sztuka gotycka

gotyk narodził się w połowie XII w. we Francji i w ciągu następnych stu lat rozpowszechnił się w całej Europie. Ostatecznie zanikł na początku XVI w.

Jego cechą charakterystyczną są ostre łuki, sklepienia krzyżowo-żebrowe oparte na filarach i przyporach. Zredukowano grubość ścian (dzięki stosowaniu cegły), co umożliwiło podwyższenie budowli i nadanie im cech lekkości i smukłości. Pojawiły się bardzo duże okna zdobione witrażami i wysokie wieże. Nad portalami umieszczano ogromne, okrągłe okna - rozety.

Najsłynniejsze zabytki francuskiej architektury gotyckiej to: katedra paryska Notre Dame, katedry w Chartres, Reims i najwyższa w Amiens (43 m). W Niemczech do najwspanialszych zabytków gotyckich należy zaliczyć katedry w Strasburgu, Magdeburgu, Ratyzbonie i Kolonii (ukończona w XIX w.). We Włoszech gotyk przyjął się dosyć późno i nie zdążył rozwinąć się tak, jak w innych krajach europejskich. W Polsce znajduje się bardzo dużo budowli gotyckich: kościół Mariacki w Krakowie, bazylika Mariacka w Gdańsku, Collegium Maius w Krakowie, ratusze we Wrocławiu, Toruniu, zamek w Malborku i inne.

Świecka architektura gotycka to głównie budowle o charakterze obronnym: zamki, mury, wieże, barbakany. Budownictwu gotyckiemu towarzyszył rozkwit rzeźby figuralnej w kamieniu. Zdobiły one portale, filary, chóry, chrzcielnice, drzwi, ołtarze, ambony itd. W kompozycjach rzeźbiarskich panował ład i równowaga. Przedstawiały one najczęściej dzieje zbawienia, historię ludzkości, starotestamentowych królów i proroków, świętych.

Najdoskonalsze rzeźby gotyckie zdobią katedry w Reims, Naumburgu i Strasburgu. W XIV w. rzeźba gotycka uniezależniła się od architektury. Rozpowszechniły się rzeźby nagrobkowe i tzw. ołtarze szafiaste (ołtarz Wita Stwosza, grobowce Kazimierza Wielkiego i Kazimierza Jagiellończyka).

Malarstwo początkowo rozwijało się głównie jako witrażowe i książkowe (iluminacja). W XIII w. malarstwo gotyckie wyzwoliło się spod wpływów bizantyjskich, a najbardziej rewolucyjne zmiany zaszły we Włoszech, gdzie rozwinęło się malarstwo ścienne i tablicowe. Cimabue, Duccio di Buoninsegna, Giotto di Bondone dzięki światłocieniowi i skrótom perspektywicznym stworzyli nową przestrzeń malarską. Trójwymiarowe postacie zostały obdarzone emocjami i ekspresją wyrażającą szeroką gamę uczuć. Hans Memling i Jan van Eyck to obok mistrzów włoskich najwięksi malarze gotyccy.