Sztuka Afryki

Ogólnie sztukę afrykańską można podzielić na : sztukę ludów zachodnich (Nigeria, Ghana, Kongo) i na sztukę Afryki wschodniej i południowej; gdzie przez plemiona pasterskie uprawiane jest malarstwo skalne. Wspólne cechy dzieł sztuki murzyńskiej to : silny ekspresjonizm, omijanie naturalizmu i proporcji a także ostre i kanciaste formy.

Malowidła skalne

W Afryce północnej na Saharze, zwłaszcza w części środkowej i zachodniej występuje duże bogactwo rytów i malowideł skalnych. Trudno ustalić czas ich powstania; w większości są to dzieła epoki mezolitu. Ukazują one zamaskowane postacie, zwierzęta i polujących na nie myśliwych. Późniejsze rysunki są mniej realistyczne i przedstawiają schematyczne wizerunki bydła, a także rydwany zaprzężone w konie. Ryty najmniejsze i najbardziej uproszczone ukazują najczęściej zwierzęta, np. wielbłądy. Jeszcze starsze mogą być rysunki skalne Buszmenów - plemienia San z Afryki Południowej. Niektóre z nich ukazują walczących Sanów z innymi plemionami oraz Europejczykami, inne przedstawiają południowoafrykańskie antylopy - główny motyw mitologii tego plemienia. Do zabytków naskalnej sztuki afrykańskiej należy realistyczny rysunek z gór Hoggar, przedstawiający taniec. Doskonale oddaje on rytmikę tańca murzyńskiego.

Podział (wpływy)

W okresie starożytności i średniowiecza, w różnych częściach kontynentu afrykańskiego, na skutek kontaktów zewnętrznych oraz kolonizacji powstały bogate ośrodki sztuki, które były pod różnymi wpływami. Tak powstały sztuki : marokańska, algierska, tunezyjska, libijska i egipska. Pod wpływem Rzymu i Egiptu rodzi się sztuka Kuszu i Meroe, gdzie powstają pałace, świątynie i piramidy grobowe. W okresie od około VI - XVI wieku, w Nubii przeważają wpływy chrześcijaństwa, co jest przyczyną rozkwitu sztuki, która posiada wiele cech bizantyjskich.

Królestwa afrykańskie

Najwcześniej znana sztuka Afryki saharyjskiej, w której pojawiła się rzeźba to sztuka północnej Nigerii. Rozwinęła się w trzecim tysiącleciu p.n.e. i jest określana jako kultura Nok. Przede wszystkim jest to rzeźba portretowa, która wyróżniała się wysokim poziomem artystycznym, ale również rzeźby figuralne - stylizowane sylwetki ludzi i zwierząt - wykonane głównie z naturalnej terakoty. Figurki te mają uproszczone kształty, nienaturalnie duże głowy i wyróżniające się, charakterystyczne oczy.

W południowo - zachodniej Nigerii, w sztuce królestwa Ife odcisnęły się wpływy wcześniejszej kultury Nok. Widoczne jest to w odnalezionych rzeźbach, które przedstawiają władców kraju. Są to liczne głowy królewskie wykonane z brązu oraz wypalonej gliny, realistycznie oddające rysy portretowanej postaci. Twórcy uwzględniają nawet tatuaż na ciele władcy i wprowadzają go do rzeźby. Gliniane głowy służyły prawdopodobnie jako modele dla tych odlewanych z brązu. Głowy z Ife pochodzą z XIV wieku.

Innym wybitnym środowiskiem było królestwo Beninu. Podobno jego król specjalnie sprowadził z Ife artystów, którzy umieli wykonywać odlewy w brązie. Sztuka Beninu kwitła do końca XVII wieku.

W wieku XVII rozkwita kultura państwa Aszantów. Jej największe osiągnięcia w sztuce to wyroby ze szlachetnych metali, przede wszystkim ze złota.

Sztuka królestwa Fon to głównie wyroby z metali, reliefowe płytki do zdobienia ścian i słupów królewskich pałaców, przedmioty miejscowego kultu, obijane mosiężną lub srebrną blachą figurki zwierząt.

Z wieku XVII i XVIII, z państwa Nupe pochodzą kamienne rzeźby figuralne i wyroby z metali kolorowych, które znaleziono w dolnym biegu rzeki Niger. Wyroby z metali w zachodniej Afryce charakteryzuje niezwykle wysoki poziom artystyczny.

Sztuka Afryki Wschodniej kształtowała się pod wpływami kultury arabskiej, perskiej, indyjskiej i indonezyjskiej. Swoimi osiągnięciami wyróżnia się sztuka Azanów z wybrzeża Oceanu Indyjskiego i sztuka etiopska. Łączy ona rodzime elementy z wpływami arabskimi i azjatyckimi. Interesująca jest tu architektura o muzułmańskim charakterze, gdzie występuje wiele importowanych elementów, także z Chin.

W Afryce Południowej grupę najciekawszych zabytków przedstawiają ruiny Zimbabwe (XI-XVII), z tak zwanym akropolem i monumentalną eliptyczną budowlą.

Współczesność

Współczesną sztukę Czarnego Lądu reprezentuje głównie rzeźba w drewnie i kamieniu, malarstwo, architektura i rzemiosło artystyczne. Sztuka afrykańska jest ściśle powiązana z codziennym życiem, religią i magią. Najlepiej rozwija się polichromowana lub polerowana rzeźba w drewnie. Charakterystyczne dla tej sztuki są rzeźby bóstw, przodków, figurek kultowych, masek obrzędowych i figurek zwierzęcych. Oprócz rzeźb w drewnie, powstają również rzeźby w kości słoniowej, metalu, kamieniu i glinie. W rzeźbie afrykańskiej często występuje zachwianie proporcji postaci, głównie jest to powiększenie głowy.

Malarstwo służy do dekoracji powierzchni architektury oraz zdobienia rzeźb i masek. Posługuje się głównie kolorami : czerwonym, białym i czarnym.