Celestyn Freinet niegdyś uważany był za jednego z najbardziej znanych pedagogów we Francji. Po dziś dzień jego osoba jest znana na całym świecie, a studenci pedagogiki z zaciekawieniem poznają jego koncepcję rozumienia umysłu dziecka. Jego działalność opierała się nie tylko na teoretycznych założeniach, ale i na praktycznym doświadczaniu. Uważany jest za twórcę nietypowej teorii pedagogicznej, która powszechnie nazywa się Nowoczesną Szkołą Francuską Technik Freineta.

Do części składowych teorii Celestyna Freineta zaliczamy:

  • swobodną ekspresję,
  • wychowanie przez pracę,
  • metody naturalne,
  • spółdzielczą samorządność

Zarodkiem koncepcji owego pedagoga jest ekspresja, czyli poznawanie wszystkiego, co nas otacza za pomocą doświadczania i bezpośredniego wyrażania siebie. Myślą przewodnią można, więc uznać stwierdzenie: "Pozwól dziecku się wypowiedzieć - pozwól mu się wyrazić".

Istnieje kilka rodzajów ekspresji, mianowicie:

  • ekspresja słowna, (wyrażanie siebie za pomocą słów zarówno w formie mówionej, jak i pisanej, uważana jest za najlepiej sprawdzający się sposób na naukę i wzbogacanie języka uczniów, jak i wspomagający w kontaktowaniu się z innymi ludźmi, dzięki niej człowiek odczuwa potrzebę poznania i nauki zarówno czytania, jak i pisania.),
  • ekspresja plastyczna, (za pomocą sztuki, plastyki…)
  • ekspresja muzyczna, (za pomocą muzyki, twórczości muzycznej itp.)
  • ekspresja techniczna (za pomocą techniki, majsterkowania, konstruowania, słowem ekspresja manualna)

Należy jednak dodać, iż nie ma klasyfikacji, która określałaby, jaka ekspresja jest najlepsza. Wszystko zależy od indywidualnych predyspozycji wychowanka.

To właśnie dzięki ekspresji, czyli wyrażaniu samego siebie wychowanek może rozwijać się pod względem psychicznym i społecznym. Istnieje jednak pewien warunek, którym jest dostosowane do potrzeb dziecka środowisko, w jakim egzystuje.

Obserwacja zachowań dziecka powinna odbywać się w jego normalnej, codziennej egzystencji. "Wyjęcie" wychowanka z pierwotnej sytuacji życiowej, ograbia go z naturalności. Przez to badania mogą odzwierciedlać błędne zachowania.

Nazywając koncepcję Celestyna Freineta teorią kompleksową, wcale nie ryzykujemy. Zawiera ona nie tylko kompleks zasad, norm, do których powinniśmy się stosować w postępowaniu z dzieckiem, ale i nosi ona miano idącej do przodu ku prężnemu rozwojowi. Zaliczono ją do koncepcji związanych z Nowym Wychowaniem, gdyż nadąża za ówczesnymi tak szybkimi zmianami w życiu codziennym. Koncepcję tę można powiązać z różnorodnymi kierunkami Nowego Wychowania, gdyż zawierają podobne treści i zasady postępowania np.:

  • pejoratywność w stosunku do konserwatywnego, formalnego wychowania, według którego dziecku powinno się dyktować co ma robić i w jaki sposób,
  • duży nakład pracy włożony w sporządzenie odpowiednich, w niczym nie krępujących rozwoju dziecka warunków codziennego życia,
  • próba zaakceptowania przywar dziecka wynikających z jego charakteru, zinterioryzowanie rozumienia zachowań dziecka,
  • zrozumienie posiadania przez podopiecznego własnych celów w życiu, ku którym dąży z pełnym zapałem

Za podstawę teorii Celstyna Freineta jak już wcześniej było wspomniane uważa się praktykę, spisane na jej podstawie założenia teoretyczne, następnie poparcie poprzez praktyczne wykorzystanie.

Takie założenia stają się jeszcze bardziej atrakcyjne, gdy weźmiemy pod uwagę fakt, iż każde założenie teoretyczne zostało sprawdzone w działaniach praktycznych, dzięki czemu nie trzeba się obawiać, iż któreś będzie nie do wykonania.

Podstawą istnienia teorii Freineta jest, więc umożliwienie, nieograniczonego rozwoju wychowanka. Pedagog postępując węglu zasad omawianej koncepcji powinien dołożyć wszelkich starań w udostępnianiu dziecku wszystkiego, czego dziecko potrzebuje, z sobą włącznie. Podopieczny powinien czuć nieograniczoność we wszystkich rekwizytach, które pozwalają mu na samodzielna, niczym niekierowana ekspresję własnego wnętrza. Dzięki zabawie dziecko potrafi pokazać, jakie jest i rozwinąć swoje zainteresowania i właśnie w takim rozwoju powinien pomagać pedagog.

