POJECIE PRAWA CYWILNEGO

W nauce przyjmuje się, że na pojęcie prawa cywilnego, którego zasadniczy trzon stanowi kodeks cywilny, składają się trzy elementy, a mianowicie: podmioty działające w ramach prawa, przedmiot regulacji i metoda regulacji stosunków prawnych. Wskazanie podmiotów charakterystycznych dla stosunków cywilnoprawnych jest jednak zawodne. Kodeks cywilny stanowi że reguluje stosunki między osobami fizycznymi a osobami prawnymi a nie wspomina o jednostkach prawnych nie mających osobowości prawnej, chociaż nie ma sporu co do tego że to także są podmioty prawa cywilnego. Drugie z kryterium wyróżniające stosunki cywilnoprawne, tj. przedmiot regulacji również nie jest traktowany (zarówno w doktrynie, jak i w judykaturze) jako decydujący o zaliczeniu lub niezaliczeniu konkretnego stosunku prawnego (konkretnej sprawy) do stosunków cywilnoprawnych. Jako oczywistą przyjmuje się zasadę, że prawo cywilne reguluje stosunki społeczne o charakterze majątkowym, a więc przede wszystkim stosunki własnościowe w najszerszym tego słowa znaczeniu oraz stosunki o charakterze niemajątkowym, przez które należy rozumieć dobra nie mające bezpośredniej wartości ekonomicznej, chociaż są często ściśle związane ze stosunkami majątkowymi.

Ze względu na to, że stosunkami majątkowymi, a w pewnym stopniu również niemajątkowymi, zajmuje się nie tylko prawo cywilne, ale także prawo zaliczane do innych gałęzi (np. administracyjne, finansowe), przyjmuje się, że właściwego kryterium, decydującego o zaliczeniu lub niezaliczeniu konkretnego stosunku prawnego do prawa cywilnego, należy poszukiwać w metodzie regulacji. Najlepszym wskaźnikiem na cywilnoprawny charakter stosunku prawnego ma zatem być: zasada równości (równorzędności) stron, co oznacza, że żadna ze stron, niezależnie od tego, czy jest osobą fizyczną, czy też osobą prawną, nie jest podporządkowana drugiej stronie. Według założeń tej metody u podstaw stosunków cywilnoprawnych znajduje się gospodarka rynkowa i obowiązująca w niej zasada ekwiwalentności świadczeń. W odróżnieniu od stosunków cywilnoprawnych, w stosunkach administracyjno prawnych, czy też finansowych o równości stron trudno jest z reguły mówić. Obowiązuje tutaj zasada, że jedna strona jest podporządkowana drugiej, czyli że w ramach konkretnego stosunku prawnego występuje nadrzędność jednej i podrzędność drugiej strony.

Należy jeszcze wspomnieć że kodeks cywilny ani żaden akt nie definiuje pojęcia stosunku prawnego. Rozszyfrowanie tego pojęcia ciągle próbuje dokonać doktryna prawa. Nauka prawa łączy tradycyjne pojęcie stosunku prawnego ze stosunkami społecznymi. Nie zdołała ona jednak wskazać szczegółowych kryteriów charakteryzujących stosunki prawne zachodzące w różnych gałęziach prawa, w tym również w prawie cywilnym. Ogólnie przyjmuje się, że przez stosunki cywilnoprawne należy rozumieć te, które są wyznaczane przez dyspozycje norm prawa cywilnego. Założenie to jednak nie rozwiązuje problemu.

ZASADY PRAWA CYWILNEGO.

Zasada autonomii podmiotów stosunków cywilnoprawnych.

Podmioty będące stronami stosunku cywilnoprawnego są równorzędne oraz mają swobodę w kształtowaniu treści stosunku prawnego wyrazem tej zasady jest w szczególności art.353¹ Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Zasada nieretroakcji.

Art. 3 Ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu.

Zasada nieretroakcji, wyrażająca się łacińską paremię: lex retro non agit, odnosi się bezpośrednio jedynie do stosunków cywilnoprawnych. Świadczy o tym, między innymi, zamieszczenie tego przepisu w części ogólnej kodeksu cywilnego. O bezpośrednim stosowaniu art. 3 kc w innych stosunkach, np. administracyjno -prawnych, podatkowych, nie może być mowy. Znaczenie zasady nieretroakcji polega na tym, że ustawa działa tylko na przyszłość, nie obejmuje natomiast swoją mocą (swoim działaniem) okresu poprzedzającego jej wejście w życie. Ustawy składają się z norm prawnych zawierających reguły postępowania ludzi. Nałożenie obowiązku przestrzegania tych reguł wymaga uprzedniego wydania ustawy i jej ogłoszenia. Powyższa zasada zapewnia bezpieczeństwo obrotowi cywilnoprawnemu.

  1. Elementy stosunku cywilnoprawnego.
    • Podmiot: osoby prawne i fizyczne oraz tzw. ułomne osoby prawne tj. jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej, ale mogące być podmiotem praw i obowiązków cywilnoprawnych a
    • Treść: treść stosunku cywilnoprawnego stanowi zespół uprawnień oraz obowiązków jakie można wyinterpretować z tego stosunku
    • Przedmiot: można określić ten element jako to, czego dotyczy stosunek prawny (np. rzeczy ruchome nieruchome, prawa)
  1. Podmioty stosunku cywilnoprawnego.

Jak już wskazano kodeks cywilny wskazuje bezpośrednio jako podmioty prawa cywilnego osoby fizyczne oraz osoby prawne. Do tych dwóch kategorii dochodzi jeszcze trzecia grupa- ułomnych osób prawnych.

Osoby fizyczne to jednostki ludzkie natomiast osoby prawne oraz ułomne osoby prawne to twory społeczne, którym prawo przyznaje podmiotowość społeczną.

Na podmiotowość prawną, składają się dwa pojęcia, a mianowicie: zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych, kodeks cywilny przyznaje ją każdemu człowiekowi i każdej osobie prawnej. Zdolność prawna - to właściwość polegająca na zdolności do tego, aby być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego, natomiast zdolność do czynności prawnych, to możność nabywania tych praw i obowiązków własnym działaniem.

OSOBY FIZYCZNE

  1. Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych
  • Zdolność prawna: jak wspomniano jest to zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków. Zgodnie z Art. 8. § 1. kc każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. W razie urodzenia się dziecka domniemywa się, że przyszło ono na świat żywe.
  • Pełna zdolność do czynności prawnych

Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności. Pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście. Przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność. Nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa. Natomiast zgodnie z art. 12. kc nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie.

  • Ograniczona zdolność do czynności prawnych

Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają osoby, które ukończyły 13 lat oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo.

  • Ubezwłasnowolnienie całkowite i częściowe

Art. 13. § 1. Osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem.

§ 2. Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, chyba że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską.

Art. 16. § 1. Osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw.

§ 2. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę.

  • Czynności prawne osoby nie mającej zdolności do czynności prawnych

Art. 14. § 1. Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest nieważna.

§ 2. Jednakże gdy osoba niezdolna do czynności prawnych zawarła umowę należącą do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, umowa taka staje się ważna z chwilą jej wykonania, chyba że pociąga za sobą rażące pokrzywdzenie osoby niezdolnej do czynności prawnych.

Art. 15. Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście, oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo.

  • Czynności prawne osób mających ograniczoną zdolność do czynności prawnych

Art. 17. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ważności czynności prawnej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego.

Art. 18. § 1. Ważność umowy, która została zawarta przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych bez wymaganej zgody przedstawiciela ustawowego, zależy od potwierdzenia umowy przez tego przedstawiciela.

§ 2. Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może sama potwierdzić umowę po uzyskaniu pełnej zdolności do czynności prawnych.

§ 3. Strona, która zawarła umowę z osobą ograniczoną w zdolności do czynności prawnych, nie może powoływać się na brak zgody jej przedstawiciela ustawowego. Może jednak wyznaczyć temu przedstawicielowi odpowiedni termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.

Art. 19. Jeżeli osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych dokonała sama jednostronnej czynności prawnej, do której ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawowego, czynność jest nieważna.

Czynności prawne nie wymagające zgody przedstawiciela osoby o ograniczonej zdolności do czynności prawnych:

    • Art. 20. Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela ustawowego zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego.
    • Art. 21. Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela ustawowego rozporządzać swoim zarobkiem, chyba że sąd opiekuńczy z ważnych powodów inaczej postanowi.
    • Art. 22. Jeżeli przedstawiciel ustawowy osoby ograniczonej w zdolności do czynności prawnych oddał jej określone przedmioty majątkowe do swobodnego użytku, osoba ta uzyskuje pełną zdolność w zakresie czynności prawnych, które tych przedmiotów dotyczą. Wyjątek stanowią czynności prawne, do których dokonania nie wystarcza według ustawy zgoda przedstawiciela ustawowego.
    • Także zgodnie z art. 22§3 osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela ustawowego nawiązać stosunek pracy oraz dokonywać czynności prawnych, które dotyczą tego stosunku. Jednakże gdy stosunek pracy sprzeciwia się dobru tej osoby, przedstawiciel ustawowy za zezwoleniem sądu opiekuńczego może stosunek pracy rozwiązać.
  • Art. 221. Za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.
  1. Miejsce zamieszkania

Art. 25. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. ( nie można zatem uznać za miejsce zamieszkania adresu osoby czy też nawet miejsce zameldowania liczy się przede wszystkim zamiar pobytu. O zamiarze pobytu może świadczyć przede wszystkim koncentrowanie swojego życia w danym miejscu, praca, rodzina. Itd.)

Art. 26. § 1. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej.

§ 2. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.

Art. 27. Miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna.

Art. 28. Można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania.

  1. Uznanie za zmarłego

Art. 29. § 1. Zaginiony może być uznany za zmarłego, jeżeli upłynęło lat dziesięć od końca roku kalendarzowego, w którym według istniejących wiadomości jeszcze żył; jednakże gdyby w chwili uznania za zmarłego zaginiony ukończył lat siedemdziesiąt, wystarcza upływ lat pięciu.

§ 2. Uznanie za zmarłego nie może nastąpić przed końcem roku kalendarzowego, w którym zaginiony ukończyłby lat dwadzieścia trzy.

Art. 30. § 1. Kto zaginął w czasie podróży powietrznej lub morskiej w związku z katastrofą statku lub okrętu albo w związku z innym szczególnym zdarzeniem, ten może być uznany za zmarłego po upływie sześciu miesięcy od dnia, w którym nastąpiła katastrofa albo inne szczególne zdarzenie.

§ 2. Jeżeli nie można stwierdzić katastrofy statku lub okrętu, bieg terminu sześciomiesięcznego rozpoczyna się z upływem roku od dnia, w którym statek lub okręt miał przybyć do portu przeznaczenia, a jeżeli nie miał portu przeznaczenia - z upływem lat dwóch od dnia, w którym była ostatnia o nim wiadomość.

§ 3. Kto zaginął w związku z bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia nie przewidzianym w paragrafach poprzedzających, ten może być uznany za zmarłego po upływie roku od dnia, w którym niebezpieczeństwo ustało albo według okoliczności powinno było ustać.

Art. 31. § 1. Domniemywa się, że zaginiony zmarł w chwili oznaczonej w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego.

§ 2. Jako chwilę domniemanej śmierci zaginionego oznacza się chwilę, która według okoliczności jest najbardziej prawdopodobna, a w braku wszelkich danych - pierwszy dzień terminu, z którego upływem uznanie za zmarłego stało się możliwe.

§ 3. Jeżeli w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego czas śmierci został oznaczony tylko datą dnia, za chwilę domniemanej śmierci zaginionego uważa się koniec tego dnia.

Art. 32. Jeżeli kilka osób utraciło życie podczas grożącego im wspólnie niebezpieczeństwa, domniemywa się, że zmarły jednocześnie.

OSOBY PRAWNE

  1. Ogólne zagadnienia
  • Osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną.
  • Do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych. Jeżeli przepis odrębny nie stanowi inaczej, za zobowiązania powyższej jednostki, odpowiedzialność subsydiarną ponoszą jej członkowie; odpowiedzialność ta powstaje z chwilą, gdy jednostka organizacyjna stała się niewypłacalna.
  • Skarb Państwa jest w stosunkach cywilnoprawnych podmiotem praw i obowiązków, które dotyczą mienia państwowego nie należącego do innych państwowych osób prawnych.
  • Powstanie, ustrój i ustanie osób prawnych określają właściwe przepisy; w wypadkach i w zakresie w przepisach tych przewidzianych organizację i sposób działania osoby prawnej reguluje także jej statut.
  • Jednostka organizacyjna uzyskuje osobowość prawną z chwilą jej wpisu do właściwego rejestru, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Ogólnym aktem odnoszącym się do tego zagadnienia jest ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym.
  • Osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie.
  • Falsus procurator osoby prawnej:

Kto jako organ osoby prawnej zawarł umowę w jej imieniu nie będąc jej organem albo przekraczając zakres umocowania takiego organu, obowiązany jest do zwrotu tego, co otrzymał od drugiej strony w wykonaniu umowy, oraz do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę nie wiedząc o braku umocowania. Powyższą zasadę stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy umowa została zawarta w imieniu osoby prawnej, która nie istnieje.

Istnieje zasadnicza różnica w skutkach czynności prawnej dokonanej przez osobę nie umocowaną lub przekraczającą zakres umocowania odnośnie pełnomocnika osoby prawnej a osoby fizycznej. W przypadku osoby fizycznej czynność taka jest bezskuteczna ale może zostać potwierdzona przez mocodawcę i w ten sposób jest konwalidowana (uzdrawiana). Natomiast czynność prawna osoby reprezentującej osobę prawną nie może zostać potwierdzona i tym samym być konwalidowana.

Państwowe osoby prawne

  • Art. 40. § 1. Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania państwowych osób prawnych, chyba że przepis odrębny stanowi inaczej. Państwowe osoby prawne nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania Skarbu Państwa. W razie nieodpłatnego przejęcia, na podstawie obowiązujących ustaw, określonego składnika mienia od państwowej osoby prawnej na rzecz Skarbu Państwa, ten ostatni odpowiada solidarnie z osobą prawną za zobowiązania powstałe w okresie, gdy składnik stanowił własność danej osoby prawnej, do wysokości wartości tego składnika ustalonej według stanu z chwili przejęcia, a według cen z chwili zapłaty. Powyższe zasady stosuje się odpowiednio do odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego i samorządowych osób prawnych.

Siedziba osoby prawnej

  • Art. 41. Jeżeli ustawa lub oparty na niej statut nie stanowi inaczej, siedzibą osoby prawnej jest miejscowość, w której ma siedzibę jej organ zarządzający.

Kurator osoby prawnej

  • Art. 42. § 1. Jeżeli osoba prawna nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów, sąd ustanawia dla niej kuratora. Kurator powinien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację.

TREŚĆ STOSUNKU CYWILNOPRAWNEGO i PRAWO PODMIOTOWE

Treść stosunku cywilnoprawnego jest zachowanie się ludzkie lub/i prawa i obowiązki. tworzą wynikające z niego uprawnienia i obowiązki podmiotów tego stosunku. Z treści stosunku cywilnoprawnego wynika prawo podmiotowe.

Prawo podmiotowe jest konstrukcją prawną a nie istniejącym prawem.. Prawo podmiotowe definiuje się jako normę prawną mającą określony cel mającą chronić interesy podmiotów, wyznaczająca określone wolne zachowanie podmiotu i odpowiadające temu wolnemu zachowaniu obowiązki innego podmiotu, podmiotów a także sankcje polegające na tym, że można te obowiązki wyegzekwować chyba że ta norma takiej możliwości nie przewiduję. Wyegzekwowanie następuje za pomocą przymusu państwowego.

Zazwyczaj prawo podmiotowe składa się z całego kompleksu uprawnień oraz odpowiadających mu obowiązków. Podmiot dla którego wynikają uprawnienia z prawa podmiotowego może realizować swoje uprawnienia za pomocą przymusu jaki gwarantują mu ustawy..

Systematyka praw podmiotowych

Istnie wiele podziałów praw podmiotowych. Jednym z podstawowych jest podział na prawa podmiotowe bezwzględne i względne. Prawo bezwzględne jest skuteczne względem wszystkich tzn.,, że nikomu nie wolno naruszać tego prawa, przysługuje ochrona przeciw każdemu kto to prawo chce naruszyć. Prawo względne jest skuteczne tylko do ściśle oznaczonych osób wynikających z treści stosunku prawnego. Prawom względnym przysługuje ochrona za pomocą czynów niedozwolonych i bezpodstawnego wzbogacenia. Niektórym prawom względnym przysługuje ochrona praw bezwzględnych np. 690 kc.

Następnym ważnym podziałem jest podział na prawa majątkowe i niemajątkowe. Prawa majątkowe to takie prawa, w których uwikłany jest interes majątkowy. Prawa niemajątkowe nie mają takiego przymiotu. Należy wśród nich wyróżnić prawa osobowe (np. członkostwo w spółdzielni i wynikające z niego prawo zaskarżania uchwał) i prawa osobiste (twórczość naukowa, artystyczna, dobra osobiste itp.)

Prawa podmiotowe zbywalne to prawa które mogą zostać zbyte w drodze czynności prawnej. Prawa niezbywalne nie mogą być zbyte w drodze czynności prawnej. Niezbywalność jest innym pojęciem od nieprzenoszalności, bowiem nieprzenoszalność ma znaczenie nadrzędne. Prawem niezbywalnym jest np. prawo pierwokupu, prawo do wynagrodzenia. Istnieje także podział na prawa samoistne i nie samoistne. Prawa niesamoistne to prawa, których treść jest uzależniona od innego prawa, nie mogą powstać bez tego prawa, natomiast mogą istnieć czasem bez tego prawa. Przykładem takiego prawa jest poręczenie. Istnieje także podział na prawa podzielne i niepodzielne. Taki podział ma znaczenie gdy prawo już istnieje a pojawia się więcej podmiotów. Wyróżnia się także prawa główne i prawa związane. Prawo związane to prawo które związane jest z prawem głównym w ten sposób że nie można rozporządzić tym prawem bez rozporządzenia prawem głównym.

Prawo podmiotowe może zostać nabyte w dwojaki sposób: może to być nabycie pierwotne lub pochodne. Nabycie pochodne to nabycie uzależnione od pewnego już istniejącego prawa podmiotowego np. nabycie w drodze umowy sprzedaży. Nabycie pierwotne polega na nabyciu prawa podmiotowego niezależnie od istnienia prawa podmiotowe wcześniej, przykładem jest zasiedzenie.

Nabycie może nastąpić w drodze sukcesji syngularnej lub uniwersalnej. Sukcesja syngularna to nabycie pod tytułem szczególnym np. w drodze określonej czynności prawnej. Sukcesja uniwersalna to sukcesja pod tytułem ogólnym np. w drodze dziedziczenia.

PRZEDMIOT STOSUNKU CYWILNOPRAWNEGO.

Przedmiotem stosunku cywilnoprawnego jest to co, czego dotyczy moc woli podmiotu uprawnionego w ramach stosunku cywilnoprawnego. Przedmiotem stosunku cywilnoprawnego mogą zatem być w szczególności prawa materialne i niematerialne. Wśród przedmiotów materialnych na pierwszy plan wysuwają się rzeczy. Rzeczy definiuje się w teorii prawa jako części przyrody w stanie pierwotnym lub przetworzonym zna tyle wyodrębnione że mogą występować same (Art. 45. Rzeczami w rozumieniu niniejszego kodeksu są tylko przedmioty materialne) . Wg. Prawa polskiego rzeczy dzielą się na rzeczy ruchome i nieruchome. To co nie jest nieruchomością jest ruchomością.

Nieruchomości

Art. 46. § 1. Nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (nieruchomość gruntowa), jak również budynki trwale z gruntem związane ( nieruchomość budynkowa) lub części takich budynków (nieruchomość lokalowa), jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.

§ 2. Prowadzenie ksiąg wieczystych regulują odrębne przepisy.

Wyróżnia się zatem nieruchomości:

  • Budynkowe
  • Lokalowe
  • Gruntowe
  • Rolne

Art. 461. Nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej.

Do przedmiotów materialnych nie będących rzeczami zaklina się ciecze, gazy, kopaliny, zwierzęta w stanie wolnym.. Przedmioty niematerialne nie mają postaci materii w sensie fizycznym. Zalicza się do nich m.in. energię, dobra charakterze intelektualnym, papiery wartościowe.

Mienie

Art. 44. Mieniem jest własność i inne prawa majątkowe.

Natomiast majątek w węższym znaczeniu to ogół praw majątkowych przysługujących określonemu podmiotowi. W szerszym znaczeniu to ogół aktywów i pasywów danego podmiotu. Aktywami są prawa majątkowe a pasywami ciążące na danym podmiocie obowiązki. Mienie odnosi się zawsze tylko do aktywów a nigdy do pasywów.!!!

Przepisy kc odnośnie rzeczy:

  • Art. 441. § 1. Własność i inne prawa majątkowe, stanowiące mienie państwowe, przysługują Skarbowi Państwa albo innym państwowym osobom prawnym.

§ 2. Uprawnienia majątkowe Skarbu Państwa względem państwowych osób prawnych określają odrębne przepisy, w szczególności regulujące ich ustrój.

  • Art. 47. § 1. Część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych.

§ 2. Częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego.

§ 3. Przedmioty połączone z rzeczą tylko dla przemijającego użytku nie stanowią jej części składowych.

  • Art. 48. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania.
  • Art. 49. Urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych gruntu lub budynku, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub zakładu.
  • Art. 50. Za części składowe nieruchomości uważa się także prawa związane z jej własnością.
  • Art. 51. § 1. Przynależnościami są rzeczy ruchome potrzebne do korzystania z innej rzeczy (rzeczy głównej) zgodnie z jej przeznaczeniem, jeżeli pozostają z nią w faktycznym związku odpowiadającym temu celowi.

§ 2. Nie może być przynależnością rzecz nie należąca do właściciela rzeczy głównej.

§ 3. Przynależność nie traci tego charakteru przez przemijające pozbawienie jej faktycznego związku z rzeczą główną.

  • Art. 52. Czynność prawna mająca za przedmiot rzecz główną odnosi skutek także względem przynależności, chyba że co innego wynika z treści czynności albo z przepisów szczególnych.
  • Art. 53. § 1. Pożytkami naturalnymi rzeczy są jej płody i inne odłączone od niej części składowe, o ile według zasad prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy.

§ 2. Pożytkami cywilnymi rzeczy są dochody, które rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego.

  • Art. 54. Pożytkami prawa są dochody, które prawo to przynosi zgodnie ze swym społeczno-gospodarczym przeznaczeniem.
  • Art. 55. § 1. Uprawnionemu do pobierania pożytków przypadają pożytki naturalne, które zostały odłączone od rzeczy w czasie trwania jego uprawnienia, a pożytki cywilne - w stosunku do czasu trwania tego uprawnienia.

§ 2. Jeżeli uprawniony do pobierania pożytków poczynił nakłady w celu uzyskania pożytków, które przypadły innej osobie, należy mu się od niej wynagrodzenie za te nakłady. Wynagrodzenie nie może przenosić wartości pożytków.

Przedsiębiorstwo jako przedmiot stosunku cywilnoprawnego:

  • Art. 551. Przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej.

Obejmuje ono w szczególności:

1) oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);

2) własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;

3) prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;

4) wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;

5) koncesje, licencje i zezwolenia;

6) patenty i inne prawa własności przemysłowej;

7) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;

8) tajemnice przedsiębiorstwa;

9) księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

  • Art. 552. Czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych.

Wymienione w Art. 551 prawa stanowią składniki przedsiębiorstwa ujęte przedmiotowo, pod kątem widzenia przeznaczenia do prowadzenia przez przedsiębiorstwo działalności gospodarczej. Z punktu widzenia podmiotowego prawa te mogą być składnikami przedsiębiorstwa, jeżeli mu przysługują, to znaczy przedsiębiorstwo rozumiane w znaczeniu podmiotowym jest ich podmiotem. Może to mieć miejsce wtedy, gdy przedsiębiorstwo jest zorganizowane w postaci osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej która nie jest osobą prawną, ale której ustawa przyznaje zdolność prawną . Natomiast w pozostałych wypadkach podmiotem własności, użytkowania wieczystego i wszelkich innych praw majątkowych jest przedsiębiorca jako osoba fizyczna (także w spółce cywilnej) i prawa te są składnikami jego majątku, a nie przedsiębiorstwa. W ujęciu podmiotowym przedsiębiorstwo może być podmiotem własności lub innych praw majątkowych obejmujących oprócz składników w powyższym znaczeniu inne mienie.

Gospodarstwo rolne:

Art. 553. Za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Gospodarstwo rolne - w tym rozumieniu - może składać się z nieruchomości stanowiących własność różnych osób. Szczególnym rodzajem gospodarstwa rolnego jest rodzinne gospodarstwo rolne, które Konstytucja podniosła do rangi podstawy ustroju rolnego państwa . Ustawa z 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592) uznaje za rodzinne gospodarstwo, takie które jest prowadzone przez rolnika indywidualnego, o minimalnej (1 ha) i maksymalnej (300 ha) powierzchni użytków rolnych, i wprowadza szczególne zasady obrotu mające na celu ochronę prawidłowej struktury tych gospodarstw. Ustawa, odwołując się do kodeksowej definicji gospodarstwa rolnego, wprowadziła jednak na potrzeby tej ustawy minimalny obszar nie mniejszy niż 1 ha użytków rolnych, poniżej którego gospodarstwa nie uważa się za gospodarstwo rolne.

Nabycie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego

Art. 554. Nabywca przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa lub gospodarstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo zachowania należytej staranności. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa lub gospodarstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć.

Przejęciu odpowiedzialności za zobowiązania nie towarzyszy zwolnienie zbywcy z odpowiedzialności za ten dług - istotą tego przejęcia bowiem jest przystąpienie nabywcy do długu w charakterze dłużnika solidarnego, do wysokości wartości nabytego przedsiębiorstwa lub gospodarstwa według stanu w chwili nabycia. Przepis wprowadza domniemanie prawne w dwóch kierunkach: że nabywca w chwili nabycia wiedział, że z prowadzeniem przedsiębiorstwa lub gospodarstwa związane są niezaspokojone zobowiązania i że jeżeli o tym nie wiedział, to mógł się o tym dowiedzieć, gdyby zachował należytą staranność. Wierzyciel nie ma obowiązku przeprowadzania dowodu, że nabywcy znane było istnienie niezaspokojonych zobowiązań

POWSTANIE STOSUNKU CYWILNOPRAWNEGO.

Źródłem powstania stosunku cywilnoprawnego jest zdarzenie prawne. Skutkiem zdarzenia prawnego jest powstanie następstwa, z którym przepis praw wiąże skutek w postaci powstania, zmiany, wygaśnięcia lub ustania danego prawa (stosunku cywilnoprawnego). Klasyfikacja zdarzeń prawnych jest bardzo zróżnicowana. Do najważniejszych zdarzeń prawnych należy zaliczyć zachowanie się osoby, które może polegać na działaniu lub zaniechaniu. Do zdarzeń prawnych należą także inne fakty, z którymi przepisy prawa wiążą określone skutki: orzeczenia sądowe, akty administracyjne. Najpowszechniejszym źródłem powstania stosunku cywilnoprawnego jest czynność prawna.

Czynność prawna jest to, co najmniej jedno oświadczenie woli podmiotu zmierzające do wywołania określonego skutku prawnego. Od oświadczenia woli należy odróżnić oświadczenia wiedzy, które nie są oświadczeniami woli ponieważ nie zmierzają do wywołania skutku prawnego.

Można wyróżnić czynności prawne konsensualne oraz czynności prawne realne. Czynności prawne konsensualne dochodzą do skutku już w momencie złożenia zgodnych oświadczeń woli natomiast realne wymagają wydania rzeczy.

Art. 60. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (oświadczenie woli).

Czynności prawne mogą być odpłatne i nieodpłatne.

Czynności prawne mogą być jednostronne lub dwu/wielostronne..

Czynności prawne mogą być przysparzające i nie przysparzające.

Jeżeli czynność prawna zastrzega że skutek prawny nastąpi w razie śmierci określonej osoby (mortus causa)to jest to czynność prawna na wypadek śmierci, pozostałe czynności to czynności między osobami żyjącymi (inter vivos).

Czynności prawne których skutkiem jest rozporządzenie prawem na rzecz innej osoby to czynności rozporządzające ich przeciwieństwem są czynności których skutkiem jest wyłącznie zobowiązanie do dokonania określonej czynności czyli czynności zobowiązujące.

Art. 56. Czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów.

  • Oświadczenie woli - warunki skutecznego złożenia, reguły interpretacyjne
  • Art. 61. § 1. Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej.

§ 2. Oświadczenie woli wyrażone w postaci elektronicznej jest złożone innej osobie z chwilą, gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby osoba ta mogła zapoznać się z jego treścią.

  • Art. 62. Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, nie traci mocy wskutek tego, że zanim do tej osoby doszło, składający je zmarł lub utracił zdolność do czynności prawnych, chyba że co innego wynika z treści oświadczenia, z ustawy lub z okoliczności.
  • Art. 63. § 1. Jeżeli do dokonania czynności prawnej potrzebna jest zgoda osoby trzeciej, osoba ta może wyrazić zgodę także przed złożeniem oświadczenia przez osoby dokonywające czynności albo po jego złożeniu. Zgoda wyrażona po złożeniu oświadczenia ma moc wsteczną od jego daty.

§ 2. Jeżeli do ważności czynności prawnej wymagana jest forma szczególna, oświadczenie obejmujące zgodę osoby trzeciej powinno być złożone w tej samej formie.

  • Art. 64. Prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie.
  • Art. 65. § 1. Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje.

§ 2. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.

  • Nieważność czynności prawnej:

Art. 58. § 1. Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.

§ 2. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

§ 3. Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.

  • Art. 57. § 1. Nie można przez czynność prawną wyłączyć ani ograniczyć uprawnienia do przeniesienia, obciążenia, zmiany lub zniesienia prawa, jeżeli według ustawy prawo to jest zbywalne.

§ 2. Przepis powyższy nie wyłącza dopuszczalności zobowiązania, że uprawniony nie dokona oznaczonych rozporządzeń prawem.

  • Roszczenie o uznanie umowy za bezskuteczną a skarga pauliańska z art. 527

Roszczenie o uznanie umowy za bezskuteczną

Art. 59. W razie zawarcia umowy, której wykonanie czyni całkowicie lub częściowo niemożliwym zadośćuczynienie roszczeniu osoby trzeciej, osoba ta może żądać uznania umowy za bezskuteczną w stosunku do niej, jeżeli strony o jej roszczeniu wiedziały albo jeżeli umowa była nieodpłatna. Uznania umowy za bezskuteczną nie można żądać po upływie roku od jej zawarcia.

Sąd Najwyższy w podstawowym dla wykładni tego przepisu orzeczeniu z 13 lutego 1970 r., III CRN 546/69 (OSNCP 10/70, poz. 192), wyjaśnił, co następuje: Art. 59 wprowadził nową, nie znaną prawu dotychczasowemu instytucję prawną, umożliwiającą zaspokojenie przysługującego osobie trzeciej takiego roszczenia, zadośćuczynienie któremu byłoby całkowicie lub częściowo niemożliwe wskutek wykonania umowy zawartej przez zobowiązanego do zaspokojenia tego roszczenia z inną osobą. Wspomniane roszczenie powinno pozostawać w takim stosunku do przedmiotu umowy, że samo wykonanie tej umowy czyniłoby niemożliwe zadośćuczynienie roszczeniu; inaczej mówiąc, niemożność zaspokojenia roszczenia ma być bezpośrednim skutkiem wykonania umowy. Właśnie ze względu na ten ścisły związek zachodzący między niemożnością zadośćuczynienia roszczeniu a zaskarżoną umową art. 59 nie wymaga wskazania jakichkolwiek dalszych przesłanek poza udowodnieniem, że strony umowy wiedziały o roszczeniu osoby trzeciej albo że umowa była nieodpłatna. Mimo podobieństwa, jakim jest uznanie określonej czynności prawnej za bezskuteczną w stosunku do powoda, zachodzą daleko idące odrębności między unormowaniem art. 59 a art. 527-534. Inny bowiem jest cel skargi pauliańskiej, zapewniającej wierzycielowi ochronę w razie niewypłacalności dłużnika przez przeciwdziałanie ujemnym dla wierzyciela skutkom czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli, tzn. takiej czynności, wskutek której dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Sam fakt dokonania przez dłużnika określonej czynności prawnej nie narusza żadnych praw wierzyciela, jeżeli może on zaspokoić swą wierzytelność z innego majątku dłużnika. Dlatego też przesłanki, od których zależy udzielenie wierzycielowi ochrony, polegającej na umożliwieniu mu zaspokojenia wierzytelności z przedmiotów majątkowych, jakie wskutek tej czynności wyszły z majątku dłużnika lub do niego nie weszły, różnią się w istotny sposób od przesłanek uzasadniających udzielenie ochrony na podstawie art. 59. Do udzielenia bowiem ochrony wierzycielowi na podstawie art. 527-534 konieczne jest w zasadzie ustalenie, że czynność prawna dłużnika została dokonana ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, że osoba odnosząca korzyść z tej czynności o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, a ponadto że wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny w wyższym stopniu niż był przed dokonaniem czynności. W sytuacji objętej hipotezą art. 59 bezskuteczność umowy w stosunku do osoby trzeciej działa przeciwko wszystkim kontrahentom umowy, wobec czego powództwo o uznanie umowy za bezskuteczną powinno być skierowane przeciwko nim. Natomiast roszczenie o uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli - ze względu na zamierzony skutek, jakim jest umożliwienie wierzycielowi zaspokojenia w drodze egzekucji przysługującej mu przeciwko dłużnikowi wierzytelności z przedmiotów majątkowych, które wyszły z majątku dłużnika lub do niego nie weszły - powinno być, stosownie do dyspozycji art. 531, dochodzone tylko przeciwko osobie, która wskutek tej czynności odniosła korzyść majątkową. O odmienności obu instytucji prawnych świadczą również terminy przewidziane do dochodzenia uznania czynności prawnej za bezskuteczną. W sytuacji określonej w art. 59 obowiązuje termin jednego roku od zawarcia umowy, natomiast do dochodzenia ochrony w razie niewypłacalności dłużnika przewidziany jest termin pięciu lat od daty czynności dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli (art. 534). Do tych wyjaśnień Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 8 grudnia 1995 r., III CZP 170/95 (OSNC 3/96, poz. 40) dodał uwagę, że art. 59 ma zastosowanie w sytuacji, gdy niemożność zaspokojenia roszczenia osoby trzeciej jest bezpośrednim skutkiem wykonania zaskarżonej umowy.

ZAWIERANIE UMÓW

Umowa jest to dwustronna czynność prawna która dochodzi do skutku poprzez zgodne oświadczenia woli dwóch stron. Umowa może zostać zawarta zasadniczo w trzech trybach:

- w trybie ofertowym (złożenie oferty i jej przyjęcie przez drugą stronę)

- w trybie negocjacji

- w trybie aukcji lub przetargu

Same strony mogą jednak wybrać i ustalić samodzielnie tryb zawieranej przez nie umowy, wprowadzając zupełnie nowy tryb, inny od wskazanych powyżej albo też dokonując modyfikacji jednego ze wskazanych powyżej trybów zawarcia umowy. Należy jednakże pamiętać, iż w niektórych przypadkach strony zobowiązane są do zastosowania określonego trybu, którego nie wolno im modyfikować, jak również nie wolno wybrać innego trybu zawarcia umowy. Przykładowo wskazać można art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.jedn.: Dz. U. 2004 r. Nr 261 poz. 2603), zgodnie z którym sprzedaż albo oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowych, stanowiących własność Skarbu Państwa oraz własność jednostek samorządu terytorialnego, następuje co do zasady w drodze przetargu, a w drodze bezprzetargowej może nastąpić jedynie w przypadkach wskazanych w powyższej ustawie.

  1. Zawarcie umowy w trybie oferty
  • Złożenie oferty

Art. 66. § 1. Oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy stanowi ofertę, jeżeli określa istotne postanowienia tej umowy.

Ogłoszenia, reklamy, cenniki i inne informacje, skierowane do ogółu lub do poszczególnych osób, poczytuje się w razie wątpliwości nie za ofertę, lecz za zaproszenie do zawarcia umowy.

Art. 68. Przyjęcie oferty dokonane z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia jej treści poczytuje się za nową ofertę.

  • Termin związania

Jeżeli oferent nie oznaczył w ofercie terminu, w ciągu którego oczekiwać będzie odpowiedzi, oferta złożona w obecności drugiej strony albo za pomocą środka bezpośredniego porozumiewania się na odległość przestaje wiązać, gdy nie zostanie przyjęta niezwłocznie; złożona w inny sposób przestaje wiązać z upływem czasu, w którym składający ofertę mógł w zwykłym toku czynności otrzymać odpowiedź wysłaną bez nieuzasadnionego opóźnienia.

Art. 661. § 1. Oferta złożona w postaci elektronicznej wiąże składającego, jeżeli druga strona niezwłocznie potwierdzi jej otrzymanie.

  • Oferta w formie elektronicznej

Przedsiębiorca składający ofertę w postaci elektronicznej jest obowiązany przed zawarciem umowy poinformować drugą stronę w sposób jednoznaczny i zrozumiały o:

1) czynnościach technicznych składających się na procedurę zawarcia umowy;

2) skutkach prawnych potwierdzenia przez drugą stronę otrzymania oferty;

3) zasadach i sposobach utrwalania, zabezpieczania i udostępniania przez przedsiębiorcę drugiej stronie treści zawieranej umowy;

4) metodach i środkach technicznych służących wykrywaniu i korygowaniu błędów we wprowadzanych danych, które jest obowiązany udostępnić drugiej stronie;

5) językach, w których umowa może być zawarta;

6) kodeksach etycznych, które stosuje, oraz o ich dostępności w postaci elektronicznej.

§ 3. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, jeżeli przedsiębiorca zaprasza drugą stronę do rozpoczęcia negocjacji, składania ofert albo do zawarcia umowy w inny sposób.

§ 4. Przepisy § 1-3 nie mają zastosowania do zawierania umów za pomocą poczty elektronicznej albo podobnych środków indywidualnego porozumiewania się na odległość. Nie stosuje się ich także w stosunkach między przedsiębiorcami, jeżeli strony tak postanowiły.

  • Odwołanie oferty

Art. 662. § 1. W stosunkach między przedsiębiorcami oferta może być odwołana przed zawarciem umowy, jeżeli oświadczenie o odwołaniu zostało złożone drugiej stronie przed wysłaniem przez nią oświadczenia o przyjęciu oferty.

§ 2. Jednakże oferty nie można odwołać, jeżeli wynika to z jej treści lub określono w niej termin przyjęcia.

  • Przyjęcie oferty

Art. 67. Jeżeli oświadczenie o przyjęciu oferty nadeszło z opóźnieniem, lecz z jego treści lub z okoliczności wynika, że zostało wysłane w czasie właściwym, umowa dochodzi do skutku, chyba że składający ofertę zawiadomi niezwłocznie drugą stronę, iż wskutek opóźnienia odpowiedzi poczytuje umowę za nie zawartą.

Art. 68. Przyjęcie oferty dokonane z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia jej treści poczytuje się za nową ofertę.

Art. 681. § 1. W stosunkach między przedsiębiorcami odpowiedź na ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień niezmieniających istotnie treści oferty poczytuje się za jej przyjęcie. W takim wypadku strony wiąże umowa o treści określonej w ofercie, z uwzględnieniem zastrzeżeń zawartych w odpowiedzi na nią.

§ 2. Przepisu paragrafu poprzedzającego nie stosuje się, jeżeli w treści oferty wskazano, że może ona być przyjęta jedynie bez zastrzeżeń, albo gdy oferent niezwłocznie sprzeciwił się włączeniu zastrzeżeń do umowy, albo gdy druga strona w odpowiedzi na ofertę uzależniła jej przyjęcie od zgody oferenta na włączenie zastrzeżeń do umowy, a zgody tej niezwłocznie nie otrzymała.

Art. 682. Jeżeli przedsiębiorca otrzymał od osoby, z którą pozostaje w stałych stosunkach gospodarczych, ofertę zawarcia umowy w ramach swej działalności, brak niezwłocznej odpowiedzi poczytuje się za przyjęcie oferty.

Art. 69. Jeżeli według ustalonego w danych stosunkach zwyczaju lub według treści oferty dojście do składającego ofertę oświadczenia drugiej strony o jej przyjęciu nie jest wymagane, w szczególności jeżeli składający ofertę żąda niezwłocznego wykonania umowy, umowa dochodzi do skutku, skoro druga strona w czasie właściwym przystąpi do jej wykonania; w przeciwnym razie oferta przestaje wiązać.

  • Moment zawarcia umowy

Art. 70. § 1. W razie wątpliwości umowę poczytuje się za zawartą w chwili otrzymania przez składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu, a jeżeli dojście do składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu nie jest wymagane - w chwili przystąpienia przez drugą stronę do wykonania umowy.

§ 2. W razie wątpliwości umowę poczytuje się za zawartą w miejscu otrzymania przez składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu, a jeżeli dojście do składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu nie jest wymagane albo oferta jest składana w postaci elektronicznej - w miejscu zamieszkania albo w siedzibie składającego ofertę w chwili zawarcia umowy.

  1. Zawarcie umowy w trybie aukcji lub przetargu
  • Art. 701. § 1. Umowa może być zawarta w drodze aukcji albo przetargu.

§ 2. W ogłoszeniu aukcji albo przetargu należy określić czas, miejsce, przedmiot oraz warunki aukcji albo przetargu albo wskazać sposób udostępnienia tych warunków.

§ 3. Ogłoszenie, a także warunki aukcji albo przetargu mogą być zmienione lub odwołane tylko wtedy, gdy zastrzeżono to w ich treści.

§ 4. Organizator od chwili udostępnienia warunków, a oferent od chwili złożenia oferty zgodnie z ogłoszeniem aukcji albo przetargu są obowiązani postępować zgodnie z postanowieniami ogłoszenia, a także warunków aukcji albo przetargu.

  • Art. 702. § 1. Oferta złożona w toku aukcji przestaje wiązać, gdy inny uczestnik aukcji (licytant) złożył ofertę korzystniejszą, chyba że w warunkach aukcji zastrzeżono inaczej.

§ 2. Zawarcie umowy w wyniku aukcji następuje z chwilą udzielenia przybicia.

§ 3. Jeżeli ważność umowy zależy od spełnienia szczególnych wymagań przewidzianych w ustawie, zarówno organizator aukcji, jak i jej uczestnik, którego oferta została przyjęta, mogą dochodzić zawarcia umowy.

  • Art. 703. § 1. Oferta złożona w toku przetargu przestaje wiązać, gdy została wybrana inna oferta albo gdy przetarg został zamknięty bez wybrania którejkolwiek z ofert, chyba że w warunkach przetargu zastrzeżono inaczej.

§ 2. Organizator jest obowiązany niezwłocznie powiadomić na piśmie uczestników przetargu o jego wyniku albo o zamknięciu przetargu bez dokonania wyboru.

§ 3. Do ustalenia chwili zawarcia umowy w drodze przetargu stosuje się przepisy dotyczące przyjęcia oferty, chyba że w warunkach przetargu zastrzeżono inaczej. Przepis art. 70[2] § 3 stosuje się odpowiednio.

  • Art. 704. § 1. W warunkach aukcji albo przetargu można zastrzec, że przystępujący do aukcji albo przetargu powinien, pod rygorem niedopuszczenia do nich, wpłacić organizatorowi określoną sumę albo ustanowić odpowiednie zabezpieczenie jej zapłaty (wadium).

§ 2. Jeżeli uczestnik aukcji albo przetargu, mimo wyboru jego oferty, uchyla się od zawarcia umowy, której ważność zależy od spełnienia szczególnych wymagań przewidzianych w ustawie, organizator aukcji albo przetargu może pobraną sumę zachować albo dochodzić zaspokojenia z przedmiotu zabezpieczenia. W pozostałych wypadkach zapłacone wadium należy niezwłocznie zwrócić, a ustanowione zabezpieczenie wygasa. Jeżeli organizator aukcji albo przetargu uchyla się od zawarcia umowy, ich uczestnik, którego oferta została wybrana, może żądać zapłaty podwójnego wadium albo naprawienia szkody.

  • Art. 705. § 1. Organizator oraz uczestnik aukcji albo przetargu może żądać unieważnienia zawartej umowy, jeżeli strona tej umowy, inny uczestnik lub osoba działająca w porozumieniu z nimi wpłynęła na wynik aukcji albo przetargu w sposób sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami. Jeżeli umowa została zawarta na cudzy rachunek, jej unieważnienia może żądać także ten, na czyj rachunek umowa została zawarta, lub dający zlecenie.

§ 2. Uprawnienie powyższe wygasa z upływem miesiąca od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o istnieniu przyczyny unieważnienia, nie później jednak niż z upływem roku od dnia zawarcia umowy.

3. Zawarcie umowy w drodze negocjacji

  • Art. 72. § 1. Jeżeli strony prowadzą negocjacje w celu zawarcia oznaczonej umowy, umowa zostaje zawarta, gdy strony dojdą do porozumienia co do wszystkich jej postanowień, które były przedmiotem negocjacji.

§ 2. Strona, która rozpoczęła lub prowadziła negocjacje z naruszeniem dobrych obyczajów, w szczególności bez zamiaru zawarcia umowy, jest obowiązana do naprawienia szkody, jaką druga strona poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy.

  • Art. 721. § 1. Jeżeli w toku negocjacji strona udostępniła informacje z zastrzeżeniem poufności, druga strona jest obowiązana do nieujawniania i nieprzekazywania ich innym osobom oraz do niewykorzystywania tychinformacji dla własnych celów, chyba że strony uzgodniły inaczej.

Ważnym narzędziem ochrony w przypadku nieprawidłowych negocjacji jest art. 390 § 2. W razie niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków, o których mowa w § 1, uprawniony może żądać od drugiej strony naprawienia szkody albo wydania uzyskanych przez nią korzyści.

§ 1. Jeżeli strona zobowiązana do zawarcia umowy przyrzeczonej uchyla się od jej zawarcia, druga strona może żądać naprawienia szkody, którą poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej. Strony mogą w umowie przedwstępnej odmiennie określić zakres odszkodowania.

FORMA CZYNNOŚCI PRAWNYCH

Artykuł 60 kodeksu cywilnego wprowadza zasadę swobody formy czynności prawnych (umów), o ile przepisy prawa nie nakazują zachowania określonej formy. Artykuł 73 kodeksu cywilnego różnicuje formę czynności prawnych (umów) na formę pisemną i inne formy szczególne. Rozróżnienie to ma istotne znaczenie ze względu na skutki niezachowania formy danej umowy.

  • Art. 73. § 1. Jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, czynność dokonana bez zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności (rygor nieważności = ad solemnitatem).

§ 2. Jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej inną formę szczególną, czynność dokonana bez zachowania tej formy jest nieważna. Nie dotyczy to jednak wypadków, gdy zachowanie formy szczególnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności prawnej (jest to tzw. zastrzeżenie ad eventum).

  • Art. 74. § 1. Zastrzeżenie formy pisemnej bez rygoru nieważności ma ten skutek, że w razie niezachowania zastrzeżonej formy nie jest w sporze dopuszczalny dowód ze świadków ani dowód z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności ( jest to forma ad probationem). Przepisu tego nie stosuje się, gdy zachowanie formy pisemnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności prawnej.

§ 2. Jednakże mimo niezachowania formy pisemnej przewidzianej dla celów dowodowych, dowód ze świadków lub dowód z przesłuchania stron jest dopuszczalny, jeżeli obie strony wyrażą na to zgodę, jeżeli żąda tego konsument w sporze z przedsiębiorcą albo jeżeli fakt dokonania czynności prawnej będzie uprawdopodobniony za pomocą pisma.

  • Odmienności formy czynności prawnych w obrocie profesjonalnym
  • Art. 751. § 1. Zbycie lub wydzierżawienie przedsiębiorstwa albo ustanowienie na nim użytkowania powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.

§ 2. Zbycie przedsiębiorstwa należącego do osoby wpisanej do rejestru powinno być wpisane do rejestru.

§ 3. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio w wypadku wydzierżawienia przedsiębiorstwa lub ustanowienia na nim użytkowania.

§ 4. Przepisy powyższe nie uchybiają przepisom o formie czynności prawnych dotyczących nieruchomości.

  • Art. 771. W wypadku gdy umowę zawartą pomiędzy przedsiębiorcami bez zachowania formy pisemnej jedna strona niezwłocznie potwierdzi w piśmie skierowanym do drugiej strony, a pismo to zawiera zmiany lub uzupełnienia umowy, niezmieniające istotnie jej treści, strony wiąże umowa o treści określonej w piśmie potwierdzającym, chyba że druga strona niezwłocznie się temu sprzeciwiła na piśmie.
  • Art. 74 § 3. Przepisów o formie pisemnej przewidzianej dla celów dowodowych nie stosuje się do czynności prawnych w stosunkach między przedsiębiorcami.
  • Skutek zastrzeżenia określonej formy umownie

Art. 76. Jeżeli strony zastrzegły w umowie, że określona czynność prawna między nimi powinna być dokonana w szczególnej formie, czynność ta dochodzi do skutku tylko przy zachowaniu zastrzeżonej formy. Jednakże gdy strony zastrzegły dokonanie czynności w formie pisemnej, nie określając skutków niezachowania tej formy, poczytuje się w razie wątpliwości, że była ona zastrzeżona wyłącznie dla celów dowodowych.

  • Forma czynności modyfikujących czynność prawną

Art. 77. § 1. Uzupełnienie lub zmiana umowy wymaga zachowania takiej formy, jaką ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia.

§ 2. Jeżeli umowa została zawarta w formie pisemnej, jej rozwiązanie za zgodą obu stron, jak również odstąpienie od niej albo jej wypowiedzenie powinno być stwierdzone pismem.

§ 3. Jeżeli umowa została zawarta w innej formie szczególnej, jej rozwiązanie za zgodą obu stron wymaga zachowania takiej formy, jaką ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia; natomiast odstąpienie od umowy albo jej wypowiedzenie powinno być stwierdzone pismem.

  • Warunki zachowania formy pisemnej

Art. 78. § 1. Do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Do zawarcia umowy wystarcza wymiana dokumentów obejmujących treść oświadczeń woli, z których każdy jest podpisany przez jedną ze stron, lub dokumentów, z których każdy obejmuje treść oświadczenia woli jednej ze stron i jest przez nią podpisany.

§ 2. Oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu jest równoważne z oświadczeniem woli złożonym w formie pisemnej.

Wedle art. 5 ust. 2 ustawy o podpisie elektronicznym dane w postaci elektronicznej opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym są równoważne pod względem skutków prawnych dokumentom opatrzonym podpisami własnoręcznymi, jeżeli podpis elektroniczny jest weryfikowany za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Kwalifikowany certyfikat jest to certyfikat spełniający warunki określone w ustawie o podpisie elektronicznym wydany przez kwalifikowany (tzn. wpisany do rejestru kwalifikowanych podmiotów świadczących usługi certyfikacyjne) podmiot świadczący usługi certyfikacyjne, spełniający wymagania określone w ustawie. Natomiast podpis weryfikowany za pomocą certyfikatu nie będącego certyfikatem kwalifikowanym nie wywołuje skutków prawnych równorzędnych z podpisem własnoręcznym.

  • Szczególne przypadki

Art. 79. Osoba nie mogąca pisać, lecz mogąca czytać może złożyć oświadczenie woli w formie pisemnej bądź w ten sposób, że uczyni na dokumencie tuszowy odcisk palca, a obok tego odcisku inna osoba wypisze jej imię i nazwisko umieszczając swój podpis, bądź też w ten sposób, że zamiast składającego oświadczenie podpisze się inna osoba, a jej podpis będzie poświadczony przez notariusza lub wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starostę lub marszałka województwa z zaznaczeniem, że został złożony na życzenie nie mogącego pisać, lecz mogącego czytać.

Art. 80. Jeżeli osoba nie mogąca czytać ma złożyć oświadczenie woli na piśmie, oświadczenie powinno być złożone w formie aktu notarialnego.

  • Rodzaje form szczególnych
  • Urzędowe poświadczenie daty: Art. 81. § 1. Jeżeli ustawa uzależnia ważność albo określone skutki czynności prawnej od urzędowego poświadczenia daty, poświadczenie takie jest skuteczne także względem osób nie uczestniczących w dokonaniu tej czynności prawnej (data pewna).

§ 2. Czynność prawna ma datę pewną także w wypadkach następujących:

1) w razie stwierdzenia dokonania czynności w jakimkolwiek dokumencie urzędowym - od daty dokumentu urzędowego;

2) w razie umieszczenia na obejmującym czynność dokumencie jakiejkolwiek wzmianki przez organ państwowy, organ jednostki samorządu terytorialnego albo przez notariusza - od daty wzmianki.

§ 3. W razie śmierci jednej z osób podpisanych na dokumencie datę złożenia przez tę osobę podpisu na dokumencie uważa się za pewną od daty śmierci tej osoby.

Ustawa o podpisie elektronicznym zrównuje z datą pewną podpis elektroniczny znakowany czasem. Znakowanie czasem jest to usługa certyfikacyjna dokonywana przez podmiot świadczący usługi certyfikacyjne, polegająca na dołączaniu do danych w postaci elektronicznej, logicznie powiązanych z danymi opatrzonymi podpisem lub poświadczeniem elektronicznym, oznaczenia czasu w chwili wykonania tej usługi oraz poświadczenia elektronicznego tak powstałych danych przez podmiot świadczący tę usługę. W takim wypadku do dnia utraty ważności zaświadczenia certyfikacyjnego wykorzystywanego do weryfikacji tego znakowania istnieje niewzruszalne domniemanie także w stosunku do osób nie uczestniczących w czynności prawnej dokonanej w postaci elektronicznej - że podpis elektroniczny znakowany czasem został złożony nie później niż w chwili dokonywania tej usługi. Przedłużenie istnienia domniemania wymaga kolejnego znakowania czasem podpisu elektronicznego wraz z danymi służącymi do poprzedniej weryfikacji przez kwalifikowany podmiot świadczący tę usługę.

  • Forma notarialna: Forma notarialna ma szczególnie uprzywilejowany charakter, ponieważ ze względu na jej solenną postać i sporządzenie przed notariuszem, będącym osobą zaufania publicznego, odpowiada przesłankom każdej innej formy i zastępuje każdą inną formę. Takie samo znaczenie - równorzędne z formą notarialną - mają według ustalonej judykatury orzeczenia sądowe wydane na podstawie art. 64 k.c.
  • Urzędowe poświadczenie podpisu: najczęściej taką formę zachowuje się przez poświadczenie dokonane przez notariusza ale mogą poświadczać także inne osoby zaufania publicznego

Notarialne poświadczanie podpisów uregulowane jest w prawie o notariacie z 14 lutego 1991 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369). Poświadczenie podpisu przez osobę zaufania publicznego, którą jest notariusz, jest dowodem, że osoba podpisana podpisała dokument własnoręcznie. Notariusz przed poświadczeniem podpisu stwierdza jej tożsamość. Art. 88 prawa o notariacie stanowi, że podpisy na poświadczonych dokumentach są składane w obecności notariusza. Jeżeli podpis był złożony nie w obecności notariusza, osoba, która podpisała, powinna uznać przed notariuszem złożony podpis za własnoręczny, co notariusz zaznacza w sporządzonym dokumencie. Notarialne poświadczenie podpisu jest dokumentem urzędowym, stanowiącym dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone (art. 244 § 1 kodeksu postępowania cywilnego).

TREŚĆ CZYNNOŚCI PRAWNEJ

Na treść czynności prawnej składają się:

  1. Elementy konstytutywne - esentialia negoti, czyli elementy przedmiotowo istotne. Występują przy czynnościach prawnych nazwanych, wskazują na dany typ czynności prawnej

Przykładowo: umowa o dzieło: Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia; umowa o roboty budowlane: Przez umowę o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i z zasadami wiedzy technicznej, a inwestor zobowiązuje się do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy i dostarczenia projektu, oraz do odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia.

  1. Elementy nieistotne -naturalia negoti, to elementy które obowiązują gdy strony nie rozstrzygnęły tej kwestii odmiennie, w takiej sytuacji na treść czynności prawnej składa się unormowanie przepisami dyspozytywnymi
  2. Elementy podmiotowo istotne - accidentalia negoti, są to extra postanowienia, które nie są zastępowalne przepisami, np. warunek, kara umowna
  • WARUNEK

Warunek jest to zdarzenie przyszłe i niepewne. Można wyróżnić warunek zawieszający - uzależnia nadejśćie skutku prawnego od przyszłego podmiotowo niepewnego zdarzenia a także warunek rozwiązujący -pozbawia czynność prawną skutku z nadejściem tego zdarzenia. Wyróżnia się także warunek potestatywny - skutki czynności prawnej uzależnione są wyłącznie od jednej ze stron.

Poza tymi zasadniczymi rodzajami warunków wyróżnia się jeszcze inne, w szczególności:

1) dodatnie, przy których skutki prawne czynności uzależnione są od nastąpienia określonego zdarzenia (na przykład wynajęcie pokoju w hotelu, jeżeli w lipcu będzie ładna pogoda) i

2) ujemne, uzależniające skutki prawne czynności od nienastąpienia zdarzenia (darowizna roweru dziecku, jeżeli nie będzie miało niedostatecznej oceny na świadectwie).

  • Art. 89. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych albo wynikających z właściwości czynności prawnej, powstanie lub ustanie skutków czynności prawnej można uzależnić od zdarzenia przyszłego i niepewnego (warunek).

Przykłady gdy ustawa zakazuje zastrzeżenia warunku:

  • Art. 157§1 Własność nieruchomości nie może być przeniesiona pod warunkiem ani z zastrzeżeniem terminu.
  • Art. 962 Zastrzeżenie warunku lub terminu, uczynione przy powołaniu spadkobiercy testamentowego, uważane jest za nie istniejące. Jeżeli jednak z treści testamentu lub z okoliczności wynika, że bez takiego zastrzeżenia spadkobierca nie zostałby powołany, powołanie spadkobiercy jest nieważne. Przepisów tych nie stosuje się, jeżeli ziszczenie się lub nieziszczenie się warunku albo nadejście terminu nastąpiło przed otwarciem spadku.
  • Art. 1018§1Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku złożone pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu jest nieważne.

Z właściwości czynności prawnej wynika że nie można zastrzec warunku przy: o zrzeczeniu się własności nieruchomości, zawarciu małżeństwa, uznaniu dziecka

  • Art. 90. Ziszczenie się warunku nie ma mocy wstecznej, chyba że inaczej zastrzeżono.
  • Art. 91. Warunkowo uprawniony może wykonywać wszelkie czynności, które zmierzają do zachowania jego prawa.
  • Art. 92. § 1. Jeżeli czynność prawna obejmująca rozporządzenie prawem została dokonana pod warunkiem, późniejsze rozporządzenia tym prawem tracą moc z chwilą ziszczenia się warunku o tyle, o ile udaremniają lub ograniczają skutek ziszczenia się warunku.

§ 2. Jednakże gdy na podstawie takiego rozporządzenia osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie osób, które w dobrej wierze dokonały czynności prawnej z osobą nieuprawnioną do rozporządzania prawem.

  • Art. 93. § 1. Jeżeli strona, której zależy na nieziszczeniu się warunku, przeszkodzi w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego ziszczeniu się warunku, następują skutki takie, jak by warunek się ziścił.

§ 2. Jeżeli strona, której zależy na ziszczeniu się warunku, doprowadzi w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego do ziszczenia się warunku, następują skutki takie, jak by warunek się nie ziścił.

  • Art. 94. Warunek niemożliwy, jak również warunek przeciwny ustawie lub zasadom współżycia społecznego pociąga za sobą nieważność czynności prawnej, gdy jest zawieszający; uważa się za nie zastrzeżony

Przez warunek niemożliwy należy rozumieć uzależnienie skutków czynności prawnej od zdarzenia, którego nastąpienie jest niemożliwe. Wedle zgodnych poglądów doktryny pojęcie to obejmuje także warunek niezrozumiały, którego rozsądnej treści nie można ustalić za pomocą wykładni oświadczeń woli stron.

  • TERMIN

Termin ma podwójne znaczenie może oznaczać konkretną chwilę albo pewien okres mierzony liczbą dni, tygodni, miesięcy lub lat. W pierwszym znaczeniu mówi się o terminie wymagalności długu, w drugim - o okresie potrzebnym do zasiedzenia lub przedawnienia. W przeciwieństwie do warunku termin w ścisłym rozumieniu (tzn. tym pierwszym) jest to zdarzenie przyszłe ale pewne.

W znaczeniu ściślejszym mówimy także o terminie początkowym (dies a quo) jako o chwili powstania skutku czynności prawnej, na przykład zawarcia małżeństwa, i o terminie końcowym (dies ad quem) jako o chwili jego ustania, na przykład upływu trzystu dni od ustania małżeństwa na wygaśnięcie tego domniemania. Termin nie musi być wskazany, co do dnia, ale może być określony zdarzeniem, którego nastąpienie w konkretnej sytuacji przewidują umawiające się strony. Jednakże oznaczenie terminu przez określone zdarzenie może nastąpić tylko wtedy, gdy nastąpienie tego zdarzenia w przyszłości jest - w ramach rozsądnych ludzkich oczekiwań - oczywiście pewne. Zdarzeniem takim nie jest uzależnienie czasu ustania umowy najmu od wzniesienia przez najemcę w przyszłości budowli ( orzeczenie SN z 30 sierpnia 1990 r., IV CR 236/90, OSNCP 10-12/91, poz. 125).

  • Sposób liczenia terminów
  • Art. 110. Jeżeli ustawa, orzeczenie sądu lub decyzja innego organu państwowego albo czynność prawna oznacza termin nie określając sposobu jego obliczania, stosuje się przepisy poniższe.
  • Art. 111. § 1. Termin oznaczony w dniach kończy się z upływem ostatniego dnia.
  • § 2. Jeżeli początkiem terminu oznaczonego w dniach jest pewne zdarzenie, nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu dnia, w którym to zdarzenie nastąpiło.
  • Art. 112. Termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było - w ostatnim dniu tego miesiąca. Jednakże przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia.
  • Art. 113. § 1. Jeżeli termin jest oznaczony na początek, środek lub koniec miesiąca, rozumie się przez to pierwszy, piętnasty lub ostatni dzień miesiąca. § 2. Termin półmiesięczny jest równy piętnastu dniom.
  • Art. 114. Jeżeli termin jest oznaczony w miesiącach lub latach, a ciągłość terminu nie jest wymagana, miesiąc liczy się za dni trzydzieści, a rok za dni trzysta sześćdziesiąt pięć.
  • Art. 115. Jeżeli koniec terminu do wykonania czynności przypada na dzień uznany ustawowo za wolny od pracy, termin upływa dnia następnego.

Zgodnie z ustawą z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy dniami wolnymi od pracy są:

  • 1 stycznia - Nowy Rok,
  • pierwszy dzień Wielkiej Nocy,
  • drugi dzień Wielkiej Nocy,
  • 1 maja - Święto Państwowe,
  • 3 maja - Święto Narodowe Trzeciego Maja
  • pierwszy dzień Zielonych Świątek,
  • dzień Bożego Ciała,
  • 15 sierpnia - Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny,
  • 1 listopada - Wszystkich Świętych,
  • 11 listopada - Narodowe Święto Niepodległości,
  • 25 grudnia - pierwszy dzień Bożego Narodzenia,
  • 26 grudnia - drugi dzień Bożego Narodzenia,
  • niedziele.

Dniami ustawowo uznanymi za wolne od pracy nie są natomiast tzw. wolne soboty i inne dni, w których praca nie jest wykonywana, ale które nie zostały ustawowo uznane za wolne od pracy. Taki pogląd jest utrwalony w doktrynie na wskutek uchwały Sądu Najwyższego wpisanej do księgi zasad prawnych z 25 kwietnia 2003 r., III CZP 8/02 , Sąd Najwyższy na przedstawione mu zagadnienie prawne, czy soboty nieobjęte przepisami ustawy z 16 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 28) mogą być uznane za dni ustawowo wolne od pracy w rozumieniu art. 115 k.c. stwierdził, że sobota nie jest dniem wolnym od pracy uznanym za wolny od pracy w rozumieniu art. 115 k.c. w zw. z art. 165 § 1 kodeksu postępowania cywilnego

Art. 116. § 1. Jeżeli skutki czynności prawnej mają powstać w oznaczonym terminie, stosuje się odpowiednio przepisy o warunku zawieszającym.

§ 2. Jeżeli skutki czynności prawnej mają ustać w oznaczonym terminie, stosuje się odpowiednio przepisy o warunku rozwiązującym.

WADY OŚWIADCZENIA WOLI

  1. Stan wyłączający świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli

Art. 82. Nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.

  1. Czynność pozorna

Art. 83. § 1. Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.

§ 2. Pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na skuteczność odpłatnej czynności prawnej, dokonanej na podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek tej czynności osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działała w złej wierze.

  1. Błąd co do treści czynności prawnej

Art. 84. § 1. W razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej.

§ 2. Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny).

Art. 85. Zniekształcenie oświadczenia woli przez osobę użytą do jego przesłania ma takie same skutki, jak błąd przy złożeniu oświadczenia.

  1. Podstęp

Art. 86. § 1. Jeżeli błąd wywołała druga strona podstępnie, uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu może nastąpić także wtedy, gdy błąd nie był istotny, jak również wtedy, gdy nie dotyczył treści czynności prawnej.

§ 2. Podstęp osoby trzeciej jest jednoznaczny z podstępem strony, jeżeli ta o podstępie wiedziała i nie zawiadomiła o nim drugiej strony albo jeżeli czynność prawna była nieodpłatna.

  1. Groźba

Art. 87. Kto złożył oświadczenie woli pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby trzeciej, ten może uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia, jeżeli z okoliczności wynika, że mógł się obawiać, iż jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe.

  1. Uchylenie się od skutków oświadczenia woli

Art. 88. § 1. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie.

§ 2. Uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu - z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby - z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał.

PRZEDSTAWICIELSTWO

  1. Zasady ogólne

Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych albo wynikających z właściwości czynności prawnej, można dokonać czynności prawnej przez przedstawiciela. Czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie wtedy jest to przedstawicielstwo ustawowe albo na oświadczeniu reprezentowanego - pełnomocnictwo.

Istotą przedstawicielstwa jest działanie przedstawiciela w imieniu reprezentowanego i na jego rzecz. Oznacza to, że czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach jego umocowania wywołuje związane z nią skutki prawne bezpośrednio w sferze prawnej reprezentowanego. Istnieją pewne rodzaje czynności prawnych, których nie można dokonać przez przedstawiciela, ze względu na zakaz ustawowy, przykładowo: uznanie dziecka , sporządzenie i odwołanie testamentu. Zakaz może wynikać także z właściwości czynności prawnej, to znaczy z jej ściśle osobistego charakteru, na przykład w sprawach o prawa stanu: unieważnienia uznania dziecka, zaprzeczenia ojcostwa, zawarcia i unieważnienia małżeństwa (z zastrzeżeniem zawarcia małżeństwa przez pełnomocnika za zgodą sądu)

Pojęcie przedstawicielstwa jest pojęciem ogólnym, obejmującym dwa rodzaje zastępstwa różniące się odmiennym źródłem umocowania: przedstawicielstwo ustawowe i pełnomocnictwo. Źródłem umocowania przedstawiciela ustawowego jest ustawa lub postanowienie sądu w wypadkach, w których przedstawiciela ustawowego ustanawia sąd. Źródłem umocowania pełnomocnika jest oświadczenie woli mocodawcy. Umocowanie zakreśla granice, w jakich przedstawiciel władny jest działać w imieniu i ze skutkiem dla reprezentowanego. Od zasady, że udzielenie pełnomocnictwa jest pozostawione woli reprezentowanego istnieje wyjątek określony w art. 87 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807), według którego przedsiębiorca zagraniczny tworzący oddział jest obowiązany ustanowić osobę upoważnioną w oddziale do reprezentowania przedsiębiorcy zagranicznego.

  • Pełnomocnictwo domniemane:

Osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności poczytuje się w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania czynności prawnych, które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa.

  1. Pełnomocnictwo

Pełnomocnictwo jest to upoważnienie przez osobę zwaną mocodawcą dla osoby zwanej pełnomocnikiem, do działania w imieniu mocodawcy i na jego rachunek. Istotą pełnomocnictwa jest to, że pełnomocnik jedynie pośredniczy w dokonywaniu czynności prawnej, nie jest natomiast stroną umowy, w zawarciu której uczestniczy. Jest zasadą, że można być pełnomocnikiem tylko jednej strony czynności prawnej.

  • Pełnomocnictwo ogólne

Art. 98. Pełnomocnictwo ogólne obejmuje umocowanie do czynności zwykłego zarządu.

  • Pełnomocnictwo do czynności określonego rodzaju (rodzajowe)

Do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebne jest pełnomocnictwo określające ich rodzaj, chyba że ustawa wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czynności.

  • Pełnomocnictwo szczególne

Jest to pełnomocnictwo upoważniające do dokonania ściśle określonej czynności.

  • Forma pełnomocnictwa

Art. 99. § 1. Jeżeli do ważności czynności prawnej potrzebna jest szczególna forma, pełnomocnictwo do dokonania tej czynności powinno być udzielone w tej samej formie.

§ 2. Pełnomocnictwo ogólne powinno być pod rygorem nieważności udzielone na piśmie.

  • Kwalifikacje pełnomocnika

Art. 100. Okoliczność, że pełnomocnik jest ograniczony w zdolności do czynności prawnych, nie ma wpływu na ważność czynności dokonanej przez niego w imieniu mocodawcy.

  • Odwołanie pełnomocnika i wygaśnięcie pełnomocnictwa

Art. 101. § 1. Pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

§ 2. Umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

Art. 102. Po wygaśnięciu umocowania pełnomocnik obowiązany jest zwrócić mocodawcy dokument pełnomocnictwa. Może żądać poświadczonego odpisu tego dokumentu; wygaśnięcie umocowania powinno być na odpisie zaznaczone.

  • Czynność pełnomocnika nie umocowanego lub przekraczającego umocowanie

Art. 103. § 1. Jeżeli zawierający umowę jako pełnomocnik nie ma umocowania albo przekroczy jego zakres, ważność umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta.

§ 2. Druga strona może wyznaczyć osobie, w której imieniu umowa została zawarta, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.

§ 3. W braku potwierdzenia ten, kto zawarł umowę w cudzym imieniu, obowiązany jest do zwrotu tego, co otrzymał od drugiej strony w wykonaniu umowy, oraz do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę nie wiedząc o braku umocowania lub o przekroczeniu jego zakresu.

Art. 104. Jednostronna czynność prawna dokonana w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu jest nieważna. Jednakże gdy ten, komu zostało złożone oświadczenie woli w cudzym imieniu, zgodził się na działanie bez umocowania, stosuje się odpowiednio przepisy o zawarciu umowy bez umocowania.

Art. 105. Jeżeli pełnomocnik po wygaśnięciu umocowania dokona w imieniu mocodawcy czynności prawnej w granicach pierwotnego umocowania, czynność prawna jest ważna, chyba że druga strona o wygaśnięciu umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć.

  • Substytucja (ustanowienie pełnomocnika przez pełnomocnika)

Art. 106. Pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy innych pełnomocników tylko wtedy, gdy umocowanie takie wynika z treści pełnomocnictwa, z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

Art. 107. Jeżeli mocodawca ustanowił kilku pełnomocników z takim samym zakresem umocowania, każdy z nich może działać samodzielnie, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa. Przepis ten stosuje się odpowiednio do pełnomocników, których pełnomocnik sam dla mocodawcy ustanowił.

  • Zakaz czynności z samym sobą

Art. 108. Pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonywa w imieniu mocodawcy, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa albo że ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Przepis ten stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy pełnomocnik reprezentuje obie strony.

Art. 109. Przepisy działu niniejszego stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy oświadczenie woli ma być złożone przedstawicielowi.

  1. Prokura

Prokura jest pojęciem prawnym z zakresu pełnomocnictwa. Prokura jest to bowiem szczególny rodzaj pełnomocnictwa udzielanego w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej. Prokura do dnia 24 września 2003 r. uregulowana była w przepisach kodeksu handlowego. Natomiast od dnia 25 września 2003 r. weszły w życie nowe przepisy, które na nowo regulują omawiane zagadnienie. Zgodnie z Art. 1091 kodeksu cywilnego prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę (podmiot gospodarczy), które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Jak widać, prokura obejmuje określony zakres uprawnień związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Zakres ten jest bardzo szeroki, gdyż dotyczy praktycznie wszystkich spraw związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę. Prokura obejmuje swoim zakresem zarówno czynności sądowe jak i pozasądowe. Czynności pozasądowe to przede wszystkim zawieranie i rozwiązywanie umów, w tym także umów o pracę, czyli mówiąc ogólnie reprezentowanie przedsiębiorcy wobec osób trzecich. Do czynności pozasądowych można również zaliczyć prowadzenie wewnętrznych spraw przedsiębiorcy. Z kolei, czynności sądowe to przykładowo - wnoszenie pozwu, ustanowienie pełnomocnictw procesowych, zawieranie ugody w procesie. Generalnie prokura upoważnia do wykonywania wszystkich czynności sądowych, czyli do reprezentowania przedsiębiorcy przed sądem (jak również organami administracji) w pełnym zakresie. _@POCZ@__@KON@_Nie można ograniczyć prokury ze skutkiem wobec osób trzecich, chyba że przepis stanowi inaczej.

Obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorstw podlegają, na podstawie art. 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, podmioty, na które obowiązek uzyskania wpisu do tego rejestru nakładają przepisy ustawowe. Według art. 36 ust. o Krajowym Rejestrze Sądowym przepisy o rejestrze przedsiębiorstw stosuje się do następujących podmiotów:

  • osób fizycznych wykonujących działalność gospodarczą,
  • spółek jawnych,
  • spółek partnerskich,
  • spółek komandytowych,
  • spółek komandytowo-akcyjnych,
  • spółek z ograniczoną odpowiedzialnością,
  • spółek akcyjnych,
  • spółdzielni,
  • przedsiębiorstw państwowych,
  • jednostek badawczo-rozwojowych,
  • przedsiębiorców określonych w przepisach o zasadach prowadzenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne, zwane "przedsiębiorstwami zagranicznymi",
  • towarzystw ubezpieczeń wzajemnych,
  • innych osób prawnych, jeżeli wykonują działalność gospodarczą i podlegają obowiązkowi wpisu do stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej,
  • oddziałów przedsiębiorców zagranicznych działających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
  • głównych oddziałów zagranicznych zakładów ubezpieczeń.
  • _@POCZ@__@KOArt. 1092. _@POCZ@__@KON@_ § 1. Prokura powinna być pod rygorem nieważności udzielona na piśmie.
  • _@POCZ@__@KON@_Prokurentem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych.
  • _@POCZ@__@KOArt. 1093. Do zbycia przedsiębiorstwa, do dokonania czynności prawnej, na podstawie której następuje oddanie go do czasowego korzystania, oraz do zbywania i obciążania nieruchomości jest wymagane pełnomocnictwo do poszczególnej czynności.
  • Prokura łączna_@POCZ@__@KON@prokura łączna

1094. § 1. Prokura może być udzielona kilku osobom łącznie lub oddzielnie. Kierowane do przedsiębiorcy oświadczenia lub doręczenia pism mogą być dokonywane wobec jednej z osób, którym udzielono prokury łącznie.

  • Prokura oddziałowa

_@POCZ@__@KONArt. 1095. Prokurę można ograniczyć do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa.

  • _@POCZ@__@KON@_ Art. 1096. Prokura nie może być przeniesiona. Prokurent może ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub pewnego rodzaju czynności.
  • _@POCZ@__@KON@_ Art. 1097. _@POCZ@__@KON@§ 1. Prokura może być w każdym czasie odwołana.
  • Wygaśnięcie prokury

- _@POCZ@__@KON@Prokura wygasa wskutek wykreślenia przedsiębiorcy z rejestru, a także ogłoszenia upadłości, otwarcia likwidacji oraz przekształcenia przedsiębiorcy.

_@POCZ@__@KON@_ - Prokura wygasa ze śmiercią prokurenta.

_@POCZ@__@KON@_ - Śmierć przedsiębiorcy ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury.

  • _@POCZ@__@KON@_ Art. 1098. § 1. Udzielenie i wygaśnięcie prokury przedsiębiorca powinien zgłosić do rejestru przedsiębiorców. Zgłoszenie o udzieleniu prokury powinno określać jej rodzaj, a w przypadku prokury łącznej także sposób jej wykonywania.
  • _@POCZ@__@KON@_ Art. 1099. Prokurent składa własnoręczny podpis zgodnie ze znajdującym się w aktach rejestrowych wzorem podpisu, wraz z dopiskiem wskazującym na prokurę, chyba że z treści dokumentu wynika, że działa jako prokurent.

NADUŻYCIE PRAWA

Art. 5 Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Artykuł 5 stanowi o granicy w korzystaniu z praw podmiotowych przysługujących podmiotom prawa cywilnego. Dla jego wyjaśnienia ważnym jest wskazanie na czym polega wykonywanie i nadużywanie prawa. Pojęcia "wykonywanie" i "nadużywanie" prawa nie są bowiem pojęciami jednoznacznymi. Istnieje rozbieżność poglądów co do tego, czy postępowanie osoby uprawnionej (jej działanie czy też zaniechanie) w sposób sprzeczny z zasadami moralnymi czy też innymi traktowanymi jako klauzule generalne, można uznać za wykonywanie prawa podmiotowego. W tym zakresie obowiązują dwie teorie. Według jednej z nich, określanej teorią zewnętrzną, działanie w ramach obowiązującego prawa, a nie uwzględniające jedynie określonych zasad, stanowi wykonywanie prawa, według drugiej zaś, kto działa wbrew określonym regułom (zasadom), w ogóle nie wykonuje prawa. Jego działanie nie mieści się w granicach (w pojęciu) wykonywania prawa podmiotowego, dlatego nie można mówić o nadużywaniu prawa podmiotowego. W Polsce za dominujący należy uznać drugi pogląd. Wyprowadza się go z brzmienia zd. 2 art. 5, w myśl którego działanie lub zaniechanie uprawnionego, sprzeczne z zasadami ujętymi w zd. 1, "nie jest uważane za wykonywanie prawa" ( tak prof. Stanisław Dmowski).

Zastosowanie art. 5 wymaga mieć na względzie dwie zasadnicze okoliczności, a mianowicie, że domniemywa się, iż korzystający ze swego prawa czyni to w sposób zgodny z zasadami współżycia społecznego (ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa) i że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie przyjmuje się jako zasadę, iż regulowanie zgodnie z prawem nie narusza (poza wypadkami wyjątkowymi) klauzul przewidzianych w art. 5. Trzeba jednak pamiętać, iż stosowanie art. 5 nie będzie wchodziło w grę, gdy przepis szczególny, odwołujący się do zasad współżycia społecznego, czy też społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa, będzie określał również skutki tego naruszenia.

  • Zastosowanie art. 5 w orzecznictwie Sądu Najwyższego:
  • Norma art. 5 ma charakter wyjątkowy i można ją stosować jedynie w sytuacji, gdy w inny sposób nie można zabezpieczyć interesu osoby zagrożonej wykonaniem prawa podmiotowego przez inną osobę (orzeczenie SN z 17 września 1969 r., OSNCP 1970/6 poz. 115)
  • Art. 5 nie może być stosowany w sytuacji, gdy ustawodawca - w odniesieniu do pewnych stanów faktycznych - określa, że czynienie ze swego prawa użytku pozbawione jest, ze względu na zasady współżycia społecznego, ochrony prawnej (orzeczenie SN z 4 października 1967 r., OSPiKA 1968/7 poz. 162).
  • Art. 5 Nie może on stanowić podstawy uzasadniającej roszczenie ani też podstawy orzeczenia sądowego uwzględniającego żądanie (orzeczenie SN z 14 stycznia 1970 r, OSPiKA 1970/12 poz. 250).
  • Prawo cywilne nie zna instytucji kompensaty wzajemnych naruszeń podobnych czy też analogicznych dóbr osobistych, dlatego też wzajemność naruszeń takich dóbr nie pozbawia pokrzywdzonego prawa do ochrony naruszonego dobra i byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego nieudzielenie ochrony dobru naruszonemu, lecz tolerowanie bezprawności postępowania (orzeczenie SN z 2 czerwca 1977 r.,
  • . W razie wzajemnych naruszeń nie znoszą się wzajemnie przysługujące stronom roszczenia o zakazanie ich: nie wchodzi więc w grę oddalenie któregokolwiek z takich powództw z powołaniem się na sprzeczność żądania z zasadami współżycia społecznego.
  • Dla zapewnienia należytej ochrony nazwy przedsiębiorstwa prowadzonego w formie spółki prawa cywilnego wystarczający jest nakaz zaprzestania przez pozwanego oznaczania produkowanych przez niego towarów elementem słownym wchodzącym w skład nazwy przedsiębiorstwa powoda. W takiej sytuacji żądanie powoda wycofania z obrotu handlowego wyrobów pozwanego oznaczonych nazwą, w skład której wchodzi element należący do nazwy przedsiębiorstwa powoda, byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (orzeczenie SN z 14 grudnia 1990 r., OSNCP 1992/7-8 poz. 136).
  • Sąd Najwyższy w uchwale z 10 marca 1993 r., (OSNCP 1993/9 poz. 153) zajął w tej kwestii stanowisko pozytywne, wyrażając pogląd, że i po wejściu w życie noweli z 1990 r. "skorzystanie z zarzutu przedawnienia roszczenia majątkowego, dochodzonego z tytułu rękojmi, może być w wyjątkowych okolicznościach uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.)".
  • wyrok z 27 czerwca 2001 r., (OSNIC 3/02, poz. 32), Sąd Najwyższy sformułował następującą tezę,: "Sąd wyjątkowo może nie uwzględnić zarzutu upływu terminu przedawnienia roszczenia - także wynikającego ze stosunku między przedsiębiorcami - jeżeli jego podniesienie przez pozwanego jest nadużyciem prawa".
  • W orzeczeniu z 23 czerwca 1980 r., (OSNCP 12/80, poz. 250) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że "w stosunku do posiadaczy, którzy objęli nieruchomość rolną na podstawie nieformalnej umowy nabycia (...) w zasadzie nie jest dopuszczalne stosowanie ochrony na podstawie art. 5 k.c. przed żądaniem windykacyjnym właściciela". Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w późniejszym orzeczeniu z 22 listopada 1994 r, stwierdzając, że "(...) ochrona własności jest zasadą konstytucyjną, gdyż Rzeczpospolita Polska - demokratyczne państwo prawne - chroni własność oraz poręcza całkowitą ochronę własności osobistej (art. 7 przepisów konstytucyjnych utrzymanych w mocy na podstawie art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym). Z tej przyczyny należy odrzucić ekstremalne - jak to miało miejsce uprzednio - ujmowanie nadużycia prawa własności, a w związku z tym zbyt liberalne stosowanie w tym zakresie klauzuli generalnej określonej w art. 5 k.c. Niezależnie od tego należy pamiętać o przepisie art. 320 k.p.c., który w sprawach o wydanie nieruchomości w zasadzie wyłącza stosowanie art. 5 k.c."
  • wyrok z 27 maja 1999 r., II CKN 337/98 (OSNC 1999/12 poz. 214), w którym Sąd Najwyższy zajął stanowisko, iż "Zasady współżycia społecznego, na które powołuje się osoba zajmująca bez tytułu prawnego nieruchomość budynkową, nie mogą uzasadniać trwałego pozbawienia właściciela uprawnienia do wyłącznego korzystania z budynku",
  • wyrok z 23 marca 2000 r., I CKN 440/98, Sąd Najwyższy również uznał za niedopuszczalne oddalenie powództwa windykacyjnego z powołaniem się na art. 5 k.c.
  • orzeczenie z 3 października 2000 r., (OSNC 2001/3 poz. 43), według którego żądanie wieczystego użytkownika wydania nieruchomości będącej przedmiotem wieczystego użytkowania nie może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy (art. 5 k.c.) tylko dlatego, że na tej nieruchomości pozwany prowadzi działalność społecznie użyteczną (szkołę zawodową).
  • orzeczenie z 4 sierpnia 1992 r., (OSNCP 1-2/93, poz. 18), Sąd Najwyższy wypowiedział pogląd, że powoływanie się przez najemcę na prawo do zajmowania lokalu wynikające z decyzji o przydziale może pozostawać w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, "gdy ma on możliwość zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych w opróżnionym lokalu będącym jego własnością",
  • wyrok z dnia 25 stycznia 2001 r. IV CKN 250/2000, Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że "Zachowek stanowi minimum zagwarantowanego udziału w spadku spadkobiercy ustawowemu i pozbawić tego udziału na podstawie art. 5 k.c. można tylko w sytuacji wyjątkowej"
  • postanowienie z dnia 6 stycznia 2000 r., (OSP 9/01 poz. 136 ) Sąd Najwyższy stwierdził, że "Przepis art. 5 k.c. nie może stanowić podstawy obniżenia spłaty lub dopłaty należnej jednemu z małżonków (jego następcom prawnym) w wyniku podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami."
  • orzeczenie z 5 czerwca 1968 r., (OSNCP 3/69, poz. 55), SN przyjmuje że, również w sprawach o zaprzeczenie macierzyństwa nie można się powodować wyłącznie względami nadrzędności prawdy obiektywnej w ustaleniu stanu cywilnego dziecka, jeżeli szczególne okoliczności sprawy wskazują sprzeczność żądania z zasadami współżycia społecznego oraz na konieczność ochrony interesu dziecka.
  • stanowisko, wyrażone przez Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów (wpisanej do księgi zasad prawnych) z 27 października 1983 r., (OSNCP 6/84, poz. 86), Żądanie męża matki zaprzeczenia ojcostwa co do dziecka poczętego w wyniku dokonanego za zgodą tego męża sztucznego zapłodnienia nasieniem innego mężczyzny może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

PRZEDAWNIENIE ROSZCZEŃ

  • Art. 117. § 1. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne.

Przedawnienie dotyczy wyłącznie roszczeń majątkowych nie dotyczy natomiast roszczeń o charakterze niemajątkowym. Skutkiem przedawnienia roszczenia jest powstanie zobowiązania niezupełnego. Osoba która spełnia roszczenie przedawnione nie może żądać zwrotu tego świadczenia, np. jeżeli ktoś żąda zaległych odsetek i osoba zobowiązana spełnia to roszczenie a potem sięga do kodeksu cywilnego i okazuje się że to roszczenie się przedawniło bo od momentu wymagalności odsetek minęły 4 lata nie może żądać zwrotu zapłaconych odsetek. Takie świadczenie było należne. Osoba ta mogła się uwolnić od spełnienia tego świadczenia w momencie zażądania spełnienia tego świadczenia poprzez zarzut przedawnienia, taki podniesiony zarzut zwalnia z obowiązku świadczenia.

  • Terminy przedawnienia
  • Art. 118. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata.
  • Art. 125. § 1. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym przedawnia się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości ulega przedawnieniu trzyletniemu.
  • Bezwzględnie obowiązujący charakter przepisów o terminach przedawnienia

Art. 119. Terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną.

  • Początek biegu przedawnienia

Art. 120. § 1. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.

§ 2. Bieg przedawnienia roszczeń o zaniechanie rozpoczyna się od dnia, w którym ten, przeciwko komu roszczenie przysługuje, nie zastosował się do treści roszczenia.

  • Zawieszenie biegu przedawnienia

Art. 121. Bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu:

  • co do roszczeń, które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom - przez czas trwania władzy rodzicielskiej;
  • co do roszczeń, które przysługują osobom nie mającym pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę lub kuratelę - przez czas sprawowania przez te osoby opieki lub kurateli;
  • co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu - przez czas trwania małżeństwa;
  • co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju - przez czas trwania przeszkody.
  • Wstrzymanie biegu terminu przedawnienia

Art. 122. § 1. Przedawnienie względem osoby, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od ustanowienia dla niej przedstawiciela ustawowego albo od ustania przyczyny jego ustanowienia.

§ 2. Jeżeli termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata, jego bieg liczy się od dnia ustanowienia przedstawiciela ustawowego albo od dnia, w którym ustała przyczyna jego ustanowienia.

§ 3. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio do biegu przedawnienia przeciwko osobie, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia.

  • Przypadki, kiedy bieg terminu przedawnienia ulega przerwaniu

Art. 123. § 1. Bieg przedawnienia przerywa się:

  • przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;
  • przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.

Art. 124. § 1. Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo.

§ 2. Jednakże w razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie nie zostanie zakończone.

Przerwanie od zawieszenia różni się tym że wskutek przerwania biegu przedawnienia termin biegnie na nowo a w przypadku zawieszenia bieg terminu jedynie przestaje płynąć do czasu ustania przyczyny.

SĄDOWA OCHRONA PRAW PODMIOTOWYCH.

Jednostka, która pragnie podjąć czynności zmierzające do jej praw podmiotowych może w celu ochrony swych praw złożyć pozew właściwym sądzie. Obligatoryjną treść każdego pozwu zgodnie z wymogami kodeksu postępowania cywilnego stanowi:

1) dokładnie określone żądanie oraz

2) przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających je 

Każdego rodzaju żądanie będące treścią pozwu musi znajdować uzasadnienie w okolicznościach faktycznych. Bez ich przytoczenia i udowodnienia nie jest możliwe spełnienie przez sąd żądania, z którym występuje powód.

Tak określone żądanie powoda nazywane jest powództwem. Pozew jest więc formą zgłoszenia powództwa do sądu. Powództwo może mieć różny charakter. W zależności od tego, czego powód domaga się od sądu, rozróżnia się:

  • powództwo o zasądzenie, którego przedmiotem jest żądanie zasądzenia od pozwanego określonego świadczenia, np. zapłaty 10 000 zł, czy zwrotu samochodu;
  • powództwo o ustalenie prawa lub stosunku prawnego (art. 189), którego przedmiotem jest żądanie ustalenia w sposób wiążący np. istnienia lub nieistnienia małżeństwa;
  • powództwo o ukształtowanie prawa lub stosunku prawnego, którego przedmiotem jest żądanie rozwiązania, nawiązania lub zmiany wiążącego strony stosunku prawnego lub prawa, np. żądanie ustalenia ojcostwa, rozwodu czy rozwiązania umowy spółki.

W razie zaistnienia sporu między stronami stosunku cywilnoprawnego - spoczywa obowiązek udowodnienia faktów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Dlatego też przepis w tym przedmiocie, określający zasadę rozkładu ciężaru dowodu, zamieszczony został w kodeksie cywilnym. Sama zasada, skonkretyzowana w art. 6, jest jasna. Ten kto, powołując się na przysługujące mu prawo, żąda czegoś od innej osoby, obowiązany jest udowodnić fakty (okoliczności faktyczne) uzasadniające to żądanie, ten zaś kto odmawia uczynienia zadość żądaniu, a więc neguje uprawnienie żądającego, obowiązany jest udowodnić fakty wskazujące na to, że uprawnienie żądającemu nie przysługuje. Taki rozkład ciężaru dowodu jest jednak często modyfikowany.

Przykładem takich modyfikacji są instytucje domniemań faktycznych i prawnych. Szczególne znaczenie w tym mają domniemania prawne. Domniemanie prawne zgodnie z przepisami postępowania cywilnego jest dla sądu wiążące. Sąd nie może ani go pominąć, ani też wyciągnąć z udowodnionej podstawy faktycznej innego wniosku od przyjętego w ustawie. Domniemania prawne, wbrew używanej nazwie, nie odnoszą się wyłącznie do domniemań prawa. lecz również, a w praktyce przede wszystkim, do faktów (np. dobrej lub złej wiary - art. 7 k.c., urodzenia się dziecka żywego - art. 9 k.c., chwili śmierci osoby zaginionej - art. 31 § 2 k.c.).. Zgodnie z ogólną zasadą obalenie domniemania prawnego jest w każdym wypadku dopuszczalne. Zasada ta podlega tylko, co do niektórych domniemań, ograniczeniom, czasem nawet bardzo istotnym, bo dotyczącym zarówno osób uprawnionych do żądania obalenia domniemania prawnego, czasu, w jakim to żądanie może być zgłoszone, jak i trybu, w jakim może być rozstrzygnięte. Tym wszystkim ograniczeniom podlega np. obalenie domniemania pochodzenia dziecka od męża jego matki. Może bowiem być ono obalone tylko na żądania ściśle określonych w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym osób (matki, męża matki, dziecka i prokuratora), w ustawowym terminie zawitym (różnym dla poszczególnych osób uprawnionych) i tylko wyrokiem sądowym, wydanym w procesie o zaprzeczenie ojcostwa.

wciąż nasuwa poważne wątpliwości. Stan nauk biologicznych również obecnie nie zawsze pozwala stwierdzić w sposób pewny (nie budzący żadnych wątpliwości), iż mężczyzna wskazany przez matkę dziecka jest jego ojcem.

Domniemania prawne, mimo dopuszczalności ich obalania we właściwym postępowaniu sądowym, mają istotne znaczenia dla postępowania dowodowego, a więc i dla stosowania reguły dowodowej określonej w art. 6. Ogólnie można powiedzieć, że zmieniają one regułę dowodową przewidzianą w omawianym przepisie

PRAWO RZECZOWE

Prawo rzeczowe zostało uregulowane w księdze drugiej kodeksu cywilnego. Pojecie prawa rzeczowego obejmuje przepisy dotyczące prawa własności i innych praw odnoszących się do rzeczy. Prawo rzeczowe charakteryzuje się tym że ma charakter bezwzględny tj. prawa rzeczowe są skuteczne względem wszystkich.. Prawa rzeczowe zostały wymienione w kodeksie w sposób enumeratywny (wyczerpujący) oznacza to że nie można ukształtować prawa rzeczowego w drodze czynności prawnej w przeciwieństwie do praw obligacyjnych gdzie podstawą do tworzenia takich praw jest np. art. 353¹ - Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Wedle kodeksu cywilnego prawami rzeczowymi są :

Prawo własności

Użytkowanie wieczyste

Ograniczone prawa rzeczowe: użytkowanie, służebność, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, hipoteka.

  1. Treść i wykonywanie własności.
  • Art. 140. W granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą.

Art. 140 wyznacza granice korzystania z prawa własności jednakże granice te zostały wytyczone za pomocą niejasnych pojęć stąd istnieje wiele interpretacji tego przepisu.

Najpełniejszą wypowiedź w tej sprawie zawiera orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 1993 r., P. 6/92 (OTK I/93, poz. 8). Ustosunkowując się do problemu ustanowienia w ustawach zwykłych norm prawnych ograniczających, w określonym zakresie, uprawnienia właściciela wypływające z prawa własności, a w konsekwencji - także zakres ochrony tego prawa, Trybunał stwierdził, że prawo własności traktowane jest w naszym systemie prawnym jako prawo podmiotowe o najszerszej treści i w porównaniu z innymi prawami - jako prawo najsilniejsze w stosunku do rzeczy. Nie jest też prawem absolutnym (ius infinitum), a więc prawem niczym w swojej treści nie ograniczonym. Przeciwnie - do istoty tego prawa należą, z jednej strony, swoboda korzystania z rzeczy własnej (pobieranie z niej pożytków i rozporządzanie rzeczą własną - art. 140 k.c.), z drugiej zaś strony - pewne ograniczenia tej swobody, stanowiące swoistą granicę istoty prawa własności, a w konsekwencji - także granicę ochrony tego prawa. Granice swobody korzystania z rzeczy własnej, a w konsekwencji także granice ochrony własności nie mogą być utożsamiane z ograniczeniami rzeczywistymi, ustanowionymi na rzecz konkretnie oznaczonych osób trzecich, takimi jak: służebności, użytkowanie, najem czy dzierżawa. Ich celem i sensem jest ustalenie jedynie, w interesie ogólnym, granic swobodnego korzystania z rzeczy własnej. Przykładem takich ograniczeń mogą być przepisy kodeksu cywilnego nakazujące uwzględnienie społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa oraz zasad współżycia społecznego przy wykonywaniu prawa własności, przepisy tego kodeksu określane mianem prawa sąsiedzkiego, niektóre przepisy o ochronie środowiska, o planowaniu przestrzennym, prawa budowlanego, prawa wodnego, o ochronie dóbr kultury, prawa telekomunikacyjnego i inne. Ustalanie granic swobody korzystania z rzeczy własnej, a w konsekwencji i granic ochrony prawa własności, jest przeciwstawieniem się pojmowaniu prawa własności jako prawa absolutnego.

Ustawowe granice treści i wykonywania własności zamieszczone są także w bardzo wielu ustawach szczególnych zawierających przepisy zakazujące właścicielom określonego sposobu wykonywania własności lub nakazujące powstrzymanie się od pewnych działań, a nawet zezwalające pod określonymi warunkami na całkowite lub częściowe pozbawienie własności.

Najdalej idące ograniczenia prawa własności zawierają ustawy:

  • ustawa z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162, poz. 1568),
  • ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229),
  • ustawa z 27 kwietnia 2001 r.- prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627),
  • ustawa z 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 178, poz. 1749),
  • ustawa z 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1396),
  • ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603),
  • ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 92, poz. 880),
  • ustawa z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 71, poz. 733),
  • ustawa z 4 lutego 1994 r. - prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27, poz. 96),
  • ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2003 r. Nr 80, poz. 717),
  • ustawa z 7 lipca 1994 r. - prawo budowlane (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016),
  • ustawa z 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1266).
  • Art. 142. § 1. Właściciel nie może się sprzeciwić użyciu a nawet uszkodzeniu lub zniszczeniu rzeczy przez inną osobę, jeżeli to jest konieczne do odwrócenia niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio dobrom osobistym tej osoby lub osoby trzeciej. Może jednak żądać naprawienia wynikłej stąd szkody.

§ 2. Przepis powyższy stosuje się także w razie niebezpieczeństwa grożącego dobrom majątkowym, chyba że grożąca szkoda jest oczywiście i niewspółmiernie mniejsza aniżeli uszczerbek, który mógłby ponieść właściciel wskutek użycia, uszkodzenia lub zniszczenia rzeczy.

  • Art. 143. W granicach określonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu własność gruntu rozciąga się na przestrzeń nad i pod jego powierzchnią. Przepis ten nie uchybia przepisom regulującym prawa do wód.
  • Art. 144. Właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swego prawa powstrzymywać się od działań, które by zakłócały korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych.
  • Droga konieczna

Art. 145. § 1. Jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej.

§ 2. Przeprowadzenie drogi koniecznej nastąpi z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. Jeżeli potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między zainteresowanymi nie dojdzie do porozumienia, sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej.

§ 3. Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy.

Z powyższych przepisów wynika że służebność drogi koniecznej może być ustanowiona na rzecz nieruchomości, która:

- nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub

- nie ma odpowiedniego dostępu do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich

Jeżeli zachodzi jeden z tych przypadków, to trudno sobie wyobrazić, by nie był spełniony, wynikający z art. 285 Jak nakazuje art. 145 § 2 zdanie pierwsze, przeprowadzenie drogi koniecznej powinno nastąpić z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. Oznacza to np., że w zasadzie wykluczone jest przeprowadzenie drogi koniecznej przez siedlisko nieruchomości obciążonej ( postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 13 lutego 1985 r.; III CRN 311/84;).

Z treści art. 145 kodeksu cywilnego wynika, że ustanowienie służebności drogi koniecznej może nastąpić nie tylko wtedy, gdy nieruchomość w ogóle nie ma dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, ale także, gdy dostęp co prawda istnieje, tyle że jest "nieodpowiedni".. Najogólniej powiedzieć można, iż dostęp uznany zostanie za nieodpowiedni, jeśli nie da się z niego korzystać tak, by możliwe było użytkowanie nieruchomości zgodnie z jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (zobacz art. 140 kodeksu cywilnego). Przykładem może być np. sytuacja, gdy przejazd drogą, do której istnieje dostęp, przez znaczną część roku jest utrudniony lub niemożliwy ze względu na jej zły stan techniczny (uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 14 sierpnia 1985 r.; III CZP 44/85; OSNCP 1986 r. nr 7-8 poz. 106) lub gdy wyjazd z nieruchomości przylegającej do drogi publicznej stwarza niebezpieczeństwo dla właściciela tej nieruchomości, jak i innych uczestników ruchu drogowego ( postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 7 lipca 1999 r.; II CKN 786/98; OSNC 2000 r. nr 2 poz. 34).

Sformułowania użytego w kodeksie cywilnym nie wolno jednak rozumieć zbyt szeroko, ponieważ obciążenie nieruchomości służebnością drogi koniecznej stanowi ograniczenie znajdującego się pod ochroną Konstytucji prawa własności właściciela nieruchomości obciążonej (zobacz art. 64 Konstytucji). W związku z powyższym, nie można twierdzić, że istniejący dostęp do drogi publicznej jest nieodpowiedni, bo dostęp uzyskany dzięki służebności byłby wygodniejszy, np. dlatego, że łączyłby nieruchomość z innym odcinkiem drogi publicznej niż przylegający do nieruchomości, dla której miałaby być ustanowiona służebność. Zasadniczo przyjąć należy, iż tylko wyjątkowo niedogodne połączenie z drogą publiczną uzasadnia żądanie ustanowienia drogi koniecznej. Ważne jest, by w konkretnej sytuacji najpierw zbadać, czy faktycznie nie ma żadnej możliwości wyznaczenia przez właściciela nieruchomości odpowiedniego dostępu na jego własnej nieruchomości.

Podobnie będzie, jeśli brak lub nieodpowiedniość dostępu są rezultatem działalności właściciela nieruchomości, np. w wyniku wzniesienia przez niego budynku, którego usytuowanie uniemożliwia dostęp do drogi publicznej ( postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 18 września 1998 r.; III CKN 609/97; OSNC 1999 r. nr 3 poz. 55). Nie ma znaczenia także to, że w sytuacji usytuowania działki przy drodze publicznej nie ma np. dojazdu, jeżeli jest zapewniony swobodny dostęp pieszy ( postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 23 stycznia 1997 r.; I CKN 55/96; ).

  • Przepis powyższy stosuje się odpowiednio do samoistnego posiadacza nieruchomości; jednakże posiadacz może żądać tylko ustanowienia służebności osobistej.
  • Art. 147. Właścicielowi nie wolno dokonywać robót ziemnych w taki sposób, żeby to groziło nieruchomościom sąsiednim utratą oparcia.
  • Art. 148. Owoce opadłe z drzewa lub krzewu na grunt sąsiedni stanowią jego pożytki. Przepisu tego nie stosuje się, gdy grunt sąsiedni jest przeznaczony na użytek publiczny.
  • Art. 149. Właściciel gruntu może wejść na grunt sąsiedni w celu usunięcia zwieszających się z jego drzew gałęzi lub owoców. Właściciel sąsiedniego gruntu może jednak żądać naprawienia wynikłej stąd szkody.
  • Art. 150. Właściciel gruntu może obciąć i zachować dla siebie korzenie przechodzące z sąsiedniego gruntu. To samo dotyczy gałęzi i owoców zwieszających się z sąsiedniego gruntu; jednakże w wypadku takim właściciel powinien uprzednio wyznaczyć sąsiadowi odpowiedni termin do ich usunięcia.
  • Art. 151. Jeżeli przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia przekroczono bez winy umyślnej granice sąsiedniego gruntu, właściciel tego gruntu nie może żądać przywrócenia stanu poprzedniego, chyba że bez nie uzasadnionej zwłoki sprzeciwił się przekroczeniu granicy albo że grozi mu niewspółmiernie wielka szkoda. Może on żądać albo stosownego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie odpowiedniej służebności gruntowej, albo wykupienia zajętej części gruntu, jak również tej części, która na skutek budowy straciła dla niego znaczenie gospodarcze.
  • Art. 152. Właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych; koszty rozgraniczenia oraz koszty urządzenia i utrzymywania stałych znaków granicznych ponoszą po połowie.
  • Art. 153. Jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu prawnego nie można stwierdzić, ustala się granice według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić, a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między zainteresowanymi, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności; może przy tym przyznać jednemu z właścicieli odpowiednią dopłatę pieniężną.
  • Domniemywa się, że mury, płoty, miedze, rowy i inne urządzenia podobne, znajdujące się na granicy gruntów sąsiadujących, służą do wspólnego użytku sąsiadów. To samo dotyczy drzew i krzewów na granicy. Korzystający z wymienionych urządzeń obowiązani są ponosić wspólnie koszty ich utrzymania.
  1. Współwłasność.
  • Art. 195 Własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom

Art. 195 podaje definicję współwłasności, jako rodzaju własności, charakteryzującego się tym, że jedno i to samo prawo własności tej samej rzeczy przysługuje więcej niż jednej osobie. Z określenia tego wynika, że każdemu ze współuprawnionych przysługuje to samo prawo, którego zakres może być tylko różny ze względu na sam sposób podziału wspólnego prawa, tzn. na wielkość udziałów w nim. Współwłasność jest zatem stosunkiem pochodnym od własności, a więc nie jest samodzielną instytucją prawną, dlatego też do współwłasności stosuje się wszystkie przepisy o własności, chyba że co innego wynika z przepisów dotyczących własności przysługującej kilku osobom.

Właściwość prawa współwłasności określają trzy cechy:

  • jedność przedmiotu,
  • wielość podmiotów
  • niepodzielność wspólnego prawa.

Wzajemne stosunki między współwłaścicielami są stosunkami prawnorzeczowymi. Wynikają z nich także stosunki o charakterze obligacyjnym, np. w zakresie korzystania z rzeczy i zarządu wspólnym prawem. Są one jednak uboczne, nie wynikające z istoty współwłasności.

Źródłem współwłasności może być czynność prawna (np. sprzedaż udziału przez właściciela całości), zdarzenie prawne (np. otwarcie spadku, zawarcie lub ustanie małżeństwa) lub ustawa (np. art. 193). Źródłem współwłasności może być także zasiedzenie udziału we własności.

  • Art. 196 § 1. Współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością łączną.

§ 2. Współwłasność łączną regulują przepisy dotyczące stosunków, z których ona wynika

Współwłasność ułamkowa polega na tym, że udział każdego współwłaściciela we wspólnym prawie jest określony kwotowo ułamkiem. Ułamek określa zakres uprawnień współwłaściciela w stosunkach zewnętrznych i wewnętrznych wobec innych współwłaścicieli. Wielkość udziałów wynika z umowy, czynności prawnej jednostronnej, zdarzeń prawnych, orzeczenia albo z przepisu ustawy.

Współwłasność łączna może powstać tylko z określonych stosunków prawnych na podstawie przepisów regulujących te stosunki. Z istoty współwłasności łącznej wynika jej bezudziałowy charakter i dlatego współwłaściciel nie może rozporządzać swoim prawem dopóty, dopóki twa współwłasność łączna ( można także powiedzieć że współwłaściciele łączni mają udziały są to udziały nieokreślone). W odróżnieniu od współwłasności w częściach ułamkowych, współwłasność łączna nie jest samoistnym stosunkiem prawnym, zawsze bowiem jest nierozerwalnie związana ze szczególnym podstawowym stosunkiem prawnym o charakterze osobistym, bez którego nie może ani powstać, ani istnieć. Takim stosunkiem osobistym może być małżeństwo albo stosunek spółki cywilnej, jawnej lub komandytowej, z którego wynikają określone w cytowanych wyżej przepisach skutki prawne dotyczące uprawnień wspólników do rzeczy wniesionych przez nich do spółki. Z chwilą ustania stosunku podstawowego współwłasność łączna zmienia się we współwłasność w częściach ułamkowych.

  • Art. 197. Domniemywa się, że udziały współwłaścicieli są równe.
  • Art. 198. Każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli.
  • Czynności współwłaścicieli wymagające zgody wszystkich

Art. 199. Do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. W braku takiej zgody współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd, który orzeknie mając na względzie cel zamierzonej czynności oraz interesy wszystkich współwłaścicieli.

  • Art. 200. Każdy ze współwłaścicieli jest obowiązany do współdziałania w zarządzie rzeczą wspólną
  • Zgoda większości współwłaścicieli

Art. 201. Do czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli. W braku takiej zgody każdy ze współwłaścicieli może żądać upoważnienia sądowego do dokonania czynności.

  • Art. 202. Jeżeli większość współwłaścicieli postanawia dokonać czynności rażąco sprzecznej z zasadami prawidłowego zarządu rzeczą wspólną, każdy z pozostałych współwłaścicieli może żądać rozstrzygnięcia przez sąd.
  • Art. 203. Każdy ze współwłaścicieli może wystąpić do sądu o wyznaczenie zarządcy, jeżeli nie można uzyskać zgody większości współwłaścicieli w istotnych sprawach dotyczących zwykłego zarządu albo jeżeli większość współwłaścicieli narusza zasady prawidłowego zarządu lub krzywdzi mniejszość.
  • Art. 204. Większość współwłaścicieli oblicza się według wielkości udziałów.
  • Art. 205. Współwłaściciel sprawujący zarząd rzeczą wspólną może żądać od pozostałych współwłaścicieli wynagrodzenia odpowiadającego uzasadnionemu nakładowi jego pracy.
  • Art. 206. Każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli.
  • Przychody z rzeczy wspólnej

Art. 207. Pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną.

  • Art. 208. Każdy ze współwłaścicieli nie sprawujących zarządu rzeczą wspólną może żądać w odpowiednich terminach rachunku z zarządu.
  • Art. 209. Każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa.
  • Zniesienie współwłasności

Art. 210. Każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności. Uprawnienie to może być wyłączone przez czynność prawną na czas nie dłuższy niż lat pięć. Jednakże w ostatnim roku przed upływem zastrzeżonego terminu dopuszczalne jest jego przedłużenie na dalsze lat pięć; przedłużenie można ponowić.

Art. 211. Każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości.

Art. 212. § 1. Jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Przy podziale gruntu sąd może obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi.

§ 2. Rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

§ 3. Jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd na wniosek dłużnika może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych.

Art. 213. Jeżeli zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego przez podział między współwłaścicieli byłoby sprzeczne z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej, sąd przyzna to gospodarstwo temu współwłaścicielowi, na którego wyrażą zgodę wszyscy współwłaściciele.

Art. 214. § 1. W razie braku zgody wszystkich współwłaścicieli, sąd przyzna gospodarstwo rolne temu z nich, który je prowadzi lub stale w nim pracuje, chyba że interes społeczno-gospodarczy przemawia za wyborem innego współwłaściciela.

§ 2. Jeżeli warunki przewidziane w paragrafie poprzedzającym spełnia kilku współwłaścicieli albo jeżeli nie spełnia ich żaden ze współwłaścicieli, sąd przyzna gospodarstwo rolne temu z nich, który daje najlepszą gwarancję jego należytego prowadzenia.

§ 3. Na wniosek wszystkich współwłaścicieli sąd zarządzi sprzedaż gospodarstwa rolnego stosownie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

§ 4. Sprzedaż gospodarstwa rolnego sąd zarządzi również w wypadku niewyrażenia zgody przez żadnego ze współwłaścicieli na przyznanie mu gospodarstwa.

Art. 215. Przepisy dwóch artykułów poprzedzających stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy gospodarstwo rolne może być podzielone, lecz liczba wydzielonych części jest mniejsza od liczby współwłaścicieli.

Art. 216. § 1. Wysokość przysługujących współwłaścicielom spłat z gospodarstwa rolnego ustala się stosownie do ich zgodnego porozumienia.

§ 2. W razie braku takiego porozumienia spłaty przysługujące współwłaścicielom mogą być obniżone. Przy określaniu stopnia ich obniżenia bierze się pod uwagę:

1) typ, wielkość i stan gospodarstwa rolnego będącego przedmiotem zniesienia współwłasności,

2) sytuację osobistą i majątkową współwłaściciela zobowiązanego do spłat i współwłaściciela uprawnionego do ich otrzymania.

§ 3. Obniżenie spłat, stosownie do przepisu paragrafu poprzedzającego, nie wyklucza możliwości rozłożenia ich na raty lub odroczenia terminu ich zapłaty, stosownie do przepisu art. 212 § 3.

§ 4. Przepisów § 2 i 3 nie stosuje się do spłat na rzecz małżonka w razie zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego, które stosownie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego należy do wspólnego majątku małżonków.

Art. 217. Współwłaściciel, który w wyniku zniesienia współwłasności otrzymał gospodarstwo rolne, wchodzące zaś w skład tego gospodarstwa nieruchomości rolne zbył odpłatnie przed upływem pięciu lat od chwili zniesienia współwłasności, jest obowiązany pozostałym współwłaścicielom, którym przypadły spłaty niższe od należnych, wydać - proporcjonalnie do wielkości ich udziałów - korzyści uzyskane z obniżenia spłat, chyba że celem zbycia jest zapewnienie racjonalnego prowadzenia tego gospodarstwa.

Art. 218. § 1. Współwłaściciele, którzy nie otrzymali gospodarstwa rolnego lub jego części, lecz do chwili zniesienia współwłasności w tym gospodarstwie mieszkali, zachowują uprawnienia do dalszego zamieszkiwania, jednakże nie dłużej niż przez pięć lat, a gdy w chwili znoszenia współwłasności są małoletni - nie dłużej niż pięć lat od osiągnięcia pełnoletności. Ograniczenie terminem powyższym nie dotyczy współwłaścicieli trwale niezdolnych do pracy.

§ 2. Do uprawnień wynikających z przepisów paragrafu poprzedzającego stosuje się odpowiednio przepisy o służebności mieszkania.

Art. 220. Roszczenie o zniesienie współwłasności nie ulega przedawnieniu. !!!

Art. 221. Czynności prawne określające zarząd i sposób korzystania z rzeczy wspólnej albo wyłączające uprawnienie do zniesienia współwłasności odnoszą skutek także względem nabywcy udziału, jeżeli nabywca o nich wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć. To samo dotyczy wypadku, gdy sposób korzystania z rzeczy został ustalony w orzeczeniu sądowym.

  1. Ochrona własności.

Na gruncie kodeksu cywilnego pod pojęciem ochrony własności należy rozumieć system roszczeń, jakie przysługują właścicielowi w przypadku naruszenia jego prawa. Cywilnoprawna ochrona prawa własności przewidziana jest w art. 222-231 kodeksu cywilnego. Jest to tzw. ochrona petytoryjna (ochrona prawa). Oprócz niej wyróżniamy ochronę posesoryjną, która chroni posiadanie; posiadanie jest stanem faktycznym, wobec czego jest to ochrona stanu faktycznego (a nie prawa).

Jeżeli właściciel żąda ochrony z uwagi na naruszenie jego prawa, to żąda ochrony petytoryjnej. Właściciel może również - z różnych powodów - żądać ochrony posiadania jeżeli jest jednocześnie posiadaczem nieruchomości lub był nim czasie naruszenia posiadania (wówczas korzysta z ochrony posesoryjnej).

W zasadzie mogą występować dwa rodzaje zdarzeń, w następstwie których powstaje możliwość ochrony własności nieruchomości:

1) gdy właściciel zostaje pozbawiony własności - może on wówczas na podstawie art. 222 § 1 kodeksu cywilnego wystąpić z roszczeniem o wydanie nieruchomości, czyli z roszczeniem windykacyjnym. Zgodnie z treścią tego przepisu, właściciel może żądać od osoby, która faktycznie włada jego nieruchomością, ażeby została mu ona wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania nieruchomością.

2) gdy jego własność jest naruszana w inny sposób - może on wówczas, na podstawie art. 222 § 2 kodeksu cywilnego, wystąpić z roszczeniem o zaprzestanie naruszeń, czyli z roszczeniem negatoryjnym. Zgodnie z treścią tego przepisu, przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad nieruchomością, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń (dotyczy to np. sytuacji, gdy na nieruchomość wylewane są ścieki przez sąsiada).

Ustawodawca przewidział także w art. 224 i 225 kodeksu cywilnego roszczenia:

  • roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy;
  • roszczenie o zwrot pożytków;
  • roszczenie o odszkodowanie za szkodę spowodowaną zużyciem rzeczy, jej pogorszeniem lub utratą.
  • Art. 222 § 1. Właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą (Roszczenie windykacyjne).

§ 2. Przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń (roszczenie negatoryjne). Powyższe roszczenia właściciela przewidziane nie ulegają przedawnieniu, jeżeli dotyczą nieruchomości.

  • Roszczenia uzupełniające
    • Art. 224. § 1. Samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę. Nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne.

§ 2. Jednakże od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył.

    • Art. 225. Obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela są takie same jak obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której ten dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy. Jednakże samoistny posiadacz w złej wierze obowiązany jest nadto zwrócić wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał, oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy, chyba że rzecz uległaby pogorszeniu lub utracie także wtedy, gdyby znajdowała się w posiadaniu uprawnionego.
  • Art. 226. § 1. Samoistny posiadacz w dobrej wierze może żądać zwrotu nakładów koniecznych o tyle, o ile nie mają pokrycia w korzyściach, które uzyskał z rzeczy. Zwrotu innych nakładów może żądać o tyle, o ile zwiększają wartość rzeczy w chwili jej wydania właścicielowi. Jednakże gdy nakłady zostały dokonane po chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, może on żądać zwrotu jedynie nakładów koniecznych.

§ 2. Samoistny posiadacz w złej wierze może żądać jedynie zwrotu nakładów koniecznych, i to tylko o tyle, o ile właściciel wzbogaciłby się bezpodstawnie jego kosztem.

  • Art. 227. § 1. Samoistny posiadacz może, przywracając stan poprzedni, zabrać przedmioty, które połączył z rzeczą, chociażby stały się jej częściami składowymi.

§ 2. Jednakże gdy połączenia dokonał samoistny posiadacz w złej wierze albo samoistny posiadacz w dobrej wierze po chwili, w której dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, właściciel może przyłączone przedmioty zatrzymać, zwracając samoistnemu posiadaczowi ich wartość i koszt robocizny albo sumę odpowiadającą zwiększeniu wartości rzeczy.

  • Art. 228. Przepisy określające prawa i obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której dowiedział się on o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, stosuje się także w wypadku, gdy samoistny posiadacz rzeczy będącej przedmiotem własności państwowej został wezwany przez właściwy organ państwowy do wydania rzeczy.
  • Art. 229. § 1. Roszczenia właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, o zwrot pożytków lub o zapłatę ich wartości, jak również roszczenia o naprawienie szkody z powodu pogorszenia rzeczy przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy. To samo dotyczy roszczeń samoistnego posiadacza przeciwko właścicielowi o zwrot nakładów na rzecz.
  • Art. 230. Przepisy dotyczące roszczeń właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, o zwrot pożytków lub o zapłatę ich wartości oraz o naprawienie szkody z powodu pogorszenia lub utraty rzeczy, jak również przepisy dotyczące roszczeń samoistnego posiadacza o zwrot nakładów na rzecz, stosuje się odpowiednio do stosunku między właścicielem rzeczy a posiadaczem zależnym, o ile z przepisów regulujących ten stosunek nie wynika nic innego.
  • Art. 231. § 1. Samoistny posiadacz gruntu w dobrej wierze, który wzniósł na powierzchni lub pod powierzchnią gruntu budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby właściciel przeniósł na niego własność zajętej działki za odpowiednim wynagrodzeniem.

§ 2. Właściciel gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby ten, kto wzniósł budynek lub inne urządzenie, nabył od niego własność działki za odpowiednim wynagrodzeniem.