Muzyczny barok trwa od roku 1600, kiedy to w powstała pierwsza zachowana do dzisiejszych czasów opera, zamyka go zaś śmierć jednego z najwybitniejszych kompozytorów w historii muzyki w ogóle- Jana Sebastiana Bacha. Sam termin "barok" został w muzyce zapożyczony ze sztuk plastycznych. Zazwyczaj mówi się o kilku fazach rozwoju baroku- pierwsza miałaby się mieścić w latach 1580- 1630 i zazębiać się jeszcze z renesansem, dojrzały barok miałby przypadać na lata: 1630- 1680, zaś późny: 1680- 1750. Granice te jednak nie są ścisłe- chociażby ze względu na zróżnicowanie rozwoju muzyki w różnych ośrodkach.

Z początkami muzyki barokowej niewątpliwie kojarzy się powstanie i działalność Cameraty Florenckiej. Podobnie jak analogiczne twory renesansu- Camerta głosiła odrodzenie starożytnego dramatu, co z kolei miało duży wpływ na powstanie i rozwój opery. Podkreślała także znaczenie monodii akompaniowanej, która skupiała się na wyrazistości tekstu i pogłębieniu jego wymowy przez muzykę. Wśród członków Cameraty pojawili się pierwsi twórcy oper: G. Caccini, J. Peri, M. da Gagliano.

Niebagatelne znaczenie dla rozwoju muzyki instrumentalnej, która w baroku po raz pierwszy tworzona jest na tak wielką skalę i z tak dużym zaangażowaniem kompozytorów, mieli klawesyniści francuscy. Ich najwybitniejszymi przedstawicielami byli: J. de Chambonnieres, L. Couperin, F. Couperin, L.N. Clérambault, J.F. Dandrieu, L.C. Daquin. Szkoła klawesynistów francuskich najprężniej działała w latach 1639- 1760.

Do ich zasług należy zaliczyć wypracowanie stylu galant. Jego celem było odcięcie się od skomplikowanej polifonii renesansowej, która była postrzegana wówczas jako sztuka dla sztuki, tworzenie zawiłości pozbawionych znaczenia, zaś za priorytet stawiano sobie tworzenie prostych form homofonicznych- suit, sonat, rond, wzbogacanie klawesynowej wirtuozerii, tworzenie delikatnej, dystyngowanej, ornamentalnej melodyki, ilustracji muzycznej, programowości, ekspresji w muzyce.

Jednym z najwybitniejszych klawesynistów francuskich był Louis Couperin, żyjący w latach 1626- 1661. Był on organistą w kościele St. Gervais w Paryżu, pochodził ze znanej rodziny muzyków- również jego bracia byli muzykami. Od roku 1656 był nadwornym muzykiem Ludwika XIV. Do cech charakterystycznych jego twórczości należą: oryginalność, silny indywidualizm, wprowadzenie wielu innowacji w zakresie harmoniki.

W owym czasie działał też Jaen Baptiste Lully- uważany za twórcę narodowej opery francuskiej. Z pochodzenia był Włochem, ale sam siebie uważał za Francuza. Karierę na dworze króla Ludwika XIV zaczynał... w kuchni. Tam nauczył się grać na skrzypcach, powstały jego pierwsze kompozycje- nie wiadomo, jak to się stało, że udało mu się oczarować króla tak głęboko, że obdarował go prawem wyłączności na wystawianie dzieł scenicznych z muzyką.

W drugiej połowie XVII wieku powstał gatunek suity. Wówczas też wykrystalizowała się ostatecznie jej forma i rodzaje tańców, które mogły wejść w jej skład. Najwybitniejsi twórcy tego gatunku muzycznego to: J.Ch. Chambonnieres, L. Couperin, J.H. d' Anglebert, F. Couperin.

Z kolei sonaty instrumentalne w epoce baroku pisali między innymi: G. Legrenzi, G.B. Vitali i A. Corelli.

Corelli jest też twórcą gatunku muzycznego, który pojawia się w epoce baroku- concerto grosso. Ten rodzaj kompozycji pojawia się jeszcze w twórczości kompozytorów takich jak: G. Torelli, T. Albinoni, P. Locatell.

Jednym z najpopularniejszych tańców barokowych jest menuet. Jest to taniec francuski, wywodzący się z muzyki ludowej. W czasie panowania Ludwika XIV urósł do rangi tańca narodowego. W baroku popularnością cieszył się nie tylko na terenie Francji, ale też całej Europy, w której tańczono go na niemal każdym dworze. Po dziś dzień uchodzi za jeden z najelegantszych tańców na świecie.

Jak każda epoka- tak i barok ma swoich czołowych przedstawicieli, których geniusz wyróżnia ich nawet wśród najwybitniejszych w swej epoce. Są to Jan Sebastian Bach, George Friedrich Haendel i Antonio Vivaldi, w których twórczości ostatecznie wykrystalizował się system dur- moll.

JOHANN SEBASTIAN BACH

Urodził się w roku 1685 w Eisenach, zmarł w roku 1750 w Lipsku. Był niemieckim kompozytorem i organistą. W jego twórczości odnajdujemy wszystkie gatunki muzyczne uprawiane w baroku. Uważa się go po dziś dzień za najwybitniejszego twórcę muzyki polifonicznej- w jego twórczości swój rozkwit przeżywa chociażby fuga.

Harmonika kompozycji Bacha opiera się na systemie funkcyjnym- stanowi przełom między muzyką dawną a muzyką nowożytną. System wykrystalizowany w twórczości lipskiego mistrza po dzień dzisiejszy pozostaje aktualny i w jego obrębi kompozytorzy wprowadzają własne innowacje i podporządkowują go własnym celom- ciągle jednak możemy mówić o żywotności jego zasad.

Bach ceniony był przede wszystkim jako instrumentalista i kompozytor. Choć tymczasowo pełnił też funkcję pedagoga. Do jego najważniejszych kompozycji należą:

  • Pasja wg św. Jana (1723);
  • Magnificat (1723);
  • Msza h-moll (1733);
  • ponad 200 kantat kościelnych i świeckich;
  • menuety;
  • chorały;
  • suity;
  • koncerty, m. in. 6 Koncertów brandenburskich (1721);

utwory na instrumenty klawiszowe:

  • suity;
  • toccaty;
  • "Das wohltemperierte Klavier" (t. 1-2 1722-44);
  • Suity angielskie (ok. 1722);
  • Suity francuskie (1722);
  • Koncert włoski (1734);
  • Wariacje Goldbergowskie (1742);

twórczość organowa:

  • fantazje;
  • preludia;
  • fugi;
  • opracowania chorałowe;
  • Musikalisches Opfer (1747);
  • Kunst der Fuge (1750).

GEORG FRIEDRICH HÄNDEL (Haendel)

Urodził się w roku 1685 w Niemczech. Zmarł w 1759 we Francji. Był niemieckim kompozytorem i organistą, obok Bacha- najwybitniejszym przedstawicielem muzycznego baroku. W jego twórczości wyróżniają się przede wszystkim opery, tworzone pod wpływem szkoły neapolitańskiej, akcentujące elementy dramatyczne:

  • "Almira" (1705);
  • "Rinaldo" (1711);
  • "Radamisto" (1720);
  • "Giulio Cesare" (1725);
  • "Rodelinda" (1726);
  • "Orlando" (1733);
  • "Deidamia" (1741);
  • "Kserkses" (1738).

W sumie w dorobku kompozytorskim Haendla odnajdujemy około czterdziestu oper. Niepowodzenia tych dzieł w Londynie prawiły jednak, że Haendel porzucił komponowanie oper i zaangażował się w twórczość oratoryjną (napisał około trzydziestu oratoriów). Są to przede wszystkim dzieła monumentalne, w większości poruszające tematykę biblijną:

  • "Deborah" 1733;
  • "Święto Aleksandra" 1736;
  • "Saul" 1739;
  • "Samson" 1741;
  • "Mesjasz" 1742;
  • "Juda Machabeusz" 1747;
  • "Jefta 1752)".

W jego twórczości pojawiają się też:

  • kantaty;
  • ody("Oda na dzień św. Cecylii" z 1739roku;
  • około 20 anthems na oficjalne uroczystości;
  • utwory kameralne;
  • arie;

W skomponowanej przez niego muzyce instrumentalnej wyróżniają się:

  • 12 Concerti grossi (1739);
  • "Muzyka na wodzie" (1717);
  • "Muzyka sztucznych ogni" (1749);
  • sonaty triowe i solowe z towarzyszeniem basso continuo;
  • utwory klawesynowe (sonaty, suity, fugi);
  • 21 koncertów organowych.

Od 1952 roku odbywają się w Halle coroczne koncerty na cześć tego wybitnego kompozytora. Twórczość jego była też inspiracją dla powstania Händel Society założone w 1843 roku i zajmujące się wydawaniem jego dzieł (trzynaście tomów do 1855 roku), Deutsche Händel-Gesellschaft, które do roku 1894 wydało sto tomów jego dzieł oraz Händel-Gesellschaft, założone 1 roku 1955.

MUZYKA POLSKA

Najwybitniejsi twórcy polscy okresu baroku to:

  • Marcin Mielczewski, domeną twórczości którego była muzyka instrumentalna;
  • Adam Jarzębski, który poza muzyką zajmował się też pisaniem i budowaniem;
  • Bartłomiej Pękiel, najpopularniejszym jego utworem jest "Missa Pulcherina" oraz "Audite mortales";
  • Grzegorz Gerwazy Gorczycki, znany przede wszystkim dzięki swej "Missa Paschalis".