodnie z definicją zawarta podręczniku "Wiedza o społeczeństwie" Z. Smutka, J. Maleski i B. Surmacz, autorytaryzm jest to: "zbiór poglądów propagujących zasady rządzenia oparte na silnej i zhierarchizowanej władzy, kulcie (autorytecie)przywódcy lub grupy". Podobnie jak w przypadku państw, gdzie istniał komunizm, tak samo i w krajach o ustroju autorytarnym, wykształciło się silne społeczeństwo, które dążyło do zdobycia swobód demokratycznych. Doskonałym tego przykładem, była "rewolucja czerwonych goździków", która miała miejsce w Portugalii, w roku 1974. To właśnie wtedy, popierana przez społeczeństwo armia, obaliła rządy autorytarne. Symbolem jedności wojska i narodu, były czerwone goździki, stąd też i nazwa tej bezkrwawej rewolucji. Warto dodać, że podobne wystąpienia miały też miejsce w Hiszpanii, Grecji oraz w Republice Południowej Afryki.

Społeczeństwo obywatelskie w ustroju demokratycznym

Demokracja nie jest ustrojem idealnym, dlatego i tu napotkać można na bardzo duże trudności społeczne. Należą do nich przede wszystkim głód, bezrobocie, bieda. Niestety, państwo nie zawsze jest w stanie pomóc swoim obywatelom. Skomplikowana machina urzędnicza sprawia, że bardzo często środki finansowe albo nie pokrywają w pełni potrzeb obywateli, albo - co gorsze - w ogóle do nich nie trafiają. Dlatego tak ważne jest współdziałanie we wszelkiego rodzaju samopomocowych organizacjach społecznych