W epoce renesansu wyróżniano kilka wzorców osobowych. Wzorzec wzorowego ziemianina przedstawił w "Żywocie człowieka poczciwego" Mikołaj Rej. Człowiek poczciwy to przede wszystkim ten "co pokój czyni na ziemi". Rej przedstawił ideał prawdziwego szlachectwa, opartego na cnocie. Dzieło pełne jest wskazówek dla człowieka, porusza sprawy wychowania dziecka, wykształcenia, obowiązków obywatelskich. Człowiek powinien dbać o wychowanie młodzieży, wpajać zasady prawidłowego postępowania. Należy uczyć młodzież sztuki rycerskiej. Ziemianin powinien zabiegać o szczęście osobiste, dostatnie życie, powinien mieć właściwy stosunek do poddanych. Winien cieszyć się życiem, mailować przyrodę. Życie ziemianina uzależnione jest od pór roku. To dobry gospodarz, wiedzie spokojny tryb życia. Nie boi się starości ani śmierci. To portret człowieka kierującego się powszechnie uznanymi cnotami. O cnotach człowieka decydują nauki praktyczne. Każdy szlachcic powinien mieć właściwy stosunek do poddanych, nie może używać przemocy, musi szanować chłopa. Musi umieć znaleźć się w towarzystwie, mieć poczucie humoru. Nie ma w życiu miejsca na obowiązki żołnierskie, szlachcic może jedynie wypełniać obowiązki posła.

Łukasz Górnicki w "Dworzaninie polskim" przedstawił wzór dworzanina. To człowiek rycerski, szanujący swe szlachectwo. Wśród niezbędnych cech idealnego dworzanina jest jego wykształcenie. Powinien znać sztukę, a przede wszystkim muzykę, dbać o maniery, piękno wymowy, mówić krotko i zwięźle. Musi znać grekę, łacinę ale też język niemiecki, włoski, hiszpański i francuski. Musi być silny, mężny, wierny, nie powinien rozgłaszać o swoich słabostkach. Przychylny każdemu, uczynny, hojny. Postępuje według rycerskiego prawa, światowy, kulturalny.

Ideał patrioty zawarł Jan Kochanowski w "Odprawie posłów greckich". Antenor to człowiek zacny, prawy patriota. Decyduje się na powinność wobec kraju, nie daje się przekupić. Troszczy się o losy państwa, jest uczciwy i rozsądny. Kieruje się dobrem ojczyzny, jest odważny, wierny swemu krajowi, dobro ojczyzny stawia ponad korzyści własne. Podejmuje decyzje, nie boi się konsekwencji, czyni wszystko dla dobra ojczyzny i społeczeństwa. Obawiał się skutków wojny, dlatego apelował do sumień obradujących. Niestety, był samotny w swych przypuszczeniach i radach, poniósł klęskę.

W renesansie istniał jeszcze wzór humanisty. Był to człowiek wykształcony, otwarty, mądry, kochający świat i ludzi. Znał języki obce, historię, gramatykę, retorykę. Oddany ojczyźnie patriota. Najwybitniejszym twórcą epoki był Jan Kochanowski, typowy humanista i poeta doctus. Imponował wykształceniem i rozległością zainteresowań. Studiował w Padwie i w Królewcu. Znał literaturę i filozofię starożytną. Nie były mu obce języki klasyczne, znane mu były dzieła Erazma z Rotterdamu. Dbał o kształt swojego stylu, dbał o formę i artyzm języka. Był twórcą pięknej polszczyzny. Wzorem poety stał się poeta doctus, który znał swoje rzemiosło i rozwijał własny talent.