Freinet określając założenia teoretyczne, stworzył również pewne zadania, które powinna spełniać praktyka, która jest tak bardzo ważna. Oto one:

  • dziecko powinno mieć możliwość niczym nieskrępowanej ekspresji samego siebie,
  • wychowawca powinien umożliwić podopiecznemu bezpośrednią łączność z otoczeniem, w którym żyje (środowisko),
  • proces wychowania powinien przebiegać według profesjonalnego planu działania.

Wspominając o tej teorii wychowania nie powinno się zapominać o głębokim miłowaniu natury przez człowieka, którego nazwiskiem ta koncepcja została podpisana. Frainet popierał bezpośredni kontakt wychowanka z naturą. Uważał, że tylko ona jest w stanie zapewnić pełnowartościowy rozwój. W takim wychowaniu przede wszystkim należy wziąć pod uwagę swoiste prawa natury, którym człowiek nie powinien się sprzeciwiać. Nie wolno, więc ograniczać swobody rozwoju dziecka żyjącego w zgodzie z naturą.

Ważny w koncepcji freinetowskiej jest również fakt, iż proces wychowania ma szanse przetrwania tylko w sytuacji, gdy dba się o rozkwit istniejących w każdym człowieku skarbnic, które są umiejętnościami wrodzonymi, a ich rozwój warunkuje szczęśliwe, spełnione życie. Poszukiwanie zasad odkrycia i rozwijania zdolności drzemiących w podopiecznym, oparte na zasadzie "prób i błędów" pozwala wyrosnąć młodej osobie na "doskonałego" człowieka.

Nauka powinna się odbywać z kolei tylko z delikatnym wspomaganiem nauczyciela. Uczeń powinien sam się edukować, opierając się na własnych umiejętnościach, dążyć do zdobywania nowych. Nauczyciel jest partnerem, nie narzuca, nie jest dyktatorem. Pomaga uczniowi w momentach wahania.

Najważniejszym jednak założeniem w ujęciu pedagogiki według Freineta jest (jak mówi cytat) "dążenie do najpełniejszego rozwoju osobowości dziecka w łonie rozumu pojętej wspólnoty, której służy i która jemu służy". Szkoła pojmowana jest jako wzór nauczania, którym powinien się posługiwać uczeń. Jest ona zarazem

organizacja społeczną, w której dziecko mimo jej wewnętrznego uporządkowania może się w pełni rozwijać.

Do rozwoju można pobudzać wychowanka poprzez zastosowanie szeregu wymienionych w owej koncepcji "technik szkolnych". Są nimi m.in.:

  • swobodny tekst,
  • korespondencja międzyszkolna,
  • doświadczenie poszukujące,
  • planowanie pracy,
  • fiszki autokreatywne,
  • gazetka szkolna,
  • itp.

Posługiwanie się teorią Freineta w planowaniu działań pedagogicznych jest ciekawym rozwiązaniem. Takie działanie pomoże zmniejszyć, bądź zupełnie usunąć korzenie formalistyki i konserwatyzmu z procesu nauczania i wychowywania podopiecznych. System pracy według założeń Freineta umożliwia również indywidualny rozwój każdego dziecka z osobna, opartego na własnych możliwościach i predyspozycjach. Wiemy, iż każdy uczeń jest inny, a pedagogika pojmowana w ten sposób pozwala na swobodne rozwijanie się. Nie ma w niej piętna pośpiechu i natłoku materiału. To właśnie uczniowie sami stwarzają regulamin postępowania (pod czujnym okiem nauczyciela-wychowawcy), a każde ich zdanie jest brane pod uwagę. Dzięki takiemu postępowaniu, nikt nie czuje się jak przedmiot, ale wie, że w każdym momencie może liczyć na pomoc. Szkoła dla uczącego się w takim systemie postrzegana jest jako miejsce kojarzące się przyjemnie.

Bibliografia

Adamek J., Podstawy edukacji wczesnoszkolnej, Kraków 1997.

Frankiewicz W., Pedagogika Celestyna Freineta-dzieło i inspiracja, Gdańsk 1993.

Frankiewicz W., Technika swobodnych tekstów jako metoda kształcenia myślenia

twórczego, Warszawa 1983.

Jaworska B., Teoretyczne podstawy edukacji wczesnoszkolnej, Płock, 1997.

Semenowicz H., Nowoczesna Szkoła Francuska technik Freineta, Warszawa 1966.

Semenowicz H., Poetycka twórczość dziecka, Warszawa 1973.

Szuksta M. Mendel M., Współczesne tendencje w nauczaniu inspirowane metodami

Montessori, C. Freineta, R. Steinera, wydanie 1, Płock 1995